بخش ۷ - گریز نهانی شاپور و دختر قیصر، فرود به خان باغبان و خبر ویرانی ایران
#1
چو بر زد سر از برج شیر آفتاب
✦
ببالید روز و بپالود خواب
#2
به جشن آمدند آنک بودی به شهر
✦
بزرگان جوینده از جشن بهر
#3
کنیزک سوی چاره بنهاد روی
✦
چنانچون بود مردم چاره‌جوی
#4
چو ایوان خالی به چنگ آمدش
✦
دل شیر و چنگ و پلنگ آمدش
#5
دو اسپ گرانمایه ز آخر ببرد
✦
گزیده سلیح سواران گرد
#6
ز دینار چندانک بایست نیز
✦
ز خوشاب و یاقوت و هرگونه چیز
#7
چو آمد همه ساز رفتن به جای
✦
شب آمد دو تن راست کردند رای
#8
سوی شهر ایران نهادند روی
✦
دو خرم نهان شاد و آرامجوی
#9
شب و روز یکسر همی تاختند
✦
به خواب و به خوردن نپرداختند
#10
برین‌گونه از شهر بر خورستان
✦
همی راند تا کشور سورستان
#11
چو اسب و تن از تاختن گشت سست
✦
فرود آمدن را همی جای جست
#12
دهی خرم آمد به پیشش به راه
✦
پر از باغ و میدان و پر جشنگاه
#13
تن از رنج خسته گریزان ز بد
✦
بیامد در باغبانی بزد
#14
بیامد دمان مرد پالیزبان
✦
که هم نیک‌دل بود و هم میزبان
#15
دو تن دیده با نیزه و درع و خود
✦
ز شاپور پرسید هست این درود
#16
بدین بیگهی از کجا خاستی
✦
چنین تاختن را بیاراستی
#17
بدو گفت شاپور کای نیک‌خواه
✦
سخن چند پرسی ز گم کرده راه
#18
یکی مرد ایرانیم راه‌جوی
✦
گریزان بدین مرز بنهاده روی
#19
پر از دردم از قیصر و لشکرش
✦
مبادا که بینم سر و افسرش
#20
گر امشب مرا میزبانی کنی
✦
هشیواری و مرزبانی کنی
#21
برآنم که روزی به کار آیدت
✦
درختی که کشتی به بار آیدت
#22
بدو باغبان گفت کین خان تست
✦
تن باغبان نیز مهمان تست
#23
بدان چیز کاید مرا دست‌رس
✦
بکوشم بیارم نگویم به کس
#24
فرود آمد از باره شاپور شاه
✦
کنیزک همی رفت با او به راه
#25
خورش ساخت چندان زن باغبان
✦
ز هر گونه چندانک بودش توان
#26
چو نان خورده شد کار می ساختند
✦
سبک مایه جایی بپرداختند
#27
سبک باغبان می به شاپور داد
✦
که بردار ازان کس که آیدت یاد
#28
بدو گفت شاپور کای میزبان
✦
سخن‌گوی و پرمایه پالیزبان
#29
کسی کو می آرد نخست او خورد
✦
چو بیشش بود سالیان و خرد
#30
تو از من به سال اندکی برتری
✦
تو باید که چون می دهی می خوری
#31
بدو باغبان گفت کای پرهنر
✦
نخست آن خورد می که با زیب‌تر
#32
تو باید که باشی برین پیش رو
✦
که پیری به فرهنگ و بر سال نو
#33
همی بوی تاج آید از موی تو
✦
همی رنگ عاج آید از روی تو
#34
بخندید شاپور و بستد نبید
✦
یکی باد سرد از جگر برکشید
#35
به پالیزبان گفت کای پاک‌دین
✦
چه آگاهی استت ز ایران زمین
#36
چنین دادپاسخ که ای برمنش
✦
ز تو دور بادا بد بدکنش
#37
به بدخواه ما باد چندان زیان
✦
که از قیصر آمد به ایرانیان
#38
از ایران پراگنده شد هرک بود
✦
نماند اندران بوم کشت و درود
#39
ز بس غارت و کشتن مرد و زن
✦
پراگنده گشت آن بزرگ انجمن
#40
وزیشان بسی نیز ترسا شدند
✦
به زنار پیش سکوبا شدند
#41
بسی جاثلیقی به سر بر کلاه
✦
به دور از بر و بوم و آرامگاه
#42
بدو گفت شاپور شاه اورمزد
✦
که رخشان بدی همچو ماه اورمزد
#43
کجا شد که قیصر چنین چیره شد
✦
ز بخت آب ایرانیان تیره شد
#44
بدو باغبان گفت کای سرفراز
✦
ترا جاودان مهتری باد و ناز
#45
ازو مرده و زنده جایی نشان
✦
نیامد به ایران بدان سرکشان
#46
هرانکس که بودند ز آبادبوم
✦
اسیرند سرتاسر اکنون به روم
#47
برین زار بگریست پالیزبان
✦
که بود آن زمان شاه را میزبان
#48
بدو میزبان گفت کایدر سه روز
✦
بباشی بود خانه گیتی فروز
#49
که دانا زد این داستان از نخست
✦
که هرکس که آزرم مهمان نجست
#50
نباشد خرد هیچ نزدیک اوی
✦
نیاز آورد بخت تاریک اوی
#51
بباش و بیاسای و می خور به کام
✦
چو گردد دلت رام بر گوی نام
#52
بدو گفت شاپور کاری رواست
✦
به مابر کنون میزبان پادشاست
شناسنامه و تفسیر بیت
ترجمه انگلیسی:
معنی روان:
ابعاد ادبی و روایی:
موجودیت‌های نام‌برده:
رهنما
هم‌سخن رازهای کهن و راهنمای شاهنامه
درود بر شما، پویندهٔ کارنامهٔ کهن! من «رهنما» هستم؛ همراه شما در شناخت پهلوانان، شهریاران، دیوان، جانوران شگفت و بازخوانی ابیات شاهنامه فردوسی. از هر گوشهٔ این حماسه بپرسید تا با هم به بازخوانی آن بنشینیم.