🦅 IRANLORE | ایران‌نامه
✦
✦
✦
✦
دوره پهلوانی (کیانیان)

گفتار اندر داستان فرود سیاوش

❖
44 بیت در این گفتار
برای مشاهده شناسنامه، معنی و هم‌پُرسی با سیمرغ روی هر بیت کلیک کنید
بخش ۲۵ - فرجام داستان فرود: آگهی پیروزی به افراسیاب، جشن و خلعت و پند پیران
چون خورشید درخشان از پس کوهسار بردمید و سپیده کلاه روشنی بر سر گیتی نهاد، سپاه پراکنده ایران، شکسته و جگرخسته، گرد هم آمدند. پهلوانان و رزمدیدگان از بخت برگشته خویش و داغ فرود جوان سخن می‌گفتند. برادر بر خون برادر مویه می‌کرد و یاد خویشان ازدست‌رفته بر زبان‌ها بود. ایشان را دیگر جای درنگ در آن مرز نبود؛ پس دل پر از کین و روان پر از اندوه ساخته، به سوی کاسه‌رود بازگشتند تا به پیشگاه کیخسرو روند و رخصت نبردی بس گران‌تر ستانند.

در آن سو، طلایه‌داران توران چون رزمگاه را خالی از خصم یافتند، بی‌درنگ شاصدای پیروزی را به پیران ویسه رساندند. پیران با کارآگاهان خویش شتابان به سراپرده‌های برافراشته ایرانیان درآمد. همه‌جا را چون باغی آراسته از خیمه‌ها و جامه‌ها و سلاح‌های گرانبها یافت، اما تهی از آدمی. پیران در کار شگفت‌انگیز چرخش روزگار به اندیشه فرورفت؛ از فراز و نشیب جهان و روزگاری که گاهی شادمانی بخشد و گاه بیم و هراس، حیرت کرد و سپردن دل به جام می را بهترین چاره دید.

پیران پیامی شتابان نزد افراسیاب فرستاد. شاه توران از شنیدن خبر عقب‌نشینی ایرانیان و کشته شدن فرود، از بند غم رهایی یافت. شهرها را آراستند، درم و دینار بر سر هم افشاندند و چنگ و رباب دو هفته تمام در ایوان افراسیاب طنین‌انداز شد. در هفته سوم، افراسیاب گنجینه‌های بیکران خویش را گشود؛ خلعتی شامل دینار و گوهر، کمربندهای زرین، اسبان تازی با ستام زرین، تیغ‌های هندی با نیام زر، تختی از عاج و ساج، مهدهای فیروزه و تاج‌های بیجاده، همراه با کنیزان چینی و غلامان رومی و جام‌های فیروزگون پر از مشک و عنبر به پیران بخشید.

سپس افراسیاب پیران را پندهایی گرانمایه داد: او را سفارش کرد که همواره با موبدان و دانایان نشست‌وبرخاست کند، سپاه را هوشیار دارد و جاسوسان خردمند به هر سوی جهان گسیل دارد. افراسیاب پیران را زنهار داد که از کیخسرو جوان—که اکنون صاحب تاج و خواسته‌ست—و به‌ویژه از رستم دستان غافل نماند، چرا که در هر جایی که رستم پهلوان باشد، آرامش و خواب خوش بر تورانیان حرام خواهد شد. پیران پندهای شهریار خویش را با جان پذیرفت و همراه سپاه رو به سوی ختن نهاد. بدین‌سان داستان غمانگیز فرود به پایان آمد و نوبت به حماسه و رزم گران کاموس کشانی رسید.
#1
چو برزد سر از کوه تابنده شید
✦
برآمد سر تاج روز سپید
#2
سپاه پراگنده گردآمدند
✦
همی هر کسی داستانها زدند
#3
که چندین ز ایرانیان کشته شد
✦
سربخت سالار برگشته شد
#4
چنین چیره شد دست ترکان بجنگ
✦
سپه را کنون نیست جای درنگ
#5
بر شاه باید شدن بی‌گمان
✦
ببینیم تا بر چه گردد زمان
#6
اگر شاه را دل پر از جنگ نیست
✦
مرا و تو را جای آهنگ نیست
#7
پسر بی‌پدر شد پدر بی‌پسر
✦
بشد کشته و زنده خسته جگر
#8
اگر جنگ فرمان دهد شهریار
✦
بسازد یکی لشکر نامدار
#9
بیاییم و دلها پر از کین و جنگ
✦
کنیم این جهان بر بداندیش تنگ
#10
برین رای زان مرز گشتند باز
✦
همه دل پر از خون و جان پر گداز
#11
برادر ز خون برادر به درد
✦
زبانشان ز خویشان پر از یاد کرد
#12
برفتند یکسر سوی کاسه رود
✦
روانشان ازان کشتگان پر درود
#13
طلایه بیامد بپیش سپاه
✦
کسی را ندید اندران جایگاه
#14
بپیران فرستاد زود آگهی
✦
کز ایرانیان گشت گیتی تهی
#15
چو بشنید پیران هم اندر زمان
✦
بهر سو فرستاد کارآگهان
#16
چو برگشتن مهتران شد درست
✦
سپهبد روان را ز انده بشست
#17
بیامد بشبگیر خود با سپاه
✦
همی گشت بر گرد آن رزمگاه
#18
همه کوه و هم دشت و هامون و راغ
✦
سراپرده و خیمه بد همچو باغ
#19
بلشکر ببخشید خود برگرفت
✦
ز کار جهان مانده اندر شگفت
#20
که روزی فرازست و روزی نشیب
✦
گهی شاد دارد گهی با نهیب
#21
همان به که با جام مانیم روز
✦
همی بگذرانیم روزی بروز
#22
بدان آگهی نزد افراسیاب
✦
هیونی برافگند هنگام خواب
#23
سپهبد بدان آگهی شاد شد
✦
ز تیمار و درددل آزاد شد
#24
همه لشکرش گشته روشن‌روان
✦
ببستند آیین ره پهلوان
#25
همه جامهٔ زینت آویختند
✦
درم بر سر او همی ریختند
#26
چو آمد بنزدیکی شهر شاه
✦
سپهبد پذیره شدش با سپاه
#27
برو آفرین کرد بسیار و گفت
✦
که از پهلوانان ترا نیست جفت
#28
دو هفته ز ایوان افراسیاب
✦
همی بر شد آواز چنگ و رباب
#29
سیم هفته پیران چنان کرد رای
✦
که با شادمانی شود باز جای
#30
یکی خلعت آراست افراسیاب
✦
که گر برشماری بگیرد شتاب
#31
ز دینار وز گوهر شاهوار
✦
ز زرین کمرهای گوهرنگار
#32
از اسپان تازی بزرین ستام
✦
ز شمشیر هندی بزرین نیام
#33
یکی تخت پرمایه از عاج و ساج
✦
ز پیروزه مهد و ز بیجاده تاج
#34
پرستار چینی و رومی غلام
✦
پر از مشک و عنبر دو پیروزه جام
#35
بنزدیک پیران فرستاد چیز
✦
ازان پس بسی پندها داد نیز
#36
که با موبدان باش و بیدار باش
✦
سپه را ز دشمن نگهدار باش
#37
نگه کن خردمند کارآگهان
✦
بهرجای بفرست گرد جهان
#38
که کیخسرو امروز با خواستست
✦
بداد و دهش گیتی آراستست
#39
نژاد و بزرگی و تخت و کلاه
✦
چو شد گرد ازین بیش چیزی مخواه
#40
ز برگشتن دشمن ایمن مشو
✦
زمان تا زمان آگهی خواه نو
#41
بجایی که رستم بود پهلوان
✦
تو ایمن بخسپی بپیچد روان
#42
پذیرفت پیران همه پند اوی
✦
که سالار او بود و پیوند اوی
#43
سپهدار پیران و آن انجمن
✦
نهادند سر سوی راه ختن
#44
بپای آمد این داستان فرود
✦
کنون رزم کاموس باید سرود

شناسنامه و تفسیر بیت

ترجمه انگلیسی:

معنی روان:

ابعاد ادبی و روایی:
موجودیت‌های نام‌برده:
رهنما
هم‌سخن رازهای کهن و راهنمای شاهنامه
درود بر شما، پویندهٔ کارنامهٔ کهن! من «رهنما» هستم؛ همراه شما در شناخت پهلوانان، شهریاران، دیوان، جانوران شگفت و بازخوانی ابیات شاهنامه فردوسی. از هر گوشهٔ این حماسه بپرسید تا با هم به بازخوانی آن بنشینیم.
پیشنهادهای خوانش: