بخش ۲۲ - شکستن پیمان و رزم سخت، گریز فریبرز، نیم‌کردن اختر کاویان و کشته شدن ریونیز

#1

چو آمد سر ماه هنگام جنگ

✦

ز پیمان بگشتند و از نام و ننگ

#2

خروشی برآمد ز هر دو سپاه

✦

برفتند یکسر سوی رزمگاه

#3

ز بس ناله بوق و هندی درای

✦

همی آسمان اندر آمد ز جای

#4

هم از یال اسپان و دست و عنان

✦

ز گوپال و تیغ و کمان و سنان

#5

تو گفتی جهان دام نر اژدهاست

✦

وگر آسمان بر زمین گشت راست

#6

نبد پشه را روزگار گذر

✦

ز بس گرز و تیغ و سنان و سپر

#7

سوی میمنه گیو گودرز بود

✦

رد و موبد و مهتر مرز بود

#8

سوی میسره اشکش تیزچنگ

✦

که دریای خون راند هنگام جنگ

#9

یلان با فریبرز کاوس شاه

✦

درفش از پس پشت در قلبگاه

#10

فریبرز با لشکر خویش گفت

✦

که ما را هنرها شد اندر نهفت

#11

یک امروز چون شیر جنگ آوریم

✦

جهان بر بداندیش تنگ آوریم

#12

کزین ننگ تا جاودان بر سپاه

✦

بخندد همی گرز و رومی کلاه

#13

یکی تیرباران بکردند سخت

✦

چو باد خزانی که ریزد درخت

#14

تو گفتی هوا پر کرگس شدست

✦

زمین از پی پیل پامس شدست

#15

نبد بر هوا مرغ را جایگاه

✦

ز تیر و ز گرز و ز گرد سپاه

#16

درفشیدن تیغ الماس گون

✦

بکردار آتش بگرد اندرون

#17

تو گفتی زمین روی زنگی شدست

✦

ستاره دل پیل جنگی شدست

#18

ز بس نیزه و گرز و شمشیر تیز

✦

برآمد همی از جهان رستخیز

#19

ز قلب سپه گیو شد پیش صف

✦

خروشان و بر لب برآورده کف

#20

ابا نامداران گودرزیان

✦

کزیشان بدی راه سود و زیان

#21

بتیغ و بنیزه برآویختند

✦

همی ز آهن آتش فرو ریختند

#22

چو شد رزم گودرز و پیران درشت

✦

چو نهصد تن از تخم پیران بکشت

#23

چو دیدند لهاک و فرشیدورد

✦

کزان لشکر گشن برخاست گرد

#24

یکی حمله بردند برسوی گیو

✦

بران گرزداران و شیران نیو

#25

ببارید تیر از کمان سران

✦

بران نامداران جوشن‌وران

#26

چنان شد که کس روی کشور ندید

✦

ز بس کشتگان شد زمین ناپدید

#27

یکی پشت بر دیگری برنگاشت

✦

نه بگذاشت آن جایگه را که داشت

#28

چنین گفت هومان به فرشیدورد

✦

که با قلبگه جست باید نبرد

#29

فریبرز باید کزان قلبگاه

✦

گریزان بیاید ز پشت سپاه

#30

پس آسان بود جنگ با میمنه

✦

بچنگ آید آن رزمگاه و بنه

#31

برفتند پس تا بقلب سپاه

✦

بجنگ فریبرز کاوس شاه

#32

ز هومان گریزان بشد پهلوان

✦

شکست اندر آمد برزم گوان

#33

بدادند گردنکشان جای خویش

✦

نبودند گستاخ با رای خویش

#34

یکایک بدشمن سپردند جای

✦

ز گردان ایران نبد کس بپای

#35

بماندند بر جای کوس و درفش

✦

ز پیکارشان دیده‌ها شد بنفش

#36

دلیران بدشمن نمودند پشت

✦

ازان کارزار انده آمد بمشت

#37

نگون گشته کوس و درفش و سنان

✦

نبود ایچ پیدا رکیب از عنان

#38

چو دشمن ز هر سو بانبوه شد

✦

فریبرز بر دامن کوه شد

#39

برفتند ز ایرانیان هرک زیست

✦

بران زندگانی بباید گریست

#40

همی بود بر جای گودرز و گیو

✦

ز لشکر بسی نامبردار نیو

#41

چو گودرز کشواد بر قلبگاه

✦

درفش فریبرز کاوس شاه

#42

ندید و یلان سپه را ندید

✦

بکردار آتش دلش بردمید

#43

عنان کرد پیچان براه گریز

✦

برآمد ز گودرزیان رستخیز

#44

بدو گفت گیو ای سپهدار پیر

✦

بسی دیده‌ای گرز و گوپال و تیر

#45

اگر تو ز پیران بخواهی گریخت

✦

بباید بسر بر مرا خاک ریخت

#46

نماند کسی زنده اندر جهان

✦

دلیران و کارآزموده مهان

#47

ز مردن مرا و ترا چاره نیست

✦

درنگی تر از مرگ پتیاره نیست

#48

چو پیش آمد این روزگار درشت

✦

ترا روی بینند بهتر که پشت

#49

بپیچیم زین جایگه سوی جنگ

✦

نیاریم بر خاک کشواد ننگ

#50

ز دانا تو نشنیدی آن داستان

✦

که برگوید از گفتهٔ باستان

#51

که گر دو برادر نهد پشت پشت

✦

تن کوه را سنگ ماند بمشت

#52

تو باشی و هفتاد جنگی پسر

✦

ز دوده ستوده بسی نامور

#53

بخنجر دل دشمنان بشکنیم

✦

وگر کوه باشد ز بن برکنیم

#54

چو گودرز بشنید گفتار گیو

✦

بدید آن سر و ترگ بیدار نیو

#55

پشیمان شد از دانش و رای خویش

✦

بیفشارد بر جایگه پای خویش

#56

گرازه برون آمد و گستهم

✦

ابا برته و زنگهٔ یل بهم

#57

بخوردند سوگندهای گران

✦

که پیمان شکستن نبود اندران

#58

کزین رزمگه برنتابیم روی

✦

گر از گرز خون اندر آید بجوی

#59

وزان جایگه ران بیفشاردند

✦

برزم اندرون گرز بگذاردند

#60

ز هر سو سپه بیکران کشته شد

✦

زمانه همی بر بدی گشته شد

#61

به بیژن چنین گفت گودرز پیر

✦

کز ایدر برو زود برسان تیر

#62

بسوی فریبرز برکش عنان

✦

بپیش من آر اختر کاویان

#63

مگر خود فریبرز با آن درفش

✦

بیاید کند روی دشمن بنفش

#64

چو بشنید بیژن برانگیخت اسپ

✦

بیامد بکردار آذرگشسپ

#65

بنزد فریبرز و با او بگفت

✦

که ایدر چه داری سپه در نهفت

#66

عنان را چو گردان یکی برگرای

✦

برین کوه سر بر فزون زین مپای

#67

اگر تو نیایی مرا ده درفش

✦

سواران و این تیغهای بنفش

#68

چو بیژن سخن با فریبرز گفت

✦

نکرد او خرد با دل خویش جفت

#69

یکی بانگ برزد به بیژن که رو

✦

که در کار تندی و در جنگ نو

#70

مرا شاه داد این درفش و سپاه

✦

همین پهلوانی و تخت و کلاه

#71

درفش از در بیژن گیو نیست

✦

نه اندر جهان سربسر نیو نیست

#72

یکی تیغ بگرفت بیژن بنفش

✦

بزد ناگهان بر میان درفش

#73

بدو نیمه کرد اختر کاویان

✦

یکی نیمه برداشت گرد از میان

#74

بیامد که آرد بنزد سپاه

✦

چو ترکان بدیدند اختر براه

#75

یکی شیردل لشکری جنگجوی

✦

همه سوی بیژن نهادند روی

#76

کشیدند گوپال و تیغ بنفش

✦

به پیکار آن کاویانی درفش

#77

چنین گفت هومان که آن اخترست

✦

که نیروی ایران بدو اندر است

#78

درفش بنفش ار بچنگ آوریم

✦

جهان جمله بر شاه تنگ آوریم

#79

کمان را بزه کرد بیژن چو گرد

✦

بریشان یکی تیرباران بکرد

#80

سپه یکسر از تیر او دور شد

✦

همی گرگ درنده را سور شد

#81

بگفتند با گیو و با گستهم

✦

سواران که بودند با او بهم

#82

که مان رفت باید بتوران سپاه

✦

ربودن ازیشان همی تاج و گاه

#83

ز گردان ایران دلاور سران

✦

برفتند بسیار نیزه‌وران

#84

بکشتند زیشان فراوان سوار

✦

بیامد ز ره بیژن نامدار

#85

سپاه اندر آمد بگرد درفش

✦

هوا شد ز گرد سواران بنفش

#86

دگر باره از جای برخاستند

✦

بران دشت رزمی نو آراستند

#87

به پیش سپه کشته شد ریونیز

✦

که کاوس را بد چو جان عزیز

#88

یکی تاجور شاه کهتر پسر

✦

نیاز فریبرز و جان پدر

#89

سر و تاج او اندر آمد بخاک

✦

بسی نامور جامه کردند چاک

#90

ازان پس خروشی برآورد گیو

✦

که ای نامداران و گردان نیو

#91

چنویی نبود اندرین رزمگاه

✦

جوان و سرافراز و فرزند شاه

#92

نبیره جهاندار کاوس پیر

✦

سه تن کشته شد زار بر خیره خیر

#93

فرود سیاوش چون ریونیز

✦

بگیتی فزون زین شگفتی چه چیز

#94

اگر تاج آن نارسیده جوان

✦

بدشمن رسد شرم دارد روان

#95

اگر من بجنبم ازین رزمگاه

✦

شکست اندر آید بایران سپاه

#96

نباید که آن افسر شهریار

✦

بترکان رسد در صف کارزار

#97

فزاید بر این ننگها ننگ نیز

✦

ازین افسر و کشتن ریو نیز

#98

چنان بد که بشنید آواز گیو

✦

سپهبد سرافراز پیران نیو

#99

برامد بنوی یکی کارزار

✦

ز لشکر بران افسر نامدار

#100

فراوان ز هر سو سپه کشته شد

✦

سربخت گردنکشان گشته شد

#101

برآویخت چون شیر بهرام گرد

✦

بنیزه بریشان یکی حمله برد

#102

بنوک سنان تاج را برگرفت

✦

دو لشکر بدو مانده اندر شگفت

#103

همی بود زان گونه تا تیره گشت

✦

همی دیده از تیرگی خیره گشت

#104

چنین هر زمانی برآشوفتند

✦

همی بر سر یکدگر کوفتند

#105

ز گودرزیان هشت تن زنده بود

✦

بران رزمگه دیگر افگنده بود

#106

هم از تخمهٔ گیو چون بیست و پنج

✦

که بودند زیبای دیهیم و گنج

#107

هم از تخم کاوس هفتاد مرد

✦

سواران و شیران روز نبرد

#108

جز از ریونیز آن سر تاجدار

✦

سزد گر نیاید کسی در شمار

#109

چو سیصد تن از تخم افراسیاب

✦

کجا بختشان اندر آمد بخواب

#110

ز خویشان پیران چو نهصد سوار

✦

کم آمد برین روز در کارزار

#111

همان دست پیران بد و روز اوی

✦

ازان اختر گیتی‌افروز اوی

#112

نبد روز پیکار ایرانیان

✦

ازان جنگ جستن سرآمد زمان

#113

از آوردگه روی برگاشتند

✦

همی خستگان خوار بگذاشتند

#114

بدانگه کجا بخت برگشته بود

✦

دمان بارهٔ گستهم کشته بود

#115

پیاده همی رفت نیزه بدست

✦

ابا جوشن و خود برسان مست

#116

چو بیژن بگستهم نزدیک شد

✦

شب آمد همی روز تاریک شد

#117

بدو گفت هین برنشین از پسم

✦

گرامی‌تر از تو نباشد کسم

#118

نشستند هر دو بران بارگی

✦

چو خورشید شد تیره یکبارگی

#119

همه سوی آن دامن کوهسار

✦

گریزان برفتند برگشته کار

#120

سواران ترکان همه شاددل

✦

ز رنج و ز غم گشته آزاددل

#121

بلشکرگه خویش بازآمدند

✦

گرازنده و بزم ساز آمدند

#122

ز گردان ایران برآمد خروش

✦

همی کر شد از نالهٔ کوس گوش

گفتار اندر داستان فرود سیاوش

شناسنامه و تفسیر بیت

ترجمه انگلیسی:

معنی روان:

ابعاد ادبی و روایی:

موجودیت‌های نام‌برده:

رهنما