🦅 IRANLORE | ایران‌نامه
✦
✦
✦
✦
دوره پهلوانی (کیانیان)

گفتار اندر داستان فرود سیاوش

❖
27 بیت در این گفتار
برای مشاهده شناسنامه، معنی و هم‌پُرسی با سیمرغ روی هر بیت کلیک کنید
بخش ۳ - مجلس کیخسرو با رستم، دوراهی بیابان و کلات، و برگزیدن راه چرم به رای طوس
پس از برگزاری آیین‌های اولیه، شهریار جوان، کی‌خسرو، همراه با جهان‌پهلوان رستم و بزرگان سپاه به کاخ برگشت. در آنجا مجلسی فخیم و شاهانه آراست؛ مجلسی با حضور رستم پیلتن، موبدان پاک‌نهاد و سران رای‌زن ایران. کی‌خسرو در آن انجمن، پرده از راز دل برداشت و از افراسیاب و ستم‌های بی‌شمارش سخن گفت؛ از رنج‌های جانکاه پیکر خویش و درد ناگوار پدر شهیدش سیاوش، و از آزار و بیدادی که بر مادر پارسایش فرنگیس رفته بود. شاه از روزگار کودکی خود یاد کرد که چگونه در میان شبانان بی‌مایه رها شده بود و هیچ‌کس از نام و تبار کیانی او آگاهی نداشت. آنگاه رو به رستم کرد و گفت: «اینک طوس و سپاه را پیش فرستاده‌ام و از این پس، من و تو نیز پای در راه می‌نهیم تا جهان را بر بداندیشان تنگ کنیم و سر دشمنان را زیر سنگ آوریم.» رستم پیلتن او را دلداری داد و گفت که غم به دل راه ندهد، چرا که روزگار سرانجام بر وفق کام و مراد او خواهد چرخید.

در این میان، سپاه گران ایران منزل به منزل پیش می‌رفت تا آنکه بر سر دوراهی سرنوشت‌سازی رسید: از یک سو بیابانی خشک، بی‌آب و سوزان گسترده بود و از سوی دیگر، راه چرم و دژ کلات قرار داشت. سپاهیان، فیلان جنگی و کوس‌های رزم را بر جای داشتند تا سپهدار طوس فرا رسد و تصمیم بگیرد که لشکر از کدام سو حرکت کند. چون طوس خرامان و سرکش بر سرکشان سپاه درآمد، گودرز به گفتگو با او پرداخت. طوس سخن از سختی راه بیابان به میان آورد و گفت: «اگر باد این بیابان خشک، عطر مشک و عنبر هم بیاورد، چون روزی تند برانیم، لشکر سخت نیازمند آب و آسایش خواهد شد. پس همان به که به سوی کلات و راه چرم برانیم و در میان سبزه و خرمی منزل کنیم؛ چرا که چپ و راست آن آبادانی و آب روان است و دلیلی ندارد که رنج بیابان به جان بخریم.» طوس افزود که در گذشته نیز همراه با گژدهم از این راه گذشته و جز کمی فراز و نشیب، رنجی ندیده است. گودرز سالخورده و پرمایه نگران شد و طوس را یادآور شد که شاه او را پیش‌رو کرده و نباید راهی برگزیند که زیانی به سپاه رسد یا دل شهریار از سرپیچی بیازارد، چرا که آزار شاه بدشگونی و بلا بر لشکر می‌آورد. اما طوسِ غرورزده پاسخی سبک داد و گفت که اندیشه بد به دل راه مده، زیرا دل شاه از این کار آزرده نخواهد شد. بدین ترتیب، هیچ‌کس دیگر سخنی بر زبان نیاورد و همگی تسلیم رای طوس شدند؛ فیلان و کوس‌ها به فرمان سپهدار طوس به سوی راه چرم و کلات به راه افتادند، بی‌آنکه بدانند این تصمیم چه طوفانی از سوگ و نبرد به پا خواهد کرد.
#1
سپهبد بشد تیز و برگشت شاه
✦
سوی کاخ با رستم و با سپاه
#2
یکی مجلس آراست با پیلتن
✦
رد و موبد و خسرو رای زن
#3
فراوان سخن گفت ز افراسیاب
✦
ز رنج تن خویش وز درد باب
#4
ز آزردن مادر پارسا
✦
که با ما چه کرد آن بد پرجفا
#5
مرا زی شبانان بی‌مایه داد
✦
ز من کس ندانست نام و نژاد
#6
فرستادم این بار طوس و سپاه
✦
ازین پس من و تو گذاریم راه
#7
جهان بر بداندیش تنگ آوریم
✦
سر دشمنان زیر سنگ آوریم
#8
ورا پیلتن گفت کین غم مدار
✦
به کام تو گردد همه روزگار
#9
وزان روی منزل بمنزل سپاه
✦
همی رفت و پیش‌اندر آمد دو راه
#10
ز یک سو بیابان بی آب و نم
✦
کلات از دگر سوی و راه چرم
#11
بماندند بر جای پیلان و کوس
✦
بدان تا بیاید سپهدار طوس
#12
کدامین پسند آیدش زین دو راه
✦
بفرمان رود هم بران ره سپاه
#13
چو آمد بر سرکشان طوس نرم
✦
سخن گفت ازان راه بی‌آب و گرم
#14
بگودرز گفت این بیابان خشک
✦
اگر گرد عنبر دهد باد مشک
#15
چو رانیم روزی به تندی دراز
✦
بآب و بآسایش آید نیاز
#16
همان به که سوی کلات و چرم
✦
برانیم و منزل کنیم از میم
#17
چپ و راست آباد و آب روان
✦
بیابان چه جوییم و رنج روان
#18
مرا بود روزی بدین ره گذر
✦
چو گژدهم پیش سپه راهبر
#19
ندیدیم از این راه رنجی دراز
✦
مگر بود لختی نشیب و فراز
#20
بدو گفت گودرز پرمایه شاه
✦
ترا پیش‌رو کرد پیش سپاه
#21
بران ره که گفت او سپه را بران
✦
نباید که آید کسی را زیان
#22
نباید که گردد دل‌آزرده شاه
✦
بد آید ز آزار او بر سپاه
#23
بدو گفت طوس ای گو نامدار
✦
ازین گونه اندیشه در دل مدار
#24
کزین شاه را دل نگردد دژم
✦
سزد گر نداری روان جفت غم
#25
همان به که لشکر بدین سو بریم
✦
بیابان و فرسنگها نشمریم
#26
بدین گفته بودند همداستان
✦
برین بر نزد نیز کس داستان
#27
براندند ازان راه پیلان و کوس
✦
بفرمان و رای سپهدار طوس

شناسنامه و تفسیر بیت

ترجمه انگلیسی:

معنی روان:

ابعاد ادبی و روایی:
موجودیت‌های نام‌برده:
رهنما
هم‌سخن رازهای کهن و راهنمای شاهنامه
درود بر شما، پویندهٔ کارنامهٔ کهن! من «رهنما» هستم؛ همراه شما در شناخت پهلوانان، شهریاران، دیوان، جانوران شگفت و بازخوانی ابیات شاهنامه فردوسی. از هر گوشهٔ این حماسه بپرسید تا با هم به بازخوانی آن بنشینیم.
پیشنهادهای خوانش: