🦅 IRANLORE | ایران‌نامه
✦
✦
✦
✦
دوره تاریخی (اشکانیان و ساسانیان)

پادشاهی خسرو پرویز

❖
31 بیت در این گفتار
برای مشاهده شناسنامه، معنی و هم‌پُرسی با سیمرغ روی هر بیت کلیک کنید
بخش ۳ - دیدار بامدادی خسرو با هرمزد نابینا، سه آرزوی پدر و دریغ از کین بر گستهم
چون چادر آبنوسین شب از رخسار گیتی کنار رفت و بانگ خروسان پگاه برآمد، خسروپرویز با دلی خسته و سرشار از درد، رو به سوی ایوان پدر نابینای خویش نهاد. چون چشم شاه جوان بر هرمزد تباه‌شده افتاد، ناله‌ای از درون برکشید و در برابر پدر زمین خدمت ببوسید و مدتی مدید خاموش و سر به زیر پیش او بایستاد. خسرو به زاری گفت: «ای شهریار تیره‌بخت و ای یادگار دادگر بزرگ، نوشین‌روان! تو خوب می‌دانی که اگر من در کنار تو می‌بودم، هیچ دستی جرات دراز شدن به سوی تو را نداشت و حتی خار به سرانگشتت نمی‌خلید. اکنون بفرما تا من بنده‌وار پاسبانی سرت را بر عهده گیرم؛ نه تاجی می‌خواهم و نه سپاهی، و حاضرم سر خویش را در پای تو فدا کنم.»

هرمزد خسته، فرزند پرخرد خویش را نوید داد که روزگار سختی هم خواهد گذشت و گفت: «مرا از تو تنها سه آرزوست: نخست آنکه هر بامداد با صدای شادت گوش مرا روشن کنی؛ دوم آنکه سوارانی دلاور و کهنه‌کار از رزمگاه‌ها و شکارها برایم سخن گویند و دبیری دانشمند دفتر تاریخ پیشینه‌شاهان را بر من بخواند تا اندوهم تسلی یابد؛ و سوم آنکه کین مرا از دایی‌ات گستهم بستانی و چشم او را از جهان نابینا گردانی.»

خسرو بر پدر درود فرستاد، اما خردمندانه پاسخ داد: «ای پدر، بدخواهانت نابود باد؛ اما بنگر که بهرام چوبین با سپاهی گران و بی‌شمار روی به ما نهاده است. اگر ما در این هنگام دست به خون یا کین گستهم آلوده کنیم، دیگر در هیچ جای جهان جای نشستن و پناهگاهی نخواهیم داشت. من کارنامه شاهان و رزم‌آوران پرورده را به حضورت خواهم فرستاد، اما نابینایی‌ات را قضا و قدر ایزدی بدان و دل را به خرد پیوند ده.» خسرو این سخنان بگفتا و گریان بازگشت، در حالی که راز دلش را بر کس آشکار نساخت. فرزند، مهربان‌تر از شاه بود؛ زیرا پیران دانشمند گفته‌اند که سرانجام سرنوشت همه آدمیان، چه باهنر و چه بی‌هنر، یکسان بر خاک خواهد بود.
#1
چو پنهان شد آن چادر آبنوس
✦
بگوش آمد از دوربانگ خروس
#2
جهانگیر شد تابنزد پدر
✦
نهانش پر ازدرد وخسته جگر
#3
چو دیدش بنالید و بردش نماز
✦
همی‌بود پیشش زمانی دراز
#4
بدو گفت کای شاه نابختیار
✦
ز نوشین روان در جهان یادگار
#5
تو دانی که گر بودمی پشت تو
✦
بسوزن نخستی سر انگشت تو
#6
نگر تا چه فرمایی اکنون مرا
✦
غم آمد تو را دل پر از خون مرا
#7
گر ایدون که فرمان دهی بر درت
✦
یکی بنده‌ام پاسبان سرت
#8
نجویم کلاه و نخواهم سپاه
✦
ببرم سرخویش در پیش شاه
#9
بدو گفت هرمزد ای پرخرد
✦
همین روز سختی ز من بگذرد
#10
مرا نزد تو آرزو بد سه چیز
✦
برین بر فزونی نخواهیم نیز
#11
یکی آنک شبگیر هر بامداد
✦
کنی گوش ما را به آواز شاد
#12
و دیگر سواری ز گردنکشان
✦
که از رزم دیرینه دارد نشان
#13
بر من فرستی که از کارزار
✦
سخن گوید و کرده باشد شکار
#14
دگر آنک داننده مرد کهن
✦
که از شهریاران گزارد سخن
#15
نوشته یکی دفتر آرد مرا
✦
بدان درد و سختی سرآرد مرا
#16
سیم آرزوی آنک خال تواند
✦
پرستنده و ناهمال تواند
#17
نبینند زین پس جهان را بچشم
✦
بریشان برانی برین سوک خشم
#18
بدو گفت خسرو که ای شهریار
✦
مباد آنک برچشم تو سوکوار
#19
نباشد و گرچه بود درنهان
✦
که بدخواه تو دور بادازجهان
#20
ولیکن نگه کن بروشن روان
✦
که بهرام چوبینه شد پهلوان
#21
سپاهست با او فزون از شمار
✦
سواران و گردان خنجرگزار
#22
اگر ما بگستهم یازیم دست
✦
بگیتی نیابیم جای نشست
#23
دگر آنک باشد دبیر کهن
✦
که برشاه خواند گذشته سخن
#24
سواری که پرورده باشد برزم
✦
بداند همان نیز آیین بزم
#25
ازین هر زمان نو فرستم یکی
✦
تو با درد پژمان مباش اندکی
#26
مدان این زگستهم کاین ایزدیست
✦
ز گفتار و کردار نابخردیست
#27
دل تو بدین درد خرسند باد
✦
همان با خرد نیز پیوند باد
#28
بگفت این و گریان بیامد زپیش
✦
نکرد آشکارا بکس راز خویش
#29
پسر مهربان‌تر بد از شهریار
✦
بدین داستان زد یکی هوشیار
#30
که یار زبان چرب و شیرین سخن
✦
که از پیر نستوه گشته کهن
#31
هنرمند گر مردم بی‌هنر
✦
بفرجام هم خاک دارد ببر

شناسنامه و تفسیر بیت

ترجمه انگلیسی:

معنی روان:

ابعاد ادبی و روایی:
موجودیت‌های نام‌برده:
رهنما
هم‌سخن رازهای کهن و راهنمای شاهنامه
درود بر شما، پویندهٔ کارنامهٔ کهن! من «رهنما» هستم؛ همراه شما در شناخت پهلوانان، شهریاران، دیوان، جانوران شگفت و بازخوانی ابیات شاهنامه فردوسی. از هر گوشهٔ این حماسه بپرسید تا با هم به بازخوانی آن بنشینیم.
پیشنهادهای خوانش: