🦅 IRANLORE | ایران‌نامه
✦
✦
✦
✦
دوره پهلوانی (کیانیان)

سهراب

❖
53 بیت در این گفتار
برای مشاهده شناسنامه، معنی و هم‌پُرسی با سیمرغ روی هر بیت کلیک کنید
بخش ۹ - نامهٔ کاووس به رستم، شتاب گیو به زابل و درنگ سه روزهٔ تهمتن
شاه کاووس، آشفته‌دل از خبر هجوم پهلوان نوجوان تورانی، به دبیر خویش فرمان داد تا نامه‌ای گران‌پایه و سرشار از ستایش به رستم تهمتن بنویسد. نامه با آفرین بر کردگار جهان‌آفرین آغاز شد و سپس با وصف دلاوری‌های بی‌همتای رستم ادامه یافت؛ پهلوانی که گشایندهٔ بند هاماوران، ستانندهٔ مازندران، و پناه‌گاه ایران‌زمین در برابر هر گزند است. کاووس در نامه یادآور شد که فرستاده‌ای فرخنده چون گیو گران‌مایه این پیام حیاتی را می‌آورد و از رستم خواست تا به محض خواندن نامه، بی‌نگاه داشتن شتاب، با سپاهیان هوشمند زابل به سوی کانون نبرد بتازد، چرا که نبرد با چنین گوهر ناشناخته‌ای تنها در خور نیرو و گرز اوست. کاووس گیو را شتابان چون دود روانه ساخت و او را سوگند داد که شب و روز نشناسد و تا رسیدن به زابل آرام نگیرد. گیو بادپا راه سپرد تا به زابلستان رسید و بانگ طلایه‌داران به گوش زال دستان برخاست. رستم و بزرگان به پیشواز گیو شتافتند و او را با حرمت به ایوان خویش بردند. گیو نامهٔ شاه را سپرد و از بیم و هیبت سهراب سخن راند. تهمتن با خواندن نامه خندید و با شگفتی گفت که پیدایش سواری شبیه به سام گرد از میان ترکان باورکردنی نیست؛ او یادآور شد که تنها فرزندی خردسال از دختر شاه سمنگان دارد که هنوز بوی شیر از لبش می‌آید و سال‌ها تا نبرد فاصله دارد. پس رستم گیو را به بزم فراخواند تا روزی به شادخواری بنشینند و شتاب شاه را چندان جدی نگرفت. این بزم‌آرایی و نوشیدن می از یک روز به سه روز کشید و رستم در بی‌خبری و مستی، فرمان کاووس را فروگذاشت تا آنکه در روز چهارم گیو خشم و تندی شاه را یادآور شد و تهمتن، رخش را زین کرد و کوس جنگ بکوفت.
#1
یکی نامه فرمود پس شهریار
✦
نوشتن بر رستم نامدار
#2
نخست آفرین کرد بر کردگار
✦
جهاندار و پروردهٔ روزگار
#3
دگر آفرین کرد بر پهلوان
✦
که بیدار دل باش و روشن روان
#4
دل و پشت گردان ایران تویی
✦
به چنگال و نیروی شیران تویی
#5
گشایندهٔ بند هاماوران
✦
ستانندهٔ مرز مازندران
#6
ز گرز تو خورشید گریان شود
✦
ز تیغ تو ناهید بریان شود
#7
چو گرد پی رخش تو نیل نیست
✦
هم‌آورد تو در جهان پیل نیست
#8
کمند تو بر شیر بندافگند
✦
سنان تو کوهی ز بن برکند
#9
تویی از همه بد به ایران پناه
✦
ز تو برفرازند گردان کلاه
#10
گزاینده کاری بد آمد به پیش
✦
کز اندیشهٔ آن دلم گشت ریش
#11
نشستند گردان به پیشم به هم
✦
چو خواندیم آن نامهٔ گژدهم
#12
چنان باد کاندر جهان جز تو کس
✦
نباشد به هر کار فریادرس
#13
بدان‌گونه دیدند گردان نیو
✦
که پیش تو آید گرانمایه گیو
#14
چو نامه بخوانی به روز و به شب
✦
مکن داستان را گشاده دو لب
#15
مگر با سواران بسیارهوش
✦
ز زابل برانی برآری خروش
#16
بر اینسان که گژدهم زو یاد کرد
✦
نباید جز از تو ورا هم نبرد
#17
به گیو آنگهی گفت برسان دود
✦
عنان تگاور بباید بسود
#18
بباید که نزدیک رستم شوی
✦
به زابل نمانی و گر نغنوی
#19
اگر شب رسی روز را بازگرد
✦
بگویش که تنگ اندرآمد نبرد
#20
وگرنه فرازست این مرد گرد
✦
بداندیش را خوار نتوان شمرد
#21
ازو نامه بستد به کردار آب
✦
برفت و نجست ایچ آرام و خواب
#22
چو نزدیکی زابلستان رسید
✦
خروش طلایه به دستان رسید
#23
تهمتن پذیره شدش با سپاه
✦
نهادند بر سر بزرگان کلاه
#24
پیاده شدش گیو و گردان بهم
✦
هر آنکس که بودند از بیش و کم
#25
ز اسپ اندرآمد گو نامدار
✦
از ایران بپرسید وز شهریار
#26
ز ره سوی ایوان رستم شدند
✦
ببودند یکبار و دم برزدند
#27
بگفت آنچ بشنید و نامه بداد
✦
ز سهراب چندی سخن کرد یاد
#28
تهمتن چو بشنید و نامه بخواند
✦
بخندید و زان کار خیره بماند
#29
که مانندهٔ سام گرد از مهان
✦
سواری پدید آمد اندر جهان
#30
از آزادگان این نباشد شگفت
✦
ز ترکان چنین یاد نتوان گرفت
#31
من از دخت شاه سمنگان یکی
✦
پسر دارم و باشد او کودکی
#32
هنوز آن گرامی نداند که جنگ
✦
توان کرد باید گه نام و ننگ
#33
فرستادمش زر و گوهر بسی
✦
بر مادر او به دست کسی
#34
چنین پاسخ آمد که آن ارجمند
✦
بسی برنیاید که گردد بلند
#35
همی می خورد با لب شیربوی
✦
شود بی‌گمان زود پرخاشجوی
#36
بباشیم یک روز و دم برزنیم
✦
یکی بر لب خشک نم برزنیم
#37
ازان پس گراییم نزدیک شاه
✦
به گردان ایران نماییم راه
#38
مگر بخت رخشنده بیدار نیست
✦
وگرنه چنین کار دشوار نیست
#39
چو دریا به موج اندرآید ز جای
✦
ندارد دم آتش تیزپای
#40
درفش مرا چون ببیند ز دور
✦
دلش ماتم آرد به هنگام سور
#41
بدین تیزی اندر نیاید به جنگ
✦
نباید گرفتن چنین کار تنگ
#42
به می دست بردند و مستان شدند
✦
ز یاد سپهبد به دستان شدند
#43
دگر روز شبگیر هم پرخمار
✦
بیامد تهمتن برآراست کار
#44
ز مستی هم آن روز باز ایستاد
✦
دوم روز رفتن نیامدش یاد
#45
سه دیگر سحرگه بیاورد می
✦
نیامد ورا یاد کاووس کی
#46
به روز چهارم برآراست گیو
✦
چنین گفت با گرد سالار نیو
#47
که کاووس تندست و هشیار نیست
✦
هم این داستان بر دلش خوار نیست
#48
غمی بود ازین کار و دل پرشتاب
✦
شده دور ازو خورد و آرام و خواب
#49
به زابلستان گر درنگ آوریم
✦
ز می باز پیگار و جنگ آوریم
#50
شود شاه ایران به ما خشمگین
✦
ز ناپاک رایی درآید بکین
#51
بدو گفت رستم که مندیش ازین
✦
که با ما نشورد کس اندر زمین
#52
بفرمود تا رخش را زین کنند
✦
دم اندر دم نای رویین کنند
#53
سواران زابل شنیدند نای
✦
برفتند با ترگ و جوشن ز جای

شناسنامه و تفسیر بیت

ترجمه انگلیسی:

معنی روان:

ابعاد ادبی و روایی:
موجودیت‌های نام‌برده:
رهنما
هم‌سخن رازهای کهن و راهنمای شاهنامه
درود بر شما، پویندهٔ کارنامهٔ کهن! من «رهنما» هستم؛ همراه شما در شناخت پهلوانان، شهریاران، دیوان، جانوران شگفت و بازخوانی ابیات شاهنامه فردوسی. از هر گوشهٔ این حماسه بپرسید تا با هم به بازخوانی آن بنشینیم.
پیشنهادهای خوانش: