✦

دوره تاریخی (اشکانیان و ساسانیان)

پادشاهی شاپور ذوالاکتاف

❖

72 بیت در این گفتار

برای مشاهده شناسنامه، معنی و هم‌پُرسی با سیمرغ روی هر بیت کلیک کنید

دوگانه شعر و نثر روایت منثور داستان (Prose Retelling) ابیات اصیل شاهنامه (Distichs)

بخش ۵ - سفر نهانی شاپور به روم در کسوت بازرگان، دوختن در پوست خر و تاختن قیصر بر ایران

چنان بد که یک روز با تاج و گنج

✦

همی داشت از بودنی دل به رنج

ز تیره شب اندر گذشته سه پاس

✦

بفرمود تا شد ستاره‌شناس

بپرسیدش از تخت شاهنشهی

✦

هم از رنج وز روزگار بهی

منجم بیاورد صلاب را

✦

بینداخت آرامش و خواب را

نگه کرد روشن به قلب اسد

✦

که هست او نماینده فتح و جد

بدان تا رسد پادشا را بدی

✦

فزاید بدو فره ایزدی

چو دیدند گفتندش ای پادشا

✦

جهانگیر و روشن‌دل و پارسا

یکی کار پیش است با رنج و درد

✦

نیارد کس آن بر توبر یاد کرد

چنین داد شاپور پاسخ بدوی

✦

که ای مرد داننده و راه‌جوی

#10

چه چارست تا این ز من بگذرد

✦

تنم اختر بد به پی نسپرد

#11

ستاره‌شمر گفت کای شهریار

✦

ازین گردش چرخ ناپایدار

#12

به مردی و دانش نیابی گذر

✦

خردمند گر مرد پرخاشخر

#13

بباشد همه بودنی بی‌گمان

✦

نتابیم با گردش آسمان

#14

چنین داد پاسخ گرانمایه شاه

✦

که دادار باشد ز هر بد نگاه

#15

که گردان بلند آسمان آفرید

✦

توانایی و ناتوان آفرید

#16

بگسترد بر پادشاهیش داد

✦

همی بود یک چند بی‌رنج و شاد

#17

چو آباد شد زو همه مرز و بوم

✦

چنان آرزو کرد کاید به روم

#18

ببیند که قیصر سزاوار هست

✦

ابا لشکر و گنج و نیروی دست

#19

همان راز بگشاد با کدخدای

✦

یکی پهلوان گرد با داد و رای

#20

همه راز و اندیشه با او بگفت

✦

همی داشت از هرکس اندر نهفت

#21

چنین گفت کاین پادشاهی به داد

✦

بدارید کزداد باشید شاد

#22

شتر خواست پرمایه ده کاروان

✦

به هر کاروان بر یکی ساروان

#23

ز دینار وز گوهران بار کرد

✦

ازان سی شتر بار دینار کرد

#24

بیامد پراندیشه ز آبادبوم

✦

همی رفت زین سان سوی مرز روم

#25

یکی روستا بود نزدیک شهر

✦

که دهقان و شهری بدو بود بهر

#26

بیامد به خان یکی کدخدای

✦

بپرسید کایدر مرا هست جای

#27

برو آفرین کرد مهتر بسی

✦

که چون تو نیابیم مهمان کسی

#28

ببود آن شب و خورد و بخشید چیز

✦

ز دهقان بسی آفرین یافت نیز

#29

سپیده برآمد بنه برنهاد

✦

سوی خانهٔ قیصر آمد چو باد

#30

بیامد به نزدیک سالار بار

✦

برو آفرین کرد و بردش نثار

#31

بپرسید و گفتش چه مردی بگوی

✦

که هم شاه‌شاخی و هم شاه‌روی

#32

چنین داد پاسخ که ای پادشا

✦

یکی پارسی مردم و پارسا

#33

به بازارگانی برفتم ز جز

✦

یکی کاروان دارم از خز و بز

#34

کنون آمدستم بدین بارگاه

✦

مگر نزد قیصر گشاینده راه

#35

ازین بار چیزی کش اندر خورست

✦

همه گوهر و آلت لشکرست

#36

پذیرد سپارد به گنجور گنج

✦

بدان شاد باشم ندارم به رنج

#37

دگر را فروشم به زر و به سیم

✦

به قیصر پناهم نپیچم ز بیم

#38

بخرم هرانچم بباید ز روم

✦

روم سوی ایران ز آباد بوم

#39

ز درگاه برخاست مرد کهن

✦

بر قیصر آمد بگفت این سخن

#40

بفرمود تا پرده برداشتند

✦

ز در سوی قیصرش بگذاشتند

#41

چو شاپور نزدیک قیصر رسید

✦

بکرد آفرینی چنان چون سزید

#42

نگه کرد قیصر به شاپور گرد

✦

ز خوبی دل و دیده او را سپرد

#43

بفرمود تا خوان و می ساختند

✦

ز بیگانه ایوان بپرداختند

#44

جفادیده ایرانیی بد به روم

✦

چنانچون بود مرد بیداد و شوم

#45

به قیصر چنین گفت کای سرفراز

✦

یکی نو سخن بشنو از من به راز

#46

که این نامور مرد بازارگان

✦

که دیبا فروشد به دینارگان

#47

شهنشاه شاپور گویم که هست

✦

به گفتار و دیدار و فر و نشست

#48

چو بشنید قیصر سخن تیره شد

✦

همی چشمش از روی او خیره شد

#49

نگهبانش برکرد و با کس نگفت

✦

همی داشت آن راز را در نهفت

#50

چو شد مست برخاست شاپور شاه

✦

همی داشت قیصر مر او را نگاه

#51

بیامد نگهبان و او را گرفت

✦

که شاپور نرسی توی ای شگفت

#52

به جای زنان برد و دستش ببست

✦

به مردی ز دام بلا کس نجست

#53

چو زین باره دانش نیاید به بر

✦

چه باید شمار ستاره‌شمر

#54

بر مست شمعی همی سوختند

✦

به زاریش در چرم خر دوختند

#55

همی گفت هرکس که این شوربخت

✦

همی پوست خر جست و بگذاشت تخت

#56

یکی خانه‌ای بود تاریک و تنگ

✦

ببردند بدبخت را بی‌درنگ

#57

بدان جای تنگ اندر انداختند

✦

در خانه را قفل بر ساختند

#58

کلیدش به کدبانوی خانه داد

✦

تنش را بدان چرم بیگانه داد

#59

به زن گفت چندان دهش نان و آب

✦

که از داشتن زو نگیرد شتاب

#60

اگر زنده ماند به یک چندگاه

✦

بداند مگر ارج تخت و کلاه

#61

همان تخت قیصر نیایدش یاد

✦

کسی را کجا نیست قیصر نژاد

#62

زن قیصر آن خانه را در ببست

✦

به ایوان دگر جای بودش نشست

#63

یکی ماه‌رخ بود گنجور اوی

✦

گزیده به هر کار دستور اوی

#64

که ز ایرانیان داشتی او نژاد

✦

پدر بر پدر بر همی داشت یاد

#65

کلید در خانه او را سپرد

✦

به چرم اندرون بسته شاپور گرد

#66

همان روز ازان مرز لشکر براند

✦

ورا بسته در پوست آنجا بماند

#67

چو قیصر به نزدیک ایران رسید

✦

سپه یک به یک تیغ کین برکشید

#68

از ایران همی برد رومی اسیر

✦

نبود آن یلان را کسی دستگیر

#69

به ایران زن و مرد و کودک نماند

✦

همان چیز بسیار و اندک نماند

#70

نبود آگهی در میان سپاه

✦

نه مرده نه زنده ز شاپور شاه

#71

گریزان همه شهر ایران ز روم

✦

ز مردم تهی شد همه مرز و بوم

#72

از ایران بی‌اندازه ترسا شدند

✦

همه مرز پیش سکوبا شدند

پادشاهی شاپور ذوالاکتاف

شناسنامه و تفسیر بیت

ترجمه انگلیسی:

معنی روان:

ابعاد ادبی و روایی:

موجودیت‌های نام‌برده:

رهنما