🦅 IRANLORE | ایران‌نامه
✦
✦
✦
✦
دوره پهلوانی (کیانیان)

داستان سیاوش

❖
602 بیت در این گفتار
برای مشاهده شناسنامه، معنی و هم‌پُرسی با سیمرغ روی هر بیت کلیک کنید
بخش ۹ - ورود سیاوش به توران، پذیرایی پیران و افراسیاب، پیوند با جریره و فرنگیس و بنیاد سیاوش‌گرد
چون خورشید تابان چهره نهان ساخت و شامگاه تیره پرده بر گیتی افکند، سیاوش سپاه خویش را از رود پرخروش جیحون گذرانید. اشک کین و درد ناخواسته از دیدگانش می‌بارید، چرا که سرزمین مادری را پس پشت می‌گذاشت. چون به شهر ترمذ رسید، شهری یافت چو بهاران آراسته، پر از رنگ و بوی؛ و سراسر دیار تا به چاچ، همچون عروسی آراسته به طوق و تاج، پذیرای شاهزاده جوان بود. در هر منزلگاهی خوان‌های آراسته و خورش‌های دلپذیر نهاده بودند تا لشکر ایرانیان گام به قچقارباشی نهاد و چندی در آنجا بر جای ماند.

چون خبر ورود سیاوش به گوش پیران ویسه، سپهسالار خردمند توران رسید، او به استقبال شتافت. هزار تن از سرکشان و خویشان گزیده خویش را گرد آورد، چهار پیل سپید بیاراست و بر یکی از آنها تختی از فیروزه و عماریِ زربفت برافراشت. صد اسب گرانمایه با زین‌های زرین و صد ماه‌روی زرین‌کمر به همراه سپاهی همچون چرخ برین، زمین توران را به مهر آراستند. چون سیاوش درفش پیران و غریو پیلان را دید، شتابان فرود آمد و پهلوان تورانی را گرم در آغوش کشید. پیران بر سر و پای سیاوش بوسه داد و از دیدن تندرستی او سپاس خدای بگزارد و گفت: «از این پس افراسیاب چون پدر توست و تمامی تورانیان بندگان فرمانبردار تو خواهند بود.»

نغمه چنگ و رباب در طول راه طنین‌انداز بود و خاک از مشک و زر معطر گشته بود. اما در میان آن همه شادی، گاه گام‌های سیاوش سست می‌شد و اشک درد از دیدگانش می‌چکید؛ چرا که زابلستان، کابلستان و شهر و دیار ایران به یادش می‌آمد و آتش غم در جانش زبانه می‌کشید. پیران درد پنهان سیاوش را دریافت، دندان بر لب گشت و به دلارامی پردازد. او سیاوش را نوید داد که افراسیاب مردی ایزدی، دادگر و خردمند است و تمامی نیرو، خواسته و سواران توران در خدمت او خواهند بود. سیاوش از مهر پیران رام شد و آن دو همچون پدر و پسر به هم پیوستند تا به شهر گنگ، مقر شهریاری توران، رسیدند.

افراسیاب چون خبر آمدن سیاوش را شنید، پیاده از کاخ خویش بیرون آمد. سیاوش شتابان از اسب فرود آمد و پیش دوید. آن دو یکدیگر را سخت در آغوش گرفتند و بوسه‌ها بر چهره هم زدند. افراسیاب خروشان گفت: «از این پس جنگ و شورش پایان یافت؛ میش و پلنگ از یک آبشخور خواهند نوشید و دو کشور به تو آرام خواهند گرفت.» شاه توران کاخی زرین، آراسته به دیبای چینی و تخت‌های زرین با پایه‌های گاومیشی به سیاوش بخشید و او را مهمان ویژه خویش ساخت. یک هفته به بزم و شادمانی گذشت و افراسیاب چنان دل به سیاوش باخت که بی‌دیدار او خوابش نمی‌برد.

در روزهای بعد، افراسیاب و سیاوش به میدان چوگان رفتند. سیاوش در چوگان‌بازی و گوهرزدن چنان هنری نمود که گوی از چرخ کیوان گذشت و شگفتی گردان توران را برانگیخت. سپس در تیراندازی، کمانی سنگین را که هیچ یک از پهلوانان تورانی توان به زه کردنش را نداشتند، رام ساخت و در یک تاختن، سه تیر بر مرکز هدف نشاند. در شکارگاه نیز سیاوش با یک ضربت شمشیر، گوری را به دو نیمه برابر ساخت، چنان که ترازو نیز تفاوتی میان دو نیمه نمی‌یافت. تورانیان از آن همه فرّ و دلاوری به شگفتی افتادند و افراسیاب بیش از پیش شیفته او گشت.

پس از گذشت یک سال، پیران ویسه نزد سیاوش آمد و راه پیوند پایداری را پیشنهاد کرد. او دختر پاک‌نژاد خویش، جریره را که در زیبایی و پارسایی همتا نداشت، به همسری سیاوش داد. سیاوش جریره را پذیرفت و روزگار به شادی گذراند. اما پیران که والاتر می‌اندیشید، سیاوش را بر آن داشت تا دختر افراسیاب، فرنگیس را که در دانش، خرد و زیبایی برتر از همگان بود، خواستگاری کند. سیاوش با آگاهی از مقدرات آسمانی و با چشمی پر از اشک به این پیوند تن داد.

پیران نزد افراسیاب رفت تا فرنگیس را خواستگاری کند. افراسیاب ابتدا پراندیشه شد و پیشگویی ستاره‌شماران را یادآور شد که پیوند تخمه کیقباد و افراسیاب فرزندی به بار خواهد آورد که توران را زیر و رو کند و کین‌خواهی ستاند. اما پیران شاه را متقاعد کرد که این پیوند مایه آشتی دو دیار و برآمدن شهریاری دادگر خواهد شد. افراسیاب رضایت داد و جهیزیه‌ای بی‌کران از گوهر، یاقوت، جامه‌های زربفت، طبق‌های مشک و زعفران، و منشور فرمانروایی بر سرزمینی گسترده تا مرز چین و دریا به سیاوش بخشید. فرنگیس با شکوهی تمام به کاخ سیاوش آورده شد و یک هفته جشن و سور سراسر دیار را فراگرفت.

شاه افراسیاب به سیاوش اجازه داد تا در قلمرو خویش بگردد و سرزمینی دلخواه برای اقامت برگزیند. سیاوش همراه فرنگیس و پیران به سرزمینی خرم رسید که میان کوه و دریا نهاده شده بود، پر از آب‌های روان و درختهای سرسبز. سیاوش بر آن شد تا شهری شگرف بسازد. اما هنگامی که از اخترشناسان پرسید، آنان بنیاد آن مکان را نامیمون خواندند. سیاوش غمگین شد و اشک بریخت. او پیران را کنار کشید و از رازهای نهان چرخ گردون سخن گفت: «از فرّ ایزدی و راز آسمان آگاهم؛ این شهر و کاخ خرم برپا خواهد شد، اما روزگار من به درازی نخواهد کشید. من بی‌گناه به دست افراسیاب و به تحریک بدخواهان سر بریده خواهم شد و از خون من جهانی به جوش خواهد آمد و جنگی سهمگین میان ایران و توران درخواهد گرفت.» پیران از این پیشگویی اندوهگین شد اما پنداشت که سیاوش از سر تنهایی و یاد وطن چنین می‌گوید.

سیاوش کار ساختن شهر را آغاز کرد و نام آن را «سیاوش‌گرد» نهاد. دیوارهایی به بلندی دو صد رش و پهنای سی و پنج رش از سنگ و گچ و رخام برآورد. در میان آن کاخ‌های سر‌به‌فلک‌کشیده، باغ‌ها، گلشن‌ها و میدان‌های بی‌نظیر ساخت. بر دیوار ایوان‌ها، نگارگری‌های شگرفی از شاهان و پهلوانان کشید: بر یک سو تندیس کاووس‌شاه، رستم پیلتن، زال و گودرز؛ و بر سوی دیگر تصویر افراسیاب، پیران، گرسیوز و سپاه توران. سیاوش‌گرد به بهشتی بر روی زمین بدل گشت.

چون پیران پس از ادای ماموریت گردآوری باژ از هند و چین بازگشت و سیاوش‌گرد را دید، زانو زد و خدای را سپاس گفت و آن دیار را بهشتی دید که خرد با روان درآمده است. افراسیاب نیز چون گزارش شگفت‌انگیز پیران را از شکوه سیاوش‌گرد شنید، بر فرنگیس و سیاوش آفرین خواند و برادر خود گرسیوز را با هدایای بی‌شمار از گنج و اسب و گوهرهای شاهوار روانه سیاوش‌گرد کرد تا مهر و پشتیبانی کامل توران را به شاهزاده جوان ابلاغ کند.
#1
چو خورشید تابنده بنمود پشت
✦
هوا شد سیاه و زمین شد درشت
#2
سیاووش لشکر به جیحون کشید
✦
به مژگان همی از جگر خون کشید
#3
چو آمد به ترمذ درون بام و کوی
✦
بسان بهاران پر از رنگ و بوی
#4
چنان بد همه شهرها تا به چاچ
✦
تو گفتی عروسی‌ست با طوق و تاج
#5
به هر منزلی ساخته خوردنی
✦
خورش‌های زیبا و گستردنی
#6
چنین تا به قچقار باشی براند
✦
فرود آمد آنجا و چندی بماند
#7
چو آگاهی آمد پذیره شدند
✦
همه سرکشان با تبیره شدند
#8
ز خویشان گزین کرد پیران هزار
✦
پذیره شدن را برآراست کار
#9
بیاراسته چار پیل سپید
✦
سپه را همه داد یکسر نوید
#10
یکی برنهاده ز پیروزه تخت
✦
درفشنده مهدی بسان درخت
#11
سرش ماه زرین و بومش بنفش
✦
به زر بافته پرنیایی درفش
#12
ابا تخت زرین سه پیل دگر
✦
صد از ماه‌رویان زرین کمر
#13
سپاهی بران سان که گفتی سپهر
✦
بیاراست روی زمین را به مهر
#14
صد اسپ گرانمایه با زین زر
✦
به دیبا بیاراسته سر به سر
#15
سیاووش بشنید کامد سپاه
✦
پذیره شدن را بیاراست شاه
#16
درفش سپهدار پیران بدید
✦
خروشیدن پیل و اسپان شنید
#17
بشد تیز و بگرفتش اندر کنار
✦
بپرسیدش از نامور شهریار
#18
بدو گفت کای پهلوان سپاه
✦
چرا رنجه کردی روان را به راه
#19
همه بر دل اندیشه این بُد نخست
✦
که بیند دو چشمم ترا تندرست
#20
ببوسید پیران سر و پای او
✦
همان خوب چهر دلارای او
#21
چنین گفت کای شهریار جوان
✦
مراگر به خواب این نمودی روان
#22
ستایش کنم پیش یزدان نخست
✦
چو دیدم ترا روشن و تندرست
#23
ترا چون پدر باشد افراسیاب
✦
همه بنده باشیم زین روی آب
#24
ز پیوستگان هست بیش از هزار
✦
پرستندگان‌ند با گوشوار
#25
تو بی‌کام دل هیچ دم بر مزن
✦
ترا بنده باشد همی مرد و زن
#26
مرا گر پذیری تو با پیر سر
✦
ز بهر پرستش ببندم کمر
#27
برفتند هر دو به شادی به هم
✦
سخن یاد کردند بر بیش و کم
#28
همه ره ز آوای چنگ و رباب
✦
همی خفته را سر برآمد ز خواب
#29
همی خاک مشکین شد از مشک و زر
✦
همی اسپ تازی برآورد پر
#30
سیاوش چو آن دید آب از دو چشم
✦
ببارید و ز اندیشه آمد به خشم
#31
که یاد آمدش بوم زابلستان
✦
بیاراسته تا به کابلستان
#32
همان شهر ایرانش آمد به یاد
✦
همی برکشید از جگر سرد باد
#33
ز ایران دلش یاد کرد و بسوخت
✦
به کردار آتش رخش برفروخت
#34
ز پیران بپیچید و پوشید روی
✦
سپهبد بدید آن غم و درد اوی
#35
بدانست کاو را چه آمد بیاد
✦
غمی گشت و دندان به لب بر نهاد
#36
به قچقار باشی فرود آمدند
✦
نشستند و یکبار دم بر زدند
#37
نگه کرد پیران به دیدار او
✦
نشست و بر و یال و گفتار او
#38
بدو در دو چشمش همی خیره ماند
✦
همی هر زمان نام یزدان بخواند
#39
بدو گفت کای نامور شهریار
✦
ز شاهان گیتی توی یادگار
#40
سه چیزست بر تو که اندر جهان
✦
کسی را نباشد ز تخم مهان
#41
یکی آنک از تخمهٔ کیقباد
✦
همی از تو گیرند گویی نژاد
#42
و دیگر زبانی بدین راستی
✦
به گفتار نیکو بیاراستی
#43
سه دیگر که گویی که از چهر تو
✦
ببارد همی بر زمین مهر تو
#44
چنین داد پاسخ سیاووش بدوی
✦
که ای پیر پاکیزه و راست‌گوی
#45
خنیده به گیتی به مهر و وفا
✦
ز آهرمنی دور و دور از جفا
#46
گر ایدونک با من تو پیمان کنی
✦
شناسم که پیمان من مشکنی
#47
گر از بودن ایدر مرا نیکویست
✦
برین کردهٔ خود نباید گریست
#48
و گر نیست فرمای تا بگذرم
✦
نمایی ره کشوری دیگرم
#49
بدو گفت پیران که مندیش زین
✦
چو اندر گذشتی ز ایران زمین
#50
مگردان دل از مهر افراسیاب
✦
مکن هیچ‌گونه به رفتن شتاب
#51
پراگنده نامش به گیتی بدی‌ست
✦
ولیکن جز اینست مرد ایزدی‌ست
#52
خرد دارد و رای و هوش بلند
✦
به خیره نیاید به راه گزند
#53
مرا نیز خویشی‌ست با او به خون
✦
همش پهلوانم همش رهنمون
#54
همانا برین بوم و بر صد هزار
✦
به فرمان من بیش باشد سوار
#55
همم بوم و بر هست و هم گوسفند
✦
هم اسپ و سلیح و کمان و کمند
#56
مرا بی‌نیازیست از هر کسی
✦
نهفته جزین نیز هستم بسی
#57
فدای تو بادا همه هرچ هست
✦
گر ایدونک سازی به شادی نشست
#58
پذیرفتم از پاک یزدان ترا
✦
به رای و دل هوشمندان ترا
#59
که بر تو نیاید ز بدها گزند
✦
نداند کسی راز چرخ بلند
#60
مگر کز تو آشوب خیزد به شهر
✦
بیامیزی از دور تریاک و زهر
#61
سیاووش بدان گفت‌ها رام شد
✦
برافروخت و اندر خور جام شد
#62
به خوردن نشستند یک با دگر
✦
سیاوش پسر گشت و پیران پدر
#63
برفتند با خنده و شادمان
✦
به ره بر نجستند جایی زمان
#64
چنین تا رسیدند در شهر گنگ
✦
کزان بود خرم سرای درنگ
#65
پیاده به کوی آمد افراسیاب
✦
از ایوان میان بسته و پر شتاب
#66
سیاوش چو او را پیاده بدید
✦
فرود آمد از اسپ و پیشش دوید
#67
گرفتند مر یکدگر را به بر
✦
بسی بوس دادند بر چشم و سر
#68
ازان پس چنین گفت افراسیاب
✦
که گردان جهان اندر آمد به خواب
#69
ازین پس نه آشوب خیزد نه جنگ
✦
به آبشخور آیند میش و پلنگ
#70
برآشفت گیتی ز تور دلیر
✦
کنون روی گیتی شد از جنگ سیر
#71
دو کشور سراسر پر از شور بود
✦
جهان را دل از آشتی کور بود
#72
به تو رام گردد زمانه کنون
✦
برآساید از جنگ وز جوش خون
#73
کنون شهر توران ترا بنده‌اند
✦
همه دل به مهر تو آگنده‌اند
#74
مرا چیز با جان همی پیش تست
✦
سپهبد به جان و به تن خویش تست
#75
سیاوش برو آفرین کرد سخت
✦
که از گوهر تو مگر داد بخت
#76
سپاس از خدای جهان آفرین
✦
کزویست آرام و پرخاش و کین
#77
سپه‌دار دست سیاوش به‌دست
✦
بیامد به تخت مهی بر نشست
#78
به روی سیاوش نگه کرد و گفت
✦
که این را به گیتی کسی نیست جفت
#79
نه زین‌گونه مردم بود در جهان
✦
چنین روی و بالا و فر و مهان
#80
ازان پس به پیران چنین گفت رد
✦
که کاووس تندست و اندک خرد
#81
که بشکیبد از روی چونین پسر
✦
چنین برز بالا و چندین هنر
#82
مرا دیده از خوب دیدار او
✦
بمانده‌ست دل خیره از کار او
#83
که فرزند باشد کسی را چنین
✦
دو دیده بگرداند اندر زمین
#84
از ایوان‌ها پس یکی برگزید
✦
همه کاخ زربفت‌ها گسترید
#85
یکی تخت زرین نهادند پیش
✦
همه پایها چون سر گاومیش
#86
به دیبای چینی بیاراستند
✦
فراوان پرستندگان خواستند
#87
بفرمود پس تا رود سوی کاخ
✦
بباشد به کام و نشیند فراخ
#88
سیاوش چو در پیش ایوان رسید
✦
سر طاق ایوان به کیوان رسید
#89
بیامد بران تخت زر بر نشست
✦
هشیوار جان اندر اندیشه بست
#90
چو خوان سپهبد بیاراستند
✦
کس آمد سیاووش را خواستند
#91
ز هر گونه‌ای رفت بر خوان سخن
✦
همه شادمانی فگندند بن
#92
چو از خوان سالار برخاستند
✦
نشستنگه می بیاراستند
#93
برفتند با رود و رامشگران
✦
بباده نشستند یکسر سران
#94
بدو داد جان و دل افراسیاب
✦
همی بی سیاوش نیامدش خواب
#95
همی خورد می تا جهان تیره شد
✦
سرمیگساران ز می خیره شد
#96
سیاوش به ایوان خرامید شاد
✦
به مستی ز ایران نیامدش یاد
#97
بدان شب هم اندر بفرمود شاه
✦
بدان کس که بودند بر بزمگاه
#98
چنین گفت با شیده افراسیاب
✦
که چون سر برآرد سیاوش ز خواب
#99
تو با پهلوانان و خویشان من
✦
کسی کاو بود مهتر انجمن
#100
به شبگیر با هدیه و با غلام
✦
گرانمایه اسپان زرین ستام
#101
ز لشکر همی هر کسی با نثار
✦
ز دینار وز گوهر شاهوار
#102
ازین‌گونه پیش سیاوش روند
✦
هشیوار و بیدار و خامش روند
#103
فراوان سپهبد فرستاد چیز
✦
بدین گونه یک هفته بگذشت نیز
#104
شبی با سیاوش چنین گفت شاه
✦
که فردا بسازیم هر دو پگاه
#105
که با گوی و چوگان به میدان شویم
✦
زمانی بتازیم و خندان شویم
#106
ز هر کس شنیدم که چوگان تو
✦
نبینند گردان به میدان تو
#107
تو فرزند مایی و زیبای گاه
✦
تو تاج کیانی و پشت سپاه
#108
بدو گفت شاها انوشه بدی
✦
روان را به دیدار توشه بدی
#109
همی از تو جویند شاهان هنر
✦
که یابد به هرکار بر تو گذر
#110
مرا روز روشن به دیدار تست
✦
همی از تو خواهم بد و نیک جست
#111
به شبگیر گردان به میدان شدند
✦
گرازان و تازان و خندان شدند
#112
چنین گفت پس شاه توران بدوی
✦
که یاران گزینیم در زخم گوی
#113
تو باشی بدان‌روی و زین‌روی من
✦
بدو نیم هم زین نشان انجمن
#114
سیاوش بدو گفت کای شهریار
✦
کجا باشدم دست و چوگان به کار
#115
برابر نیارم زدن با تو گوی
✦
به میدان هم‌آورد دیگر بجوی
#116
چو هستم سزاوار یار توام
✦
برین پهن میدان سوار توام
#117
سپهبد ز گفتار او شاد شد
✦
سخن گفتن هر کسی باد شد
#118
به جان و سر شاه کاووس گفت
✦
که با من تو باشی هم‌آورد و جفت
#119
هنر کن به پیش سواران پدید
✦
بدان تا نگویند کاو بد گزید
#120
کنند آفرین بر تو مردان من
✦
شگفته شود روی خندان من
#121
سیاوش بدو گفت فرمان تراست
✦
سواران و میدان و چوگان تراست
#122
سپهبد گزین کرد کلباد را
✦
چو گرسیوز و جهن و پولاد را
#123
چو پیران و نستیهن جنگجوی
✦
چو هومان که بردارد از آب گوی
#124
به نزد سیاووش فرستاد یار
✦
چو رویین و چون شیدهٔ نامدار
#125
دگر اندریمان سوار دلیر
✦
چو ارجاسپ اسپ افگن نره شیر
#126
سیاوش چنین گفت کای نامجوی
✦
ازیشان که یارد شدن پیش‌گوی
#127
همه یار شاهند و تنها منم
✦
نگهبان چوگان یکتا منم
#128
گر ایدونک فرمان دهد شهریار
✦
بیارم به میدان ز ایران سوار
#129
مرا یار باشند بر زخم گوی
✦
بران سان که آیین بود بر دو روی
#130
سپهبد چو بشنید زو داستان
✦
بران داستان گشت هم داستان
#131
سیاوش از ایرانیان هفت مرد
✦
گزین کرد شایستهٔ کارکرد
#132
خروش تبیره ز میدان بخاست
✦
همی خاک با آسمان گشت راست
#133
از آوای سنج و دم کره نای
✦
تو گفتی بجنبید میدان ز جای
#134
سیاووش برانگیخت اسپ نبرد
✦
چو گوی اندر آمد به پیشش به گرد
#135
بزد هم چنان چون به میدان رسید
✦
بران سان که از چشم شد ناپدید
#136
بفرمود پس شهریار بلند
✦
که گویی به نزد سیاوش برند
#137
سیاوش بران گوی بر داد بوس
✦
برآمد خروشیدن نای و کوس
#138
سیاوش به اسپی دگر برنشست
✦
بیانداخت آن گوی خسرو به دست
#139
ازان پس به چوگان برو کار کرد
✦
چنان شد که با ماه دیدار کرد
#140
ز چوگان او گوی شد ناپدید
✦
تو گفتی سپهرش همی برکشید
#141
ازان گوی خندان شد افراسیاب
✦
سر نامداران برآمد ز خواب
#142
به آواز گفتند هرگز سوار
✦
ندیدیم بر زین چنین نامدار
#143
ز میدان به یکسو نهادند گاه
✦
بیامد نشست از برگاه شاه
#144
سیاووش بنشست با او به تخت
✦
به دیدار او شاد شد شاه سخت
#145
به لشگر چنین گفت پس نامجوی
✦
که میدان شما را و چوگان و گوی
#146
همی ساختند آن دو لشکر نبرد
✦
برآمد همی تا به خورشید گرد
#147
چو ترکان به تندی بیاراستند
✦
همی بردن گوی را خواستند
#148
ربودند ایرانیان گوی پیش
✦
بماندند ترکان ز کردار خویش
#149
سیاووش غمی گشت ز ایرانیان
✦
سخن گفت بر پهلوانی زبان
#150
که میدان بازیست گر کارزار
✦
برین گردش و بخشش روزگار
#151
چو میدان سرآید بتابید روی
✦
بدیشان سپارید یک‌بار گوی
#152
سواران عنانها کشیدند نرم
✦
نکردند زان پس گسی اسپ گرم
#153
یکی گوی ترکان بینداختند
✦
به کردار آتش همی تاختند
#154
سپهبد چو آواز ترکان شنود
✦
بدانست کان پهلوانی چه بود
#155
چنین گفت پس شاه توران سپاه
✦
که گفته‌ست با من یکی نیک‌خواه
#156
که او را ز گیتی کسی نیست جفت
✦
به تیر و کمان چون گشاید دو سفت
#157
سیاوش چو گفتار مهتر شنید
✦
ز قربان کمان کیی برکشید
#158
سپهبد کمان خواست تا بنگرد
✦
یکی برگراید که فرمان برد
#159
کمان را نگه کرد و خیره بماند
✦
بسی آفرین کیانی بخواند
#160
به گرسیوز تیغ زن داد مه
✦
که خانه بمال و در آور به زه
#161
بکوشید تا بر زه آرد کمان
✦
نیامد برو خیره شد بدگمان
#162
ازو شاه بستد به زانو نشست
✦
بمالید خانه کمان را به دست
#163
به زه کرد و خندان چنین گفت شاه
✦
که اینت کمانی چو باید به راه
#164
مرا نیز گاه جوانی کمان
✦
چنین بود و اکنون دگر شد زمان
#165
به توران و ایران کس این را به چنگ
✦
نیارد گرفتن به هنگام جنگ
#166
بر و یال و کتف سیاوش جزین
✦
نخواهد کمان نیز بر دشت کین
#167
نشانی نهادند بر اسپریس
✦
سیاوش نکرد ایچ با کس مکیس
#168
نشست از بر بادپایی چو دیو
✦
برافشارد ران و برآمد غریو
#169
یکی تیر زد بر میان نشان
✦
نهاده بدو چشم گردنکشان
#170
خدنگی دگر باره با چارپر
✦
بینداخت از باد و بگشاد پر
#171
نشانه دوباره به یک تاختن
✦
مغربل بکرد اندر انداختن
#172
عنان را بپیچید بر دست راست
✦
بزد بار دیگر بران سو که خواست
#173
کمان را به زه بر بباز و فگند
✦
بیامد بر شهریار بلند
#174
فرود آمد و شاه برپای خاست
✦
برو آفرین ز آفریننده خواست
#175
وزان جایگه سوی کاخ بلند
✦
برفتند شادان دل و ارجمند
#176
نشستند خوان و می آراستند
✦
کسی کاو سزا بود بنشاستند
#177
میی چند خوردند و گشتند شاد
✦
به نام سیاووش کردند یاد
#178
بخوان بر یکی خلعت آراست شاه
✦
از اسپ و ستام و ز تخت و کلاه
#179
همان دست زر جامهٔ نابرید
✦
که اندر جهان پیش ازان کس ندید
#180
ز دینار وز بدرهای درم
✦
ز یاقوت و پیروزه و بیش و کم
#181
پرستار بسیار و چندی غلام
✦
یکی پر ز یاقوت رخشنده جام
#182
بفرمود تا خواسته بشمرند
✦
همه سوی کاخ سیاوش برند
#183
ز هر کش به توران زمین خویش بود
✦
ورا مهربانی برو بیش بود
#184
به خویشان چنین گفت کاو را همه
✦
شما خیل باشید هم چون رمه
#185
بدان شاهزاده چنین گفت شاه
✦
که یک روز با من به نخچیرگاه
#186
گر آیی که دل شاد و خرم کنیم
✦
روان را به نخچیر بی‌غم کنیم
#187
بدو گفت هرگه که رای آیدت
✦
بران سو که دل رهنمای آیدت
#188
برفتند روزی به نخچیرگاه
✦
همی رفت با یوز و با باز شاه
#189
سپاهی ز هرگونه با او برفت
✦
از ایران و توران بنخچیر تفت
#190
سیاوش به دشت اندرون گور دید
✦
چو باد از میان سپه بردمید
#191
سبک شد عنان و گران شد رکیب
✦
همی تاخت اندر فراز و نشیب
#192
یکی را به شمشیر زد بدو نیم
✦
دو دستش ترازو بد و گور سیم
#193
به یک جو ز دیگر گرانتر نبود
✦
نظاره شد آن لشکر شاه زود
#194
بگفتند یکسر همه انجمن
✦
که اینت سرافراز و شمشیرزن
#195
به آواز گفتند یک با دگر
✦
که ما را بد آمد ز ایران به سر
#196
سر سروران اندر آمد به تنگ
✦
سزد گر بسازیم با شاه جنگ
#197
سیاوش همیدون به نخچیر بود
✦
همی تاخت و افگند در دشت گور
#198
به غار و به کوه و به هامون بتاخت
✦
بشمشیر و تیر و بنیزه بیاخت
#199
به هر جایگه بر یکی توده کرد
✦
سپه را ز نخچیر آسوده کرد
#200
وزان جایگه سوی ایوان شاه
✦
همه شاد دل برگرفتند راه
#201
سپهبد چه شادان چه بودی دژم
✦
بجز با سیاوش نبودی به هم
#202
ز جهن و ز گرسیوز و هرک بود
✦
به کس راز نگشاد و شادان نبود
#203
مگر با سیاوش بدی روز و شب
✦
ازو برگشادی به خنده دو لب
#204
برین گونه یک سال بگذاشتند
✦
غم و شادمانی بهم داشتند
#205
سیاوش یکی روز و پیران بهم
✦
نشستند و گفتند هر بیش و کم
#206
بدو گفت پیران کزین بوم و بر
✦
چنانی که باشد کسی برگذر
#207
بدین مهربانی که بر تست شاه
✦
به نام تو خسپد به آرامگاه
#208
چنان دان که خرم بهارش توی
✦
نگارش تویی غمگسارش تویی
#209
بزرگی و فرزند کاووس شاه
✦
سر از بس هنرها رسیده به ماه
#210
پدر پیر سر شد تو برنا دلی
✦
نگر سر ز تاج کیی نگسلی
#211
به ایران و توران توی شهریار
✦
ز شاهان یکی پرهنر یادگار
#212
بنه دل برین بوم و جایی بساز
✦
چنان چون بود درخور کام و ناز
#213
نبینمت پیوستهٔ خون کسی
✦
کجا داردی مهر بر تو بسی
#214
برادر نداری نه خواهر نه زن
✦
چو شاخ گلی بر کنار چمن
#215
یکی زن نگه کن سزاوار خویش
✦
از ایران منه درد و تیمار پیش
#216
پس از مرگ کاووس ایران تراست
✦
همان تاج و تخت دلیران تراست
#217
پس پردهٔ شهریار جهان
✦
سه ماهست با زیور اندر نهان
#218
اگر ماه را دیده بودی سیاه
✦
از ایشان نه برداشتی چشم ماه
#219
سه اندر شبستان گرسیوزاند
✦
که از مام وز باب با پروزاند
#220
نبیره فریدون و فرزند شاه
✦
که هم جاه دارند و هم تاج و گاه
#221
ولیکن ترا آن سزاوارتر
✦
که از دامن شاه جویی گهر
#222
پس پردهٔ من چهارند خرد
✦
چو باید ترا بنده باید شمرد
#223
ازیشان جریرست مهتر بسال
✦
که از خوبرویان ندارد همال
#224
یکی دختری هست آراسته
✦
چو ماه درخشنده با خواسته
#225
نخواهد کسی را که آن رای نیست
✦
بجز چهر شاهش دلارای نیست
#226
ز خوبان جریرست انباز تو
✦
بود روز رخشنده دمساز تو
#227
اگر رای باشد ترا بنده‌ایست
✦
به پیش تو اندر پرستنده‌ایست
#228
سیاوش بدو گفت دارم سپاس
✦
مرا خود ز فرزند برتر شناس
#229
گر او باشدم نازش جان و تن
✦
نخواهم جزو کس ازین انجمن
#230
سپاسی نهی زین همی بر سرم
✦
که تا زنده‌ام حق آن نسپرم
#231
پس آنگاه پیران ز نزدیک اوی
✦
سوی خانهٔ خویش بنهاد روی
#232
چو پیران ز پیش سیاوش برفت
✦
به نزدیک گلشهر تازید تفت
#233
بدو گفت کار جریره بساز
✦
به فر سیاووش خسرو به ناز
#234
چگونه نباشیم امروز شاد
✦
که داماد باشد نبیره قباد
#235
بیاورد گلشهر دخترش را
✦
نهاد از بر تارک افسرش را
#236
به دیبا و دینار و در و درم
✦
به بوی و به رنگ و به هر بیش و کم
#237
بیاراست او را چو خرم بهار
✦
فرستاد در شب بر شهریار
#238
مراو را بپیوست با شاه نو
✦
نشاند از بر گاه چون ماه نو
#239
ندانست کس گنج او را شمار
✦
ز یاقوت و ز تاج گوهرنگار
#240
سیاوش چو روی جریره بدید
✦
خوش آمدش خندید و شادی گزید
#241
همی بود با او شب و روز شاد
✦
نیامد ز کاووس و دستانش یاد
#242
برین نیز چندی بگردید چرخ
✦
سیاووش را بد ز نیکیش برخ
#243
ورا هر زمان پیش افراسیاب
✦
فزونتر بدی حشمت و جاه و آب
#244
یکی روز پیران به به روزگار
✦
سیاووش را گفت کای نامدار
#245
تو دانی که سالار توران سپاه
✦
ز اوج فلک برفرازد کلاه
#246
شب و روز روشن روانش توی
✦
دل و هوش و توش و توانش توی
#247
چو با او تو پیوستهٔ خون شوی
✦
ازین پایه هر دم به افزون شوی
#248
بباشد امیدش به تو استوار
✦
که خواهی بدن پیش او پایدار
#249
اگر چند فرزند من خویش تست
✦
مرا غم ز بهر کم و بیش تست
#250
فرنگیس مهتر ز خوبان اوی
✦
نبینی به گیتی چنان موی و روی
#251
به بالا ز سرو سهی برترست
✦
ز مشک سیه بر سرش افسرست
#252
هنرها و دانش ز اندازه بیش
✦
خرد را پرستار دارد به پیش
#253
از افراسیاب ار بخواهی رواست
✦
چنو بت به کشمیر و کابل کجاست
#254
شود شاه پرمایه پیوند تو
✦
درفشان شود فر و اورند تو
#255
چو فرمان دهی من بگویم بدوی
✦
بجویم بدین نزد او آبروی
#256
سیاوش به پیران نگه کرد و گفت
✦
که فرمان یزدان نشاید نهفت
#257
اگر آسمانی چنین است رای
✦
مرا با سپهر روان نیست پای
#258
اگر من به ایران نخواهم رسید
✦
نخواهم همی روی کاووس دید
#259
چو دستان که پروردگار منست
✦
تهمتن که روشن بهار منست
#260
چو بهرام و چون زنگهٔ شاوران
✦
جزین نامدران کنداوران
#261
چو از روی ایشان بباید برید
✦
به توران همی جای باید گزید
#262
پدر باش و این کدخدایی بساز
✦
مگو این سخن با زمین جز به راز
#263
اگر بخت باشد مرا نیکخواه
✦
همانا دهد ره به پیوند شاه
#264
همی گفت و مژگان پر از آب کرد
✦
همی برزد اندر میان باد سرد
#265
بدو گفت پیران که با روزگار
✦
نسازد خرد یافته کارزار
#266
نیابی گذر تو ز گردان سپهر
✦
کزویست آرام و پرخاش و مهر
#267
به ایران اگر دوستان داشتی
✦
به یزدان سپردی و بگذاشتی
#268
نشست و نشانت کنون ایدرست
✦
سر تخت ایران به دست اندرست
#269
بگفت این و برخاست از پیش او
✦
چو آگاه گشت از کم و بیش او
#270
به شادی بشد تا بدرگاه شاه
✦
فرود آمد و برگشادند راه
#271
همی بود بر پیش او یک زمان
✦
بدو گفت سالار نیکوگمان
#272
که چندین چه باشی به پیشم به پای
✦
چه خواهی به گیتی چه آیدت رای
#273
سپاه و در گنج من پیش تست
✦
مرا سودمندی کم و بیش تست
#274
کسی کاو به زندان و بند منست
✦
گشادنش درد و گزند منست
#275
ز خشم و ز بند من آزاد گشت
✦
ز بهر تو پیگار من باد گشت
#276
ز بسیار و اندک چه باید بخواه
✦
ز تیغ و ز مهر و ز تخت و کلاه
#277
خردمند پاسخ چنین داد باز
✦
که از تو مبادا جهان بی‌نیاز
#278
مرا خواسته هست و گنج و سپاه
✦
به بخت تو هم تیغ و هم تاج و گاه
#279
ز بهر سیاوش پیامی دراز
✦
رسانم به گوش سپهبد به راز
#280
مرا گفت با شاه ترکان بگوی
✦
که من شاد دل گشتم و نامجوی
#281
بپروردیم چون پدر در کنار
✦
همه شادی آورد بخت تو بار
#282
کنون همچنین کدخدایی بساز
✦
به نیک و بد از تو نیم بی‌نیاز
#283
پس پردهٔ تو یکی دخترست
✦
که ایوان و تخت مرا درخورست
#284
فرنگیس خواند همی مادرش
✦
شود شاد اگر باشم اندر خورش
#285
پراندیشه شد جان افراسیاب
✦
چنین گفت با دیده کرده پرآب
#286
که من گفته‌ام پیش ازین داستان
✦
نبودی بران گفته همداستان
#287
چنین گفت با من یکی هوشمند
✦
که رایش خرد بود و دانش بلند
#288
که ای دایهٔ بچهٔ شیرنر
✦
چه رنجی که جان هم نیاری به بر
#289
و دیگر که از پیش کندآوران
✦
ز کار ستاره شمر بخردان
#290
شمار ستاره به پیش پدر
✦
همی راندندی همه دربدر
#291
کزین دو نژاده یکی شهریار
✦
بیاید بگیرد جهان در کنار
#292
به توران نماند برو بوم و رست
✦
کلاه من اندازد از کین نخست
#293
کنون باورم شد که او این بگفت
✦
که گردون گردان چه دارد نهفت
#294
چرا کشت باید درختی به دست
✦
که بارش بود زهر و برگش کبست
#295
ز کاووس وز تخم افراسیاب
✦
چو آتش بود تیز یا موج آب
#296
ندانم به توران گراید به مهر
✦
وگر سوی ایران کند پاک چهر
#297
چرا بر گمان زهر باید چشید
✦
دم مار خیره نباید گزید
#298
بدو گفت پیران که ای شهریار
✦
دلت را بدین کار غمگین مدار
#299
کسی کز نژاد سیاوش بود
✦
خردمند و بیدار و خامش بود
#300
بگفت ستاره‌شمر مگرو ایچ
✦
خردگیر و کار سیاوش بسیچ
#301
کزین دو نژاده یکی نامور
✦
برآرد به خورشید تابنده سر
#302
بایران و توران بود شهریار
✦
دو کشور برآساید از کارزار
#303
وگر زین نشان راز دارد سپهر
✦
بیفزایدش هم باندیشه مهر
#304
بخواهد بدن بی‌گمان بودنی
✦
نکاهد به پرهیز افزودنی
#305
نگه کن که این کار فرخ بود
✦
ز بخت آنچ پرسند پاسخ بود
#306
ز تخم فریدون وز کیقباد
✦
فروزنده‌تر زین نباشد نژاد
#307
به پیران چنین گفت پس شهریار
✦
که رای تو بر بد نیاید به کار
#308
به فرمان و رای تو کردم سخن
✦
برو هرچ باید به خوبی بکن
#309
دو تا گشت پیران و بردش نماز
✦
بسی آفرین کرد و برگشت باز
#310
به نزد سیاوش خرامید زود
✦
برو بر شمرد آن کجا رفته بود
#311
نشستند شادان دل آن شب بهم
✦
به باده بشستند جان را ز غم
#312
چو خورشید از چرخ گردنده سر
✦
برآورد برسان زرین سپر
#313
سپهدار پیران میان را ببست
✦
یکی بارهٔ تیزرو برنشست
#314
به کاخ سیاووش بنهاد روی
✦
بسی آفرین خواند بر فر اوی
#315
بدو گفت کامروز برساز کار
✦
به مهمانی دختر شهریار
#316
چو فرمان دهی من سزاوار او
✦
میان را ببندم پی کار او
#317
سیاووش را دل پر آزرم بود
✦
ز پیران رخانش پر از شرم بود
#318
بدو گفت رو هرچ باید بساز
✦
تو دانی که از تو مرا نیست راز
#319
چو بشنید پیران سوی خانه رفت
✦
دل و جان ببست اندر آن کار تفت
#320
در خانهٔ جامهٔ نابرید
✦
به گلشهر بسپرد پیران کلید
#321
کجا بود کدبانوی پهلوان
✦
ستوده زنی بود روشن روان
#322
به گنج اندرون آنچ بد نامدار
✦
گزیده ز زربفت چینی هزار
#323
زبرجد طبقها و پیروزه جام
✦
پر از نافهٔ مشک و پر عود خام
#324
دو افسر پر از گوهر شاهوار
✦
دو یاره یکی طوق و دو گوشوار
#325
ز گستردنیها شتروار شست
✦
ز زربفت پوشیدینها سه دست
#326
همه پیکرش سرخ کرده به زر
✦
برو بافته چند گونه گهر
#327
ز سیمین و زرین شتربار سی
✦
طبقها و از جامهٔ پارسی
#328
یکی تخت زرین و کرسی چهار
✦
سه نعلین زرین زبرجد نگار
#329
پرستنده سیصد به زرین کلاه
✦
ز خویشان نزدیک صد نیک‌خواه
#330
پرستار با جام زرین دو شست
✦
گرفته ازان جام هر یک به دست
#331
همان صد طبق مشک و صد زعفران
✦
سپردند یکسر به فرمانبران
#332
به زرین عماری و دیبا جلیل
✦
برفتند با خواسته خیل خیل
#333
بیاورد بانو ز بهر نثار
✦
ز دینار با خویشتن سی‌هزار
#334
به نزد فرنگیس بردند چیز
✦
روانشان پر از آفرین بود نیز
#335
وزان روی پیران و افراسیاب
✦
ز بهر سیاوش همه پرشتاب
#336
به یک هفته بر مرغ و ماهی نخفت
✦
نیامد سر یک تن اندر نهفت
#337
زمین باغ گشت از کران تا کران
✦
ز شادی و آوای رامشگران
#338
به پیوستگی بر گوا ساختند
✦
چو زین عهد و پیمان بپرداختند
#339
پیامی فرستاد پیران چو دود
✦
به گلشهر گفتا فرنگیس زود
#340
هم امشب به کاخ سیاوش رود
✦
خردمند و بیدار و خامش رود
#341
چو بانوی بشنید پیغام اوی
✦
به سوی فرنگیس بنهاد روی
#342
زمین را ببوسید گلشهر و گفت
✦
که خورشید را گشت ناهید جفت
#343
هم امشب بباید شدن نزد شاه
✦
بیاراستن گاه او را به ماه
#344
بیامد فرنگیس چون ماه نو
✦
به نزدیک آن تاجور شاه نو
#345
بدین کار بگذشت یک هفته نیز
✦
سپهبد بیاراست بسیار چیز
#346
از اسپان تازی و از گوسفند
✦
همان جوشن و خود و تیغ و کمند
#347
ز دینار و از بدرهای درم
✦
ز پوشیدنیها و از بیش و کم
#348
وزین مرز تا پیش دریای چین
✦
همی نام بردند شهر و زمین
#349
به فرسنگ صد بود بالای او
✦
نشایست پیمود پهنای او
#350
نوشتند منشور بر پرنیان
✦
همه پادشاهی به رسم کیان
#351
به خان سیاوش فرستاد شاه
✦
یکی تخت زرین و زرین کلاه
#352
ازان پس بیاراست میدان سور
✦
هرآنکس که رفتی ز نزدیک و دور
#353
می و خوان و خوالیگران یافتی
✦
بخوردی و هرچند برتافتی
#354
ببردی و رفتی سوی خان خویش
✦
بدی شاد یک هفته مهمان خویش
#355
در بسته زندانها برگشاد
✦
ازو شادمان بخت و او نیز شاد
#356
به هشتم سیاوش بیامد پگاه
✦
اباگرد پیران به نزدیک شاه
#357
گرفتند هر دو برو آفرین
✦
که‌ای مهتر و شهریار زمین
#358
همیشه ترا جاودان باد روز
✦
به شادی و بدخواه را پشت کوز
#359
وزان جایگه بازگشتند شاد
✦
بسی از جهاندار کردند یاد
#360
چنین نیز یک سال گردان سپهر
✦
همی گشت بیدار بر داد و مهر
#361
فرستاده آمد ز نزدیک شاه
✦
به نزد سیاوش یکی نیک‌خواه
#362
که پرسد همی شاه را شهریار
✦
همی گوید ای مهتر نامدار
#363
بود کت ز من دل بگیرد همی
✦
وزین برنشستن گزیرد همی
#364
از ایدر ترا داده‌ام تا به چین
✦
یکی گرد برگرد و بنگر زمین
#365
به شهری که آرام و رای آیدت
✦
همان آرزوها بجای آیدت
#366
به شادی بباش و به نیکی بمان
✦
ز خوبی مپرداز دل یک زمان
#367
سیاوش ز گفتار او گشت شاد
✦
بزد نای و کوس و بنه برنهاد
#368
سلیح و سپاه و نگین و کلاه
✦
ببردند زین‌گونه با او به راه
#369
فراوان عماری بیاراستند
✦
پس پرده خوبان بپیراستند
#370
فرنگیس را در عماری نشاند
✦
بنه برنهاد و سپه را براند
#371
ازو بازنگسست پیران گرد
✦
بنه برنهاد و سپه را ببرد
#372
به شادی برفتند سوی ختن
✦
همه نامداران شدند انجمن
#373
که سالار پیران ازان شهر بود
✦
که از بدگمانیش بی‌بهر بود
#374
همی بود یکماه مهمان او
✦
بران سر چنین بود پیمان او
#375
ز خوردن نیاسود یک روز شاه
✦
گهی رود و می گاه نخچیرگاه
#376
سر ماه برخاست آوای کوس
✦
برانگه که خیزد خروش خروس
#377
بیامد سوی پادشاهی خویش
✦
سپاه از پس پشت و پیران ز پیش
#378
بران مرز و بوم اندر آگه شدند
✦
بزرگان به راه شهنشه شدند
#379
به شادی دل از جای برخاستند
✦
جهانی به آیین بیاراستند
#380
ازان پادشاهی خروشی بخاست
✦
تو گفتی زمین گشت با چرخ راست
#381
ز بس رامش و نالهٔ کرنای
✦
تو گفتی بجنبد همی دل ز جای
#382
بجایی رسیدند کاباد بود
✦
یکی خوب فرخنده بنیاد بود
#383
به یک روی دریا و یک روی کوه
✦
برو بر ز نخچیر گشته گروه
#384
درختان بسیار و آب روان
✦
همی شد دل سالخورده جوان
#385
سیاوش به پیران سخن برگشاد
✦
که اینت بر و بوم فرخ نهاد
#386
بسازم من ایدر یکی خوب جای
✦
که باشد به شادی مرا رهنمای
#387
برآرم یکی شارستان فراخ
✦
فراوان کنم اندرو باغ و کاخ
#388
نشستن‌گهی برفرازم به ماه
✦
چنان چون بود در خور تاج و گاه
#389
بدو گفت پیران که ای خوب رای
✦
بران رو که اندیشه آرد بجای
#390
چو فرمان دهد من بران سان که خواست
✦
برآرم یکی جای تا ماه راست
#391
نخواهم که باشد مرا بوم و گنج
✦
زمان و زمین از تو دارم سپنج
#392
یکی شارستان سازم ایدر فراخ
✦
فراوان بدو اندر ایوان و کاخ
#393
سیاوش بدو گفت کای بختیار
✦
درخت بزرگی تو آری به بار
#394
مرا گنج و خوبی همه زان تست
✦
به هر جای رنج تو بینم نخست
#395
یکی شهر سازم بدین جای من
✦
که خیره بماند دل انجمن
#396
ازان بوم خرم چو گشتند باز
✦
سیاوش همی بود با دل به راز
#397
از اخترشناسان بپرسید شاه
✦
که گر سازم ایدر یکی جایگاه
#398
ازو فر و بختم به سامان بود
✦
وگرکار با جنگ سازان بود
#399
بگفتند یکسر به شاه گزین
✦
که بس نیست فرخنده بنیاد این
#400
از اخترشناسان برآورد خشم
✦
دلش گشت پردرد و پرآب چشم
#401
کجا گفته بودند با او ز پیش
✦
که چون بگذرد چرخ بر کار خویش
#402
سرانجام چون گرددت روزگار
✦
به زشتی شود بخت آموزگار
#403
عنان تگاور همی داشت نرم
✦
همی ریخت از دیدگان آب گرم
#404
بدو گفت پیران که ای شهریار
✦
چه بودت که گشتی چنین سوگوار
#405
چنین داد پاسخ که چرخ بلند
✦
دلم کرد پردرد و جانم نژند
#406
که هر چند گرد آورم خواسته
✦
هم از گنج و هم تاج آراسته
#407
به فرجام یکسر به دشمن رسد
✦
بدی بد بود مرگ بر تن رسد
#408
کجا آن حکیمان و دانندگان
✦
همان رنج‌بردار خوانندگان
#409
کجا آن سر تاج شاهنشهان
✦
کجا آن دلاور گرامی مهان
#410
کجا آن بتان پر از ناز و شرم
✦
سخن گفتن خوب و آوای نرم
#411
کجا آنک بر کوه بودش کنام
✦
رمیده ز آرام وز کام و نام
#412
چو گیتی تهی ماند از راستان
✦
تو ایدر ببودن مزن داستان
#413
ز خاکیم و باید شدن زیر خاک
✦
همه جای ترسست و تیمار و باک
#414
تو رفتی و گیتی بماند دراز
✦
کسی آشکارا نداند ز راز
#415
جهان سر به سر عبرت و حکمت‌ست
✦
چرا زو همه بهر من غفلت‌ست
#416
چو شد سال بر شست و شش، چاره جوی
✦
ز بیشی و از رنج برتاب روی
#417
تو چنگ فزونی زدی بر جهان
✦
گذشتند بر تو بسی همرهان
#418
چو زان نامداران جهان شد تهی
✦
تو تاج فزونی چرا برنهی
#419
نباشی بدین گفته همداستان
✦
یکی شو بخوان نامهٔ باستان
#420
کزیشان جهان یکسر آباد بود
✦
بدانگه که اندر جهان داد بود
#421
ز من بشنو از گنگ دژ داستان
✦
بدین داستان باش همداستان
#422
که چون گنگ دژ در جهان جای نیست
✦
بدان سان زمینی دلارای نیست
#423
که آن را سیاوش برآورده بود
✦
بسی اندرو رنجها برده بود
#424
به یک ماه زان روی دریای چین
✦
که بی‌نام بود آن زمان و زمین
#425
بیابان بیاید چو دریا گذشت
✦
ببینی یکی پهن بی‌آب دشت
#426
کزین بگذری بینی آباد شهر
✦
کزان شهرها بر توان داشت بهر
#427
ازان پس یکی کوه بینی بلند
✦
که بالای او برتر از چون و چند
#428
مرین کوه را گنگ دژ در میان
✦
بدان کت ز دانش نیاید زیان
#429
چو فرسنگ صد گرد بر گرد کوه
✦
ز بالای او چشم گردد ستوه
#430
ز هر سو که پویی بدو راه نیست
✦
همه گرد بر گرد او در یکیست
#431
بدین کوه بینی دو فرسنگ تنگ
✦
ازین روی و زان روی دیوار سنگ
#432
بدین چند فرسنگ اگر پنج مرد
✦
بباشد به راه از پی کارکرد
#433
نیابد بریشان گذر صد هزار
✦
زره‌دار و برگستوان‌ور سوار
#434
چو زین بگذری شهر بینی فراخ
✦
همه گلشن و باغ و ایوان و کاخ
#435
همه شهر گرمابه و رود و جوی
✦
به هر برزنی آتش و رنگ و بوی
#436
همه کوه نخچیر و آهو به دشت
✦
چو این شهر بینی نشاید گذشت
#437
تذروان و طاووس و کبک دری
✦
بیابی چو از کوهها بگذری
#438
نه گرماش گرم و نه سرماش سرد
✦
همه جای شادی و آرام و خورد
#439
نبینی بدان شهر بیمار کس
✦
یکی بوستان بهشتست و بس
#440
همه آبها روشن و خوشگوار
✦
همیشه بر و بوم او چون بهار
#441
درازی و پهناش سی بار سی
✦
بود گر بپیمایدش پارسی
#442
یک و نیم فرسنگ بالای کوه
✦
که از رفتنش مرد گردد ستوه
#443
وزان روی هامونی آید پدید
✦
کزان خوبتر جایها کس ندید
#444
همه گلشن و باغ و ایوان بود
✦
کش ایوانها سر به کیوان بود
#445
بشد پور کاووس و آنجای دید
✦
مر آن را ز ایران همی برگزید
#446
تن خویش را نامبردار کرد
✦
فزونی یکی نیز دیوار کرد
#447
ز سنگ و ز گچ بود و چندی رخام
✦
وزان جوهری کش ندانیم نام
#448
دو صد رش فزونست بالای اوی
✦
همان سی و پنچ‌ست پهنای اوی
#449
که آن را کسی تا نبیند به چشم
✦
تو گویی ز گوینده گیرند خشم
#450
نیاید برو منجنیق و نه تیر
✦
بباید ترا دیدن آن ناگزیر
#451
ز تیغش دو فرسنگ تا بوم خاک
✦
همه گرد بر گرد خاکش مغاک
#452
نبیند ز بن دیده بر تیغ کوه
✦
هم از بر شدن مرد گردد ستوه
#453
بدان آفرین کان چنان آفرید
✦
ابا آشکارا نهان آفرید
#454
نبایست یار و نه آموزگار
✦
برو بر همه کار دشوار خوار
#455
جز او را مخوان کردگار جهان
✦
جز او را مدان آشکار و نهان
#456
به پیغمبرش بر کنیم آفرین
✦
بیارانش بر هر یکی همچنین
#457
مرا فر نیکی‌دهش یار بود
✦
خردمندی و بخت بیدار بود
#458
برین سان یکی شارستان ساختند
✦
سرش را به پروین پرداختند
#459
کنون اندرین هم به کار آوریم
✦
بدو در فراوان نگار آوریم
#460
چه بندی دل اندر سرای سپنج
✦
چه یازی به رنج و چه نازی به گنج
#461
که از رنج دیگر کسی برخورد
✦
جهانجوی دشمن چرا پرورد
#462
چو خرم شود جای آراسته
✦
پدید آید از هر سوی خواسته
#463
نباشد مرا بودن ایدر بسی
✦
نشیند برین جای دیگر کسی
#464
نه من شاد باشم نه فرزند من
✦
نه پرمایه گردی ز پیوند من
#465
نباشد مرا زندگانی دراز
✦
ز کاخ و ز ایوان شوم بی‌نیاز
#466
شود تخت من گاه افراسیاب
✦
کند بی‌گنه مرگ بر من شتاب
#467
چنین است رای سپهر بلند
✦
گهی شاد دارد گهی مستمند
#468
بدو گفت پیران کای سرفراز
✦
مکن خیره اندیشهٔ دل دراز
#469
که افراسیاب از بلا پشت تست
✦
به شاهی نگین اندر انگشت تست
#470
مرا نیز تا جان بود در تنم
✦
بکوشم که پیمان تو نشکنم
#471
نمانم که بادی به تو بگذرد
✦
وگر موی بر تو هوا بشمرد
#472
سیاوش بدو گفت کای نیکنام
✦
نبینم جز از نیکنامیت کام
#473
تو پیمان چنین داری و رای راست
✦
ولیکن فلک را جز اینست خواست
#474
همه راز من آشکارا به تست
✦
که بیدار دل بادی و تندرست
#475
من آگاهی از فر یزدان دهم
✦
هم از راز چرخ بلند آگهم
#476
بگویم ترا بودنیها درست
✦
ز ایوان و کاخ اندرآیم نخست
#477
بدان تا نگویی چو بینی جهان
✦
که این بر سیاوش چرا شد نهان
#478
تو ای گرد پیران بسیار هوش
✦
بدین گفتها پهن بگشای گوش
#479
فراوان بدین نگذرد روزگار
✦
که بر دست بیداردل شهریار
#480
شوم زار من کشته بر بی‌گناه
✦
کسی دیگر آراید این تاج و گاه
#481
ز گفتار بدخواه و ز بخت بد
✦
چنین بی‌گنه بر سرم بد رسد
#482
ز کشته شود زندگانی دژم
✦
برآشوبد ایران و توران بهم
#483
پر از رنج گردد سراسر زمین
✦
دو کشور شود پر ز شمشیر و کین
#484
بسی سرخ و زرد و سیاه و بنفش
✦
از ایران و توران ببینی درفش
#485
بسی غارت و بردن خواسته
✦
پراگندن گنج آراسته
#486
بسا کشورا کان به پای ستور
✦
بکوبند و گردد به جوی آب شور
#487
از ایران و توران برآید خروش
✦
جهانی ز خون من آید به جوش
#488
جهاندار بر چرخ چونین نوشت
✦
به فرمان او بردهد هرچ کشت
#489
سپهدار ترکان ز کردار خویش
✦
پشیمان شود هم ز گفتار خویش
#490
پشیمانی آنگه نداردش سود
✦
که برخیزد از بوم آباد دود
#491
بیا تا به شادی خوریم و دهیم
✦
چو گاه گذشتن بود بگذریم
#492
چو بشنید پیران و اندیشه کرد
✦
ز گفتار او شد دلش پر ز درد
#493
چنین گفت کز من بد آمد به من
✦
گر او راست گوید همی این سخن
#494
ورا من کشیده به توران زمین
✦
پراگندم اندر جهان تخم کین
#495
شمردم همه باد گفتار شاه
✦
چنین هم همی گفت با من پگاه
#496
وزان پس چنین گفت با دل به مهر
✦
که از جنبش و راز گردان سپهر
#497
چه داند بدو رازها کی گشاد
✦
همانا ز ایرانش آمد بیاد
#498
ز کاووس و ز تخت شاهنشهی
✦
بیاد آمدش روزگار بهی
#499
دل خویش زان گفته خرسند کرد
✦
نه آهنگ رای خردمند کرد
#500
همه راه زین‌گونه بد گفت و گوی
✦
دل از بودنیها پر از جست و جوی
#501
چو از پشت اسپان فرود آمدند
✦
ز گفتار یکباره دم برزدند
#502
یکی خوان زرین بیاراستند
✦
می و رود و رامشگران خواستند
#503
ببودند یک هفته زین‌گونه شاد
✦
ز شاهان گیتی گرفتند یاد
#504
به هشتم یکی نامه آمد ز شاه
✦
به نزدیک سالار توران سپاه
#505
کزانجا برو تا به دریای چین
✦
ازان پس گذر کن به مکران زمین
#506
همی رو چنین تا سر مرز هند
✦
وزانجا گذر کن به دریای سند
#507
همه باژ کشور سراسر بخواه
✦
بگستر به مرز خزر در سپاه
#508
برآمد خروش از در پهلوان
✦
ز بانگ تبیره زمین شد نوان
#509
ز هر سو سپاه انجمن شد به روی
✦
یکی لشکری گشت پرخاش جوی
#510
به نزد سیاوش بسی خواسته
✦
ز دینار و اسپان آراسته
#511
به هنگام پدرود کردن بماند
✦
به فرمان برفت و سپه را براند
#512
هیونی ز نزدیک افراسیاب
✦
چو آتش بیامد به هنگام خواب
#513
یکی نامه سوی سیاوش به مهر
✦
نوشته به کردار گردان سپهر
#514
که تا تو برفتی نیم شادمان
✦
از اندیشه بی‌غم نیم یک زمان
#515
ولیکن من اندر خور رای تو
✦
به توران بجستم همی جای تو
#516
گر آنجا که هستی خوش و خرم است
✦
چنان چون بباید دلت بی‌غم است
#517
به شادی بباش و به نیکی بمان
✦
تو شادان بداندیش تو با غمان
#518
بدان پادشاهی همی بازگرد
✦
سر بدسگال اندرآور به گرد
#519
سیاوش سپه برگرفت و برفت
✦
بدان سو که فرمود سالار تفت
#520
صد اشتر ز گنج و درم بار کرد
✦
چهل را همه بار دینار کرد
#521
هزار اشتر بختی سرخ موی
✦
بنه بر نهادند با رنگ و بوی
#522
از ایران و توران گزیده سوار
✦
برفتند شمشیرزن ده هزار
#523
به پیش سپاه اندرون خواسته
✦
عماری و خوبان آراسته
#524
ز یاقوت و ز گوهر شاهوار
✦
چه از طوق و ز تاج وزگوشوار
#525
چه مشک و چه کافور و عود و عبیر
✦
چه دیبا و چه تختهای حریر
#526
ز مصری و چینی و از پارسی
✦
همی رفت با او شتر بار سی
#527
چو آمد بران شارستان دست آخت
✦
دو فرسنگ بالا و پهناش ساخت
#528
از ایوان و میدان و کاخ بلند
✦
ز پالیز وز گلشن ارجمند
#529
بیاراست شهری بسان بهشت
✦
به هامون گل و سنبل و لاله کشت
#530
بر ایوان نگارید چندی نگار
✦
ز شاهان وز بزم وز کارزار
#531
نگار سر و تاج و کاووس شاه
✦
نگارید با یاره و گرز و گاه
#532
بر تخت او رستم پیلتن
✦
همان زال و گودرز و آن انجمن
#533
ز دیگر سو افراسیاب و سپاه
✦
چو پیران و گرسیوز کینه‌خواه
#534
بهر گوشه‌ای گنبدی ساخته
✦
سرش را به ابراندر افراخته
#535
نشسته سراینده رامشگران
✦
سر اندر ستاره سران سران
#536
سیاووش گردش نهادند نام
✦
همه شهر زان شارستان شادکام
#537
چو پیران بیامد ز هند و ز چین
✦
سخن رفت زان شهر با آفرین
#538
خنیده به توران سیاووش گرد
✦
کز اختر بنش کرده شد روز ارد
#539
از ایوان و کاخ و ز پالیز و باغ
✦
ز کوه و در و رود وز دشت راغ
#540
شتاب آمدش تا ببیند که شاه
✦
چه کرد اندران نامور جایگاه
#541
هرآنکس که او از در کار بود
✦
بدان مرز با او سزاوار بود
#542
هزار از هنرمند گردان گرد
✦
چو هنگامهٔ رفتن آمد ببرد
#543
چو آمد به نزدیک آن جایگاه
✦
سیاوش پذیره شدش با سپاه
#544
چو پیران به نزد سیاوش رسید
✦
پیاده شد از دور کاو را بدید
#545
سیاوش فرود آمد از نیل رنگ
✦
مر او را گرفت اندر آغوش تنگ
#546
بگشتند هر دو بدان شارستان
✦
ز هر در زدند از هنر داستان
#547
سراسر همه باغ و میدان و کاخ
✦
همی دید هرسو بنای فراخ
#548
سپهدار پیران ز هر سو براند
✦
بسی آفرین بر سیاوش بخواند
#549
بدو گفت گر فر و برز کیان
✦
نبودیت با دانش اندر جهان
#550
کی آغاز کردی بدین گونه جای
✦
کجا آمدی جای زین سان به پای
#551
بماناد تا رستخیز این نشان
✦
میان دلیران و گردنکشان
#552
پسر بر پسر همچنین شاد باد
✦
جهاندار و پیروز و فرخ نژاد
#553
چو یک بهره از شهر خرم بدید
✦
به ایوان و باغ سیاوش رسید
#554
به کاخ فرنگیس بنهاد روی
✦
چنان شاد و پیروز و دیهیم جوی
#555
پذیره شدش دختر شهریار
✦
بپرسید و دینار کردش نثار
#556
چو بر تخت بنشست و آن جای دید
✦
بران سان بهشتی دلارای دید
#557
بدان نیز چندی ستایش گرفت
✦
جهان آفرین را نیایش گرفت
#558
ازان پس بخوردن گرفتند کار
✦
می و خوان و رامشگر و میگسار
#559
ببودند یک هفته با می به دست
✦
گهی خرم و شاددل گاه مست
#560
به هشتم ره‌آورد پیش آورید
✦
همان هدیهٔ شارستان چون سزید
#561
ز یاقوت و زگوهر شاهوار
✦
ز دینار وز تاج گوهرنگار
#562
ز دیبا و اسپان به زین پلنگ
✦
به زرین ستام و جناغ خدنگ
#563
فرنگیس را افسر و گوشوار
✦
همان یاره و طوق گوهرنگار
#564
بداد و بیامد بسوی ختن
✦
همی رای زد شاد با انجمن
#565
چو آمد به شادی به ایوان خویش
✦
همانگاه شد در شبستان خویش
#566
به گلشهر گفت آنک خرم بهشت
✦
ندید و نداند که رضوان چه کشت
#567
چو خورشید بر گاه فرخ سروش
✦
نشسته به آیین و با فر و هوش
#568
به رامش بپیمای لختی زمین
✦
برو شارستان سیاوش ببین
#569
خداوند ازان شهر نیکوترست
✦
تو گویی فروزندهٔ خاورست
#570
وزان جایگه نزد افراسیاب
✦
همی رفت برسان کشتی بر آب
#571
بیامد بگفت آن کجا کرده بود
✦
همان باژ کشور که آورده بود
#572
بیاورد پیشش همه سربسر
✦
بدادش ز کشور سراسر خبر
#573
که از داد شه گشت آباد بوم
✦
ز دریای چین تا به دریای روم
#574
وزانجا به کار سیاوش رسید
✦
سراسر همه یاد کرد آنچ دید
#575
ز کار سیاوش بپرسید شاه
✦
وزان شهر و آن کشور و جایگاه
#576
بدو گفت پیران که خرم بهشت
✦
کسی کاو نبیند به اردیبهشت
#577
سروش آوریدش همانا خبر
✦
که چونان نگاریدش آن بوم و بر
#578
همانا ندانند ازان شهر باز
✦
نه خورشید ازان مهتر سرافراز
#579
یکی شهر دیدم که اندر زمین
✦
نبیند دگر کس به توران و چین
#580
ز بس باغ و ایوان و آب روان
✦
برآمیخت گفتی خرد با روان
#581
چو کاخ فرنگیس دیدم ز دور
✦
چو گنج گهر بد به میدان سور
#582
بدان زیب و آیین که داماد تست
✦
ز خوبی به کام دل شاد تست
#583
گله کرد باید به گیتی یله
✦
ترا چون نباشد ز گیتی گله
#584
گر ایدونک آید ز مینو سروش
✦
نباشد بدان فر و اورنگ و هوش
#585
و دیگر دو کشور ز جنگ و ز جوش
✦
برآسود چون مهتر آمد به هوش
#586
بماناد بر ما چنین جاودان
✦
دل هوشمندان و رای ردان
#587
زگفتار او شاد شد شهریار
✦
که دخت برومندش آمد به بار
#588
به گرسیوز این داستان برگشاد
✦
سخنهای پیران همه کرد یاد
#589
پس آنگه به گرسیوز آهسته گفت
✦
نهفته همه برگشاد از نهفت
#590
بدو گفت رو تا سیاووش گرد
✦
ببین تا چه جایست بر گرد گرد
#591
سیاوش به توران زمین دل نهاد
✦
از ایران نگیرد دگر هیچ یاد
#592
مگر کرد پدرود تخت و کلاه
✦
چو گودرز و بهرام و کاووس شاه
#593
بران خرمی بر یکی خارستان
✦
همی بوم و بر سازد و شارستان
#594
فرنگیس را کاخهای بلند
✦
برآورد و دارد همی ارجمند
#595
چو بینی به خوبی فراوان بگوی
✦
به چشم بزرگی نگه کن به روی
#596
چو نخچیر و می باشد و دشت و کوه
✦
نشینند پیشت ز ایران گروه
#597
بدانگه که یاد من آید به دست
✦
چو خوردی به شادی بباید نشست
#598
یکی هدیه آرای بسیار مر
✦
ز دینار وز اسب و زرین کمر
#599
همان گوهر و تخت و دیبای چین
✦
همان یاره و گرز و تیغ و نگین
#600
ز گستردنیها و از بوی و رنگ
✦
ببین تا ز گنجت چه آید به چنگ
#601
فرنگیس را هدیه بر همچنین
✦
برو با زبانی پر از آفرین
#602
اگر آب دارد ترا میزبان
✦
بران شهر خرم دو هفته بمان

شناسنامه و تفسیر بیت

ترجمه انگلیسی:

معنی روان:

ابعاد ادبی و روایی:
موجودیت‌های نام‌برده:
رهنما
هم‌سخن رازهای کهن و راهنمای شاهنامه
درود بر شما، پویندهٔ کارنامهٔ کهن! من «رهنما» هستم؛ همراه شما در شناخت پهلوانان، شهریاران، دیوان، جانوران شگفت و بازخوانی ابیات شاهنامه فردوسی. از هر گوشهٔ این حماسه بپرسید تا با هم به بازخوانی آن بنشینیم.
پیشنهادهای خوانش: