🦅 IRANLORE | ایران‌نامه
✦
✦
✦
✦
دوره پهلوانی (کیانیان)

داستان سیاوش

❖
45 بیت در این گفتار
برای مشاهده شناسنامه، معنی و هم‌پُرسی با سیمرغ روی هر بیت کلیک کنید
بخش ۲ - نخچیر طوس و گیو در مرز توران، یافتن ماه‌روی و ستیز تا سپردن او به کاووس
چون سپیده بهار سر برآورد و بانگ خروس در میانگاه دشت طنین‌انداز شد، طوس نوذر و گیو گودرز همراه با گروهی از سواران زبده ایرانی، شادمانه از درگاه کی‌کاووس بیرون تاختند. مقصد آنان مرغزارها و دشت دغوی بود؛ جایی که گورخران بیشمار می‌چمیدند و پهلوانان با بازهای شکاری و یوزهای تیزپا، نخچیرگاهی گشاده برپا ساختند. چهل روز بگذشت و توشه و علوفه فراوان گرد آوردند، تا آنکه ناگاه به نزدیکی مرز سواران توران رسیدند؛ جایی که خرگاه‌های تورانیان زمین را تاریک ساخته بود.

در میان مرز، بیشه‌ای شاداب از دور پدیدار شد. طوس و گیو پیشاپیش پرستندگان و خدمتکاران خویش بر گرد بیشه تاختند و در میان درختان درهم‌تنیده، دختری پری‌چهر و ماهرو یافتند که لبانش از خنده شکوفا بود و نوری از زیبایی بی‌همتایش بر تیرگی بیشه می‌تابید. گیو شگفت‌زده پرسید: «ای ماه فریبنده، تو را به این بیشه دورافتاده چه راه بوده است؟» دختر ماهرو از بخت سیاه خویش نالید و گفت که دوشین، پدرش مست و خشمگین از بزم برگشته و خنجری آبگون برکشیده تا سر از تنش جدا کند. او ناچار در تاریکی شب، بی‌باره و رهنمون گریخته، اما در راه، راهزنان اسب، تاج زرین و گوهرهایش را ربوده‌اند و اکنون پدر و مادرش سواران در پی او فرستاده‌اند.

دختر چون از نژاد خویش سخن گفت، آشکار شد که او از خویشان گرسیوز، سپهسالار توران، و از تبار شاه فریدون دادگر است. با شنیدن داستان پرآب‌چشم و دیدن جمال بی‌مانندش، دل هر دو پهلوان نرم شد؛ اما هم‌زمان آتش رشک و زیاده‌خواهی در سینه طوس و گیو زبانه کشید. طوس گفت: «من او را نخست دیدم و تیزتر تاختم!» و گیو پاسخ داد: «من با تو برابر بودم و با هم رسیدیم!» نزاع میان دو پهلوان چنان بالا گرفت که خشم بر عقل پیشی گرفت و نزدیک بود خنجر برکشند و سر آن ماهرو را ببُرند تا کینه‌ای میانشان نماند.

در این میان، ریش‌سفیدی دانادلمیانجیگری کرد و گفت: «این پری‌چهر را به نزد شهریار ایران برید تا هرچه او فرمان دهد، گردن نهید.» دو پهلوان پذیرفتند و پری‌چهر را به درگاه کی‌کاووس آوردند. چون چشم کاووس بر سیمای تابناک کنیزک افتاد، خندید و لب به دندان گزید. شاه گفت: «این نه آهوست و نه گوزن، بلکه شکاری است بس شایسته مهتر گیتی!» سپس از تبارش پرسید و دختر راز خویش گشود که مادرش از بزرگان و پدرش از نژاد فریدون و نیاکانش گرسیوز است. کاووس‌شاه دلفریب او شد و بفرمود تا او را در مشکوی زرین جای دهند، جامه‌های دیبای زرد و گوهرها بر او بپوشانند و او را بانوی شبستان سازند؛ بانویی که تقدیر چنین بود که مادرِ پاک‌دامن‌ترین پهلوان ایران، سیاوش، گردد.
#1
چنین گفت موبد که یک‌روز طوس
✦
بدانگه که برخاست بانگ خروس
#2
خود و گیو گودرز و چندی سوار
✦
برفتند شاد از در شهریار
#3
به نخچیر گوران به دشت دغوی
✦
ابا باز و یوزانِ نخچیرجوی
#4
فراوان گرفتند و انداختند
✦
علوفه چهل روزه را ساختند
#5
بدان جایگه ترک نزدیک بود
✦
زمینش ز خرگاه تاریک بود
#6
یکی بیشه پیش اندر آمد ز دور
✦
به نزدیک مرز سواران تور
#7
همی‌راند در پیش با طوس، گیو
✦
پس اندر پرستنده‌ای چند نیو
#8
بران بیشه رفتند هر دو سوار
✦
بگشتند بر گِرد آن مرغزار
#9
به بیشه یکی خوب رخ یافتند
✦
پر از خنده لب، هردو بشتافتند
#10
به دیدار او در زمانه نبود
✦
برو بر ز خوبی بهانه نبود
#11
بدو گفت گیو: ای فریبنده ماه
✦
ترا سوی این بیشه چون بود راه؟
#12
چنین داد پاسخ که: ما را پدر
✦
بزد دوش، بگذاشتم بوم و بر
#13
شب تیره مست آمد از دشتِ سور
✦
همان چون مرا دید جوشان ز دور،
#14
یکی خنجری آبگون برکشید
✦
همان خواست از تن سرم را برید
#15
بپرسید زو پهلوان از نژاد
✦
برو سروبن یک به یک کرد یاد
#16
بدو گفت: من خویش گرسیوزم
✦
به شاه آفریدون کشد پروزم
#17
پیاده ـ بدو گفت ـ چون آمدی
✦
که بی‌باره و رهنمون آمدی؟
#18
چنین داد پاسخ که: اسپم بماند
✦
ز سستی مرا بر زمین برنشاند
#19
بی‌اندازه زرّ و گهر داشتم
✦
به سر بر یکی تاج زر داشتم
#20
بران رویِ بالا ز من بستدند
✦
نیام یکی تیغ بر من زدند
#21
چو هشیار گردد پدر بی‌گمان
✦
سواری فرستد پس من دمان
#22
بیاید همی تازیان مادرم
✦
نخواهد کزین بوم و بر بگذرم
#23
دل پهلوانان بدو نرم گشت
✦
سر طوس نوذر بی‌آزرم گشت
#24
شه نوذری گفت: من یافتم
✦
از ایرا چنین تیز بشتافتم
#25
بدو گفت گیو: ای سپهدار شاه
✦
نه با من برابر بدی بی‌سپاه؟
#26
همان طوس نوذر بدان بستهید
✦
کجا: پیش اسپ من اینجا رسید
#27
بدو گیو گفت: این سخن خود مگوی
✦
که «من تاختم پیش نخچیرجوی»
#28
ز بهر پرستنده‌ای گرمگوی
✦
نگردد جوانمرد پرخاشجوی
#29
سخن‌شان به تندی بجایی رسید
✦
که این ماه را سر بباید برید
#30
میانشان چو آن داوری شد دراز
✦
میانجی برآمد یکی سرفراز
#31
که این را بر شاه ایران برید
✦
بدان کاو دهد، هردو فرمان برید
#32
نگشتند هردو ز گفتار اوی
✦
بر شاه ایران نهادند روی
#33
چو کاووس روی کنیزک بدید
✦
بخندید و لب را به دندان گزید
#34
بهردو سپهبد چنین گفت شاه
✦
که: کوتاه شد بر شما رنج راه
#35
برین داستان بگذرانیم روز
✦
که خورشید گیرند گردان بِیوز
#36
گوزنست اگر آهوی دلبرست؟!
✦
شکاری چنین ازدر مهترست
#37
بدو گفت خسرو: نژاد تو چیست
✦
که چهرت همانند چهر پریست؟
#38
ورا گفت: از مام خاتونیم
✦
ز سوی پدر آفریدونیم
#39
نیایم سپهدار گرسیوزست
✦
بران مرز خرگاه او مرکزست
#40
بدو گفت کاین روی و موی و نژاد
✦
همی‌خواستی داد هرسه به باد
#41
به مشکوی زرین کنم شایدت
✦
سر ماه‌رویان کنم بایدت
#42
چنین داد پاسخ که: دیدم ترا
✦
ز گردنکشان برگزیدم ترا
#43
بت اندر شبستان فرستاد شاه
✦
بفرمود تا برنشیند به گاه
#44
بیاراستندش به دیبای زرد
✦
به یاقوت و پیروزه و لاجورد
#45
دگر ایزدی هرچه بایست، بود
✦
یکی سرخ یاقوت بُد نابسود

شناسنامه و تفسیر بیت

ترجمه انگلیسی:

معنی روان:

ابعاد ادبی و روایی:
موجودیت‌های نام‌برده:
رهنما
هم‌سخن رازهای کهن و راهنمای شاهنامه
درود بر شما، پویندهٔ کارنامهٔ کهن! من «رهنما» هستم؛ همراه شما در شناخت پهلوانان، شهریاران، دیوان، جانوران شگفت و بازخوانی ابیات شاهنامه فردوسی. از هر گوشهٔ این حماسه بپرسید تا با هم به بازخوانی آن بنشینیم.
پیشنهادهای خوانش: