#1
به گستهم و طوس آمد این آگهی
✦
که تیره شد آن فر شاهنشهی
“Tidings came to Gustaham and Tus that the majestic glory of the King of Kings had been darkened.”
#2
به شمشیر تیز آن سر تاجدار
✦
به زاری بریدند و برگشت کار
“With a sharp blade they piteously severed that crowned head, and the wheel of fate turned back.”
#3
بکندند موی و شخودند روی
✦
از ایران برآمد یکی های‌وهوی
“They tore their hair and scratched their faces, as a lamenting cry echoed throughout the land of Iran.”
#4
سر سرکشان گشت پرگرد و خاک
✦
همه دیده پر خون همه جامه چاک
“The heads of the proud leaders were covered in dust; their eyes wept blood and their robes were torn.”
#5
سوی زابلستان نهادند روی
✦
زبان شاه‌گوی و روان شاه‌جوی
“They set their faces toward Zabulistan, their tongues extolling the King, their souls seeking his memory.”
#6
بر زال رفتند با سوگ و درد
✦
رخان پر ز خون و سران پر ز گرد
“They came before Zal with sorrow and grief, their faces stained with blood and their heads clad in dust.”
#7
که زارا دلیرا شها نوذرا
✦
گوا تاجدارا مها مهترا
“Crying out: 'O sorrow! O brave King Nowzar! O heroic champion, crowned sovereign, and greatest of leaders!'”
#8
نگهبان ایران و شاه جهان
✦
سر تاجداران و پشت مهان
“'Guardian of Iran and sovereign of the world, crown of royalty and pillar of the great!'”
#9
سرت افسر از خاک جوید همی
✦
زمین خون شاهان ببوید همی
“'Your head seeks its crown from the dust, while the earth breathes the blood of kings!'”
#10
گیایی که روید بران بوم و بر
✦
نگون دارد از شرم خورشید سر
“'The very grass that grows upon that soil hangs its head in shame before the sun.'”
#11
همی داد خواهیم و زاری کنیم
✦
به خون پدر سوگواری کنیم
“'We seek justice and utter lamentations, mourning in sorrow for our father's blood.'”
#12
نشان فریدون بدو زنده بود
✦
زمین نعل اسپ ورا بنده بود
“'Through him the legacy of Fereydun lived on, and the earth was subject to the horseshoe of his steed.'”
#13
به زاری و خواری سرش را ز تن
✦
بریدند با نامدار انجمن
“'In grief and ignominy they severed his head from his body, alongside his noble assembly.'”
#14
همه تیغ زهرآبگون برکشید
✦
به کین جستن آیید و دشمن کشید
“'Unsheathe all your poison-tempered blades; rise to seek vengeance and slay the enemy!'”
#15
همانا برین سوگ با ما سپهر
✦
ز دیده فرو باردی خون به مهر
“'Truly, in this mourning, the very heavens would weep blood from their skies out of love for us.'”
#16
شما نیز دیده پر از خون کنید
✦
همه جامهٔ ناز بیرون کنید
“'Fill your eyes with blood as well, and strip away all garments of comfort!'”
#17
که با کین شاهان نشاید که چشم
✦
نباشد پر از آب و دل پر ز خشم
“'For when the blood of kings demands vengeance, no eye should lack tears nor any heart lack fury.'”
#18
همه انجمن زار و گریان شدند
✦
چو بر آتش تیز بریان شدند
“The entire assembly wept piteously, roasting as if cast upon a blazing fire.”
#19
زبان داد دستان که تا رستخیز
✦
نبیند نیام مرا تیغ تیز
“Dastan pledged his word: 'Until the Day of Resurrection, my sharp blade shall never see its scabbard!'”
#20
چمان چرمه در زیر تخت منست
✦
سنان‌دار نیزه درخت منست
“'My pacing bay horse shall be my throne, and the sharp spear my shading tree!'”
#21
رکابست پای مرا جایگاه
✦
یکی ترگ تیره سرم را کلاه
“'The stirrup shall be the dwelling for my feet, and a dark helmet the crown upon my head!'”
#22
برین کینه آرامش و خواب نیست
✦
همی چون دو چشمم به جوی آب نیست
“'There shall be no rest nor sleep in this vengeance, nor shall the streams lack water like my weeping eyes!'”
#23
روان چنان شهریار جهان
✦
درخشنده بادا میان مهان
“'May the soul of that world-sovereign shine radiantly among the greatest of spirits!'”
#24
شما را به داد جهان آفرین
✦
دل ارمیده بادا به آیین و دین
“'May your hearts find comfort in the justice of the Creator, according to right custom and faith.'”
#25
ز مادر همه مرگ را زاده‌ایم
✦
برینیم و گردن ورا داده‌ایم
“'From our mothers we are all born for death; such is our lot, and to it we bow our necks.'”
#26
چو گردان سوی کینه بشتافتند
✦
به ساری سران آگهی یافتند
“When the champions hastened toward vengeance, the leaders held in Sari received word.”
#27
ازیشان بشد خورد و آرام و خواب
✦
پر از بیم گشتند از افراسیاب
“Food, rest, and sleep fled from them, as fear of Afrasiab filled their hearts.”
#28
ازان پس به اغریرث آمد پیام
✦
که ای پرمنش مهتر نیک‌نام
“Thereupon a message was sent to Aghriras: 'O high-minded and renowned lord!'”
#29
به گیتی به گفتار تو زنده‌ایم
✦
همه یک به یک مر ترا بنده‌ایم
“'In this world we live by your word alone, and every one of us is your bound servant.'”
#30
تو دانی که دستان به زابلستان
✦
به جایست با شاه کابلستان
“'You know that Dastan remains in Zabulistan alongside the King of Kabulistan.'”
#31
چو برزین و چون قارن رزم‌زن
✦
چو خراد و کشواد لشکرشکن
“'With champions like Borzin and battle-tested Karin, like Khasrad and Kashvad, breaker of hosts.'”
#32
یلانند با چنگهای دراز
✦
ندارند از ایران چنین دست باز
“'They are mighty lions with long claws, who will never withhold their hands from defending Iran!'”
#33
چو تابند گردان ازین سو عنان
✦
به چشم اندر آرند نوک سنان
“'When those warriors turn their reins in this direction, they will plunge spear-points into our eyes.'”
#34
ازان تیز گردد رد افراسیاب
✦
دلش گردد از بستگان پرشتاب
“'Whereupon Afrasiab's fury will flare, and his heart will grow hasty regarding the captives.'”
#35
پس آنگه سر یک رمه بی‌گناه
✦
به خاک اندر آرد ز بهر کلاه
“'And then he will bring the heads of an innocent flock into the dust for the sake of a crown.'”
#36
اگر بیند اغریرث هوشمند
✦
مر این بستگان را گشاید ز بند
“'If the wise Aghriras sees fit, let him unbind these captive prisoners!'”
#37
پراگنده گردیم گرد جهان
✦
زبان برگشاییم پیش مهان
“'We shall scatter across the world, opening our tongues to praise you before the great.'”
#38
به پیش بزرگان ستایش کنیم
✦
همان پیش یزدان نیایش کنیم
“'We shall offer praise before nobles, and utter prayers of gratitude before God.'”
#39
چنین گفت اغریرث پرخرد
✦
کزین گونه گفتار کی درخورد
“The highly wise Aghriras replied: 'How could such open defiance be fitting?'”
#40
ز من آشکارا شود دشمنی
✦
بجوشد سر مرد آهرمنی
“'Open enmity would arise from me, and the mind of that demonic brother would boil with wrath.'”
#41
یکی چاره سازم دگرگونه زین
✦
که با من نگردد برادر به کین
“'I shall devise another scheme so that my brother does not turn against me in hatred.'”
#42
گر ایدون که دستان شود تیزچنگ
✦
یکی لشکر آرد بر ما به جنگ
“'If Dastan indeed bares his talons and brings an army against us in battle,'”
#43
چو آرد به نزدیک ساری رمه
✦
به دستان سپارم شما را همه
“'When he brings his host near Sari, I shall deliver you all to Dastan.'”
#44
بپردازم آمل نیایم به جنگ
✦
سرم را ز نام اندرآرم به ننگ
“'I shall vacate Amol and refrain from fight, though my head bear shame for the sake of honor.'”
#45
بزرگان ایران ز گفتار اوی
✦
بروی زمین برنهادند روی
“Upon hearing his words, the nobles of Iran placed their faces upon the earth in gratitude.”
#46
چو از آفرینش بپرداختند
✦
نوندی ز ساری برون تاختند
“When they finished offering praise to God, they dispatched a swift courier out from Sari.”
#47
بپویید نزدیک دستان سام
✦
بیاورد ازان نامداران پیام
“He hastened toward Dastan, son of Sam, bearing a message from those renowned nobles.”
#48
که بخشود بر ما جهاندار ما
✦
شد اغریرث پر خرد یار ما
“"The Lord of the World took pity upon us, and the wise Aghriras became our ally.”
#49
یکی سخت پیمان فگندیم بن
✦
بران برنهادیم یکسر سخن
“We laid down a firm covenant and agreed together upon a single pact:”
#50
کز ایران چو دستان آزادمرد
✦
بیایند و جویند با وی نبرد
“That when the noble Dastan arrives from Iran and seeks battle against his forces,”
#51
گرانمایه اغریرث نیک پی
✦
ز آمل گذارد سپه را به ری
“The illustrious and auspicious Aghriras shall move his army from Amol onward to Rayy,”
#52
مگر زنده از چنگ این اژدها
✦
تن یک جهان مردم آید رها
“So that perhaps a vast multitude of people may escape alive from the clutches of this dragon."”
#53
چو پوینده در زابلستان رسید
✦
سراینده در پیش دستان رسید
“When the swift messenger arrived in Zabolistan, he came into the presence of Dastan to deliver his word.”
#54
بزرگان و جنگ‌آوران را بخواند
✦
پیام یلان پیش ایشان براند
“Dastan summoned the elders and warriors, and delivered the message of the captive heroes before them.”
#55
ازان پس چنین گفت کای سروران
✦
پلنگان جنگی و نام‌آوران
“Then he addressed them, saying: "O chieftains, warlike leopards, and renowned champions!”
#56
کدامست مردی کنارنگ دل
✦
به مردی سیه کرده در جنگ دل
“Which of you is a valiant warrior who has steeled his heart for battle with courage?”
#57
خریدار این جنگ و این تاختن
✦
به خورشید گردن برافراختن
“Who will step forward for this battle and campaign, raising his head in glory unto the sun?"”
#58
ببر زد بران کار کشواد دست
✦
منم گفت یازان بدین داد دست
“Kashvad struck his chest in acceptance of the task, saying: "It is I who reach out to fulfill this righteous deed!"”
#59
برو آفرین کرد فرخنده زال
✦
که خرم بدی تا بود ماه و سال
“Blessed Zal bestowed his praise upon him, praying: "May you remain joyful as long as months and years endure!"”
#60
سپاهی ز گردان پرخاشجوی
✦
ز زابل به آمل نهادند روی
“An army of warlike heroes marched forth, setting their course from Zabol toward Amol.”
#61
چو از پیش دستان برون شد سپاه
✦
خبر شد به اغریرث نیک خواه
“As the host departed from Dastan's presence, news reached the well-meaning Aghriras.”
#62
همه بستگان را به ساری بماند
✦
بزد نای رویین و لشکر براند
“He left all the captives behind in Sari, sounded the brass trumpets, and marched his army away.”
#63
چو گشواد فرخ به ساری رسید
✦
پدید آمد آن بندها را کلید
“When auspicious Gashvad arrived at Sari, the key to those heavy bonds was at last revealed.”
#64
یکی اسپ مر هر یکی را بساخت
✦
ز ساری سوی زابلستان بتاخت
“He provided a mount for each of the freed captives, and galloped back from Sari toward Zabolistan.”
#65
چو آمد به دستان سام آگهی
✦
که برگشت گشواد با فرهی
“When news reached Dastan, son of Sam, that Gashvad had returned in divine glory and success,”
#66
یکی گنج ویژه به درویش داد
✦
سراینده را جامهٔ خویش داد
“He bestowed a special treasure upon the needy, and gave his own royal robe to the bearer of good tidings.”
#67
چو گشواد نزدیک زابل رسید
✦
پذیره شدش زال زر چون سزید
“As Gashvad drew near to Zabol, Zal of the Golden Hair went out to welcome him with due honor.”
#68
بران بستگان زار بگریست دیر
✦
کجا مانده بودند در چنگ شیر
“He wept bitterly for a long time over those captives who had been trapped in the clutches of the lion.”
#69
پس از نامور نوذر شهریار
✦
به سر خاک بر کرد و بگریست زار
“Mourning the renowned King Nowzar, he poured dust upon his head and wept sorrowfully.”
#70
به شهر اندر آوردشان ارجمند
✦
بیاراست ایوانهای بلند
“He brought the nobles into the city with great honor, and adorned the lofty palaces for them.”
#71
چنان هم که هنگام نوذر بدند
✦
که با تاج و با تخت و افسر بدند
“Restoring them to the state they enjoyed in King Nowzar's days, possessed of crown, throne, and diadem.”
#72
بیاراست دستان همه دستگاه
✦
شد از خواسته بی‌نیاز آن سپاه
“Dastan replenished all their provisions, so that the army was rendered wealthy and free from want.”