🦅 IRANLORE | ایران‌نامه
✦
✦
✦
✦
دوره تاریخی (اشکانیان و ساسانیان)

پادشاهی یزدگرد

❖
28 بیت در این گفتار
برای مشاهده شناسنامه، معنی و هم‌پُرسی با سیمرغ روی هر بیت کلیک کنید
بخش ۵ - نبرد تن‌به‌تن رستم و سعد، کشته شدن رستم و هزیمت ایرانیان سوی یزدگرد
شیپورهای جنگی نالیدند و خروشی چون جوشش دریاهای خروشان پهنهٔ بیابان را فراگرفت. از سم کوبندهٔ اسبان، گرد و غباری تاریک و سهمگین بر هوا خاست؛ چنان ابر تیره و پرغوغایی که گوش تیزبین‌ترین جنگجویان را کر می‌ساخت و روشنایی خورشید را می‌پوشاند. در میان آن تاریکی غبار، سنان‌های الماس‌گون چون آذرخش‌های سوزان در پس پرده‌ای لاجوردی می‌درخشیدند و نیزه‌های پولادین بر مغفرهای آب‌دیده فرود می‌آمدند، بی‌آنکه هیچ سپری بر جای بماند.

سه شبانه‌روز نبرد بی‌امان بر جای ماند؛ چندان که سم اسبان، سر و تن کشته‌شدگان را بر خاک می‌سود. تشنگیِ جانکاه دستان گردان را از کار انداخت و اسبان گران‌مایه را سست نمود. لب‌های رستم فرخزاد از خشکی چون خاک تیره گشت و زبان سخنگویش چاک‌چاک شد. پهلوانان و مرکب‌ها از شدت عطش و پیکار به فغان آمدند و به خوردن گلِ تر روی آوردند تا رمقی در تن نگه دارند.

در آن میان، غریوی چون رعد برآمد؛ رستم از یک سو و سعد وقاص از سوی دیگر، هر دو دل از قلب سپاه برکندند و به گوشه‌ای خلوت از آوردگاه شتافتند. در زیر سایهٔ سروی بلند، دو سالار کینه‌خواه بر یکدیگر تاختند. رستم نعره‌ای رعدآسا برکشید و تیغی گران بر سر اسب سعد فرود آورد. مرکب سعد سرنگون شد و سعد از پشت زین بر خاک افتاد. رستم خنجر و شمشیر برکشید تا کار او را بسازد و سرش را از تن جدا کند، اما غبار کثیف و تیرهٔ صحرا دیدار او را تاریک ساخت. رستم از اسب پیاده شد، تازیانه و فاقِ پالهنگ را بر کمر بست تا پیاده نبرد را دنبال کند.

در آن گرد و غبار کورکننده، سعد به نهان گام برداشت و خود را به پشت رستم رساند. سعد شمشیر بر سرِ ترگ و کلاه‌خود رستم زد؛ خون از تارکِ جهان‌پهلوان بر چهره و دیدگانش جاری شد و جهان در چشم رستم تیره گشت. با کوری چشمان رستم از خون، سالار تازی بر او چیرگی یافت و تیغی دیگر بر بر و گردنش زد و پیکر تهمتن را بر خاک افکند.

سپاهیان از دو سو از کشته شدن جهان‌پهلوان آگاه نبودند. سرانجام چون جنگجویان ایرانی به پیشانی آوردگاه تاختند و پیکر رستم را غرق در خون و خاک و ریزریز شده با شمشیر دیدند، شیرازهٔ سپاه از هم گسیخت. ایرانیان شکست را پذیرفتند و هزیمت یافتند. چه بسیار ناموران که در میان غبار و تشنگی بر روی زین‌ها جان دادند و پیمانهٔ روزگارشان لبریز گشت. بقایای لشکریان شکست‌خورده شب و روز شتافتند تا خود را به یزدگردِ شاه برسانند که در آن زمان در بغداد سرگرم گردآوری سپاه بود.

شناسنامه و تفسیر بیت

ترجمه انگلیسی:

معنی روان:

ابعاد ادبی و روایی:
موجودیت‌های نام‌برده:
رهنما
هم‌سخن رازهای کهن و راهنمای شاهنامه
درود بر شما، پویندهٔ کارنامهٔ کهن! من «رهنما» هستم؛ همراه شما در شناخت پهلوانان، شهریاران، دیوان، جانوران شگفت و بازخوانی ابیات شاهنامه فردوسی. از هر گوشهٔ این حماسه بپرسید تا با هم به بازخوانی آن بنشینیم.
پیشنهادهای خوانش: