🦅 IRANLORE | ایران‌نامه
✦
✦
✦
✦
دوره تاریخی (اشکانیان و ساسانیان)

پادشاهی یزدگرد بزه‌گر

❖
84 بیت در این گفتار
برای مشاهده شناسنامه، معنی و هم‌پُرسی با سیمرغ روی هر بیت کلیک کنید
بخش ۳ - سپردن بهرام به منذر، پرورش و فرهنگ‌آموزی در یمن و گزینش دو اسپ و دو کنیز
چون یزدگرد پیشنهاد منذر را بشنید، آغاز و انجام کار را بسنجید و خرسند گردید. پس شاهزاده بهرام را به وی سپرد و خلعتی گرانبها بر قد او دوخت و سرش را به گردون برافراخت. کاروانی آراسته از اسبان، شتران، هودج‌ها و دایگان بی‌شمار از درگاه شاه تا دشتِ پهناور به راه افتاد و بازارهای شهر آذین بسته شد. چون منذر به سرزمین یمن بازآمد، مردم شهر به پیشوازش شتافتند. او از میان بزرگان دهقان و تازی، چهار زن اصیل و شایسته را برای دایگی شاهزاده برگزید تا بهرام را شیر دهند و پرورش بخشند. چهار سال او را با ناز و مهر پروردند تا از شیر بازگرفته شد.

چون بهرام به هفت‌سالگی رسید، اندیشه‌ای بزرگانه در سر داشت. رو به منذر کرد و گفت که مرا کودک شیرخواره مپندار و به فرهنگ‌آموزان و دانایانم سپار تا بیکار نمانم. منذر با شگفتی پاسخ داد که هنوز خردسالی و وقت بازی توست. اما بهرام پاسخی نغز و استوار داد که دانش به سال نیست بلکه به جوهر جان است؛ هر که وقت آموختن را فروگذارد، روزگار خویش را زیان‌زده ساخته است. سرِ همه راستی‌ها دانش ایزدی است و من باید هنرهای سزاوار پادشاهی را فراگیرم. منذر از خرد و گفتار والای این کودک مبهوت گشت و آفرین‌گویان، سه موبد دانا و ارجمند را از شورستان فراخواند؛ یکی برای آموزش دبیری و خط، دیگری برای آیین شکار با باز و یوز، و سومی برای آیین رزم، چوگان، تیر و کمان و سوارکاری.

بهرام در نزد این استادیاران چنان شگفت‌انگیز بالید که در هجده‌سالگی پهلوانی چون خورشید فروزان شد. او بر تمام فنون دبیری، فرهنگ، رزم‌آوری و سواری دست یافت و دانا ساختن خویش را به کمال رساند. پس به منذر گفت که استادان مرا پاس دار و به موطن خویش بازگردان، چرا که دیگر مرا به آموزش آنان نیازی نیست. منذر به استادان پاداش و هدیه‌های فراوان بخشید و آنان با دلی شاد بازگشتند.
#1
چو بشنید زو این سخن یزدگرد
✦
روان و خرد را برآورد گرد
#2
نگه کرد از آغاز فرجام را
✦
بدو داد پرمایه بهرام را
#3
بفرمود تا خلعتش ساختند
✦
سرش را به گردون برافراختند
#4
تنش را به خلعت بیاراستند
✦
ز در اسپ شاه یمن خواستند
#5
ز ایوان شاه جهان تا به دشت
✦
همی اشتر و اسپ و هودج گذشت
#6
پرستنده و دایهٔ بی‌شمار
✦
ز بازارگه تا در شهریار
#7
به بازار گه بسته آیین به راه
✦
ز دروازه تا پیش درگاه شاه
#8
جو منذر بیامد به شهر یمن
✦
پذیره شدندش همه مرد و زن
#9
چو آمد به آرامگاه از نخست
✦
فراوان زنان نژادی بجست
#10
ز دهقان و تازی و پرمایگان
✦
توانگر گزیده گران سایگان
#11
ازین مهتران چار زن برگزید
✦
که آید هنر بر نژادش پدید
#12
دو تازی دو دهقان ز تخم کیان
✦
ببستند مر دایگی را میان
#13
همی داشتندش چنین چار سال
✦
چو شد سیرشیر و بیاگند یال
#14
به دشواری از شیر کردند باز
✦
همی داشتندش به بر بر به ناز
#15
چو شد هفت ساله به منذر چه گفت
✦
که آن رای با مهتری بود جفت
#16
چنین گفت کای مهتر سرفراز
✦
ز من کودک شیرخواره مساز
#17
به داننده فرهنگیانم سپار
✦
چو کارست بیکار خوارم مدار
#18
بدو گفت منذر که ای سرفراز
✦
به فرهنگ نوزت نیامد نیاز
#19
چو هنگام فرهنگ باشد ترا
✦
به دانایی آهنگ باشد ترا
#20
به ایوان نمانم که بازی کنی
✦
به بازی همی سرفرازی کنی
#21
چنین پاسخ آورد بهرام باز
✦
که از من تو بی‌کار خوردی مساز
#22
مرا هست دانش اگر سال نیست
✦
بسان گوانم بر و یال نیست
#23
ترا سال هست و خرد کمترست
✦
نهاد من از رای تو دیگرست
#24
ندانی که هرکس که هنگام جست
✦
ز کار آن گزیند که باید نخست
#25
تو گر باز هنگام جویی همی
✦
دل از نیکویها بشویی همی
#26
همه کار بی‌گاه و بی‌بر بود
✦
بهین از تن زندگان سر بود
#27
هران چیز کان در خور پادشاست
✦
بیاموزیم تا بدانم سزاست
#28
سر راستی دانش ایزدیست
✦
خنک آنک بادانش و بخردیست
#29
نگه کرد منذر بدو خیره ماند
✦
به زیر لبان نام یزدان بخواند
#30
فرستاد هم در زمان رهنمون
✦
سوی شورستان سرکشی بر هیون
#31
سه موبد نگه کرد فرهنگ جوی
✦
که در شورستان بودشان آب‌روی
#32
یکی تا دبیری بیاموزدش
✦
دل از تیرگیها بیفروزدش
#33
دگر آنک دانستن باز و یوز
✦
بیاموزدش کان بود دلفروز
#34
ودیگر که چوگان و تیر و کمان
✦
همان گردش رزم با بدگمان
#35
چپ و راست پیچان عنان داشتن
✦
به آوردگه باره برگاشتن
#36
چنین موبدان پیش منذر شدند
✦
ز هر دانشی داستانها زدند
#37
تن شاه زاده بدیشان سپرد
✦
فزاینده خود دانشی بود و گرد
#38
چنان گشت بهرام خسرونژاد
✦
که اندر هنر داد مردی بداد
#39
هنر هرچ بگذشت بر گوش اوی
✦
به فرهنگ یازان شدی هوش اوی
#40
چو شد سال آن نامور بر سه شش
✦
دلاور گوی گشت خورشیدفش
#41
به موبد نبودش به چیزی نیاز
✦
به فرهنگ جویان و آن یوز و باز
#42
به آوردگه بر عنان تافتن
✦
برافگندن اسپ و هم تاختن
#43
به منذر چنین گفت کای پاک‌رای
✦
گسی کن هنرمند را باز جای
#44
ازان هر یکی را بسی هدیه داد
✦
ز درگاه منذر برفتند شاد
#45
وزان پس به منذر چنین گفت شاه
✦
که اسپان این نیزه‌داران بخواه
#46
بگو تا بپیچند پیشم عنان
✦
به چشم اندر آرند نوک سنان
#47
بهایی کنند آنچ آید خوشم
✦
درم پیش خواهم بریشان کشم
#48
چنین پاسخ آورد منذر بدوی
✦
که ای پر هنر خسرو نامجوی
#49
گله‌دار اسپان من پیش تست
✦
خداوند او هم به تن خویش تست
#50
گر از تازیان اسپ خواهی خرید
✦
مرا رنج و سختی چه باید کشید
#51
بدو گفت بهرام کای نیک‌نام
✦
به نیکیت بادا همه ساله کام
#52
من اسپ آن گزینم که اندر نشیب
✦
بتازم نه بینم عنان از رکیب
#53
چو با تگ چنان پایدارش کنم
✦
به نوروز با باد یارش کنم
#54
وگر آزموده نباشد ستور
✦
نشاید به تندی برو کرد زور
#55
به نعمان بفرمود منذر که رو
✦
فسیله گزین از گله‌دار نو
#56
همه دشت پیش سواران بگرد
✦
نگر تا کجا یابی اسپ نبرد
#57
بشد تیز نعمان صد اسپ آورید
✦
ز اسپان جنگی بسی برگزید
#58
چو بهرام دید آن بیامد به دشت
✦
چپ و راست پیچید و چندی بگشت
#59
هر اسپی که با باد همبر بدی
✦
همه زیر بهرام بی‌پر شدی
#60
برین‌گونه تا برگزید اشقری
✦
یکی بادپایی گشاده‌بری
#61
هم از داغ دیگر کمیتی به رنگ
✦
تو گفتی ز دریا برآمد نهنگ
#62
همی آتش افروخت از نعل اوی
✦
همی خون چکید از بر لعل اوی
#63
بها داد منذر چو بود ارزشان
✦
که در بیشهٔ کوفه بد مرزشان
#64
بپذرفت بهرام زو آن دو اسپ
✦
فروزنده بر سان آذر گشسپ
#65
همی داشتش چون یکی تازه سیب
✦
که از باد ناید بروبر نهیب
#66
به منذر چنین گفت روزی جوان
✦
که ای مرد باهنگ و روشن‌روان
#67
چنین بی‌بهانه همی داریم
✦
زمانی به تیمار نگذاریم
#68
همی هرک بینی تو اندر جهان
✦
دلی نیست اندر جهان بی‌نهان
#69
ز اندوه باشد رخ مرد زرد
✦
به رامش فزاید تن زادمرد
#70
برین‌بر یکی خوبی افزای پس
✦
که باشد ز هر درد فریادرس
#71
اگر تاجدارست اگر پهلوان
✦
به زن گیرد آرام مرد جوان
#72
همان زو بود دین یزدان به پای
✦
جوان را به نیکی بود رهنمای
#73
کنیزک بفرمای تا پنج و شش
✦
بیارند با زیب و خورشیدفش
#74
مگر زان یکی دو گزین آیدم
✦
هم اندیشهٔ آفرین آیدم
#75
مگر نیز فرزند بینم یکی
✦
که آرام دل باشدم اندکی
#76
جهاندار خشنود باشد ز من
✦
ستوده بمانم به هر انجمن
#77
چو بشنید منذر ز خسرو سخن
✦
برو آفرین کرد مرد کهن
#78
بفرمود تا سعد گوینده تفت
✦
سوی کلبهٔ مرد نخاس رفت
#79
بیاورد رومی کنیزک چهل
✦
همه از در کام و آرام دل
#80
دو بگزید بهرام زان گلرخان
✦
که در پوستشان عاج بود استخوان
#81
به بالا به کردار سرو سهی
✦
همه کام و زیبایی و فرهی
#82
ازان دو ستاره یکی چنگ‌زن
✦
دگر لاله رخ چون سهیل یمن
#83
به بالا چون سرو و به گیسو کمند
✦
بها داد منذر چو آمد پسند
#84
بخندید بهرام و کرد آفرین
✦
رخش گشت همچون بدخشان نگین

شناسنامه و تفسیر بیت

ترجمه انگلیسی:

معنی روان:

ابعاد ادبی و روایی:
موجودیت‌های نام‌برده:
رهنما
هم‌سخن رازهای کهن و راهنمای شاهنامه
درود بر شما، پویندهٔ کارنامهٔ کهن! من «رهنما» هستم؛ همراه شما در شناخت پهلوانان، شهریاران، دیوان، جانوران شگفت و بازخوانی ابیات شاهنامه فردوسی. از هر گوشهٔ این حماسه بپرسید تا با هم به بازخوانی آن بنشینیم.
پیشنهادهای خوانش: