#1
چنین تا برآمد برین چندگاه
✦
به ایران پراگنده گشته سپاه
“Such time passed, and the army was scattered throughout Iran.”
#2
به روم آنک شاپور را داشتی
✦
شب و روز تنهاش نگذاشتی
“In Rome, he who held Shapur kept him under guard night and day.”
#3
کنیزک نبودی ز شاپور شاد
✦
ازان کش ز ایرانیان بد نژاد
“The maiden was unhappy because of Shapur, for she was of Iranian descent.”
#4
شب و روز زان چرم گریان بدی
✦
دل او ز شاپور بریان بدی
“Night and day she wept because of that hide, her heart burning for Shapur.”
#5
بدو گفت روزی که ای خوب روی
✦
چه مردی مترس ایچ با من بگوی
“One day she said to him: 'O fair-faced one, what manner of man are you? Fear not, tell me,'”
#6
که در چرم چو نازک اندام تو
✦
همی بگسلد خواب و آرام تو
“'For inside this hide, your delicate body breaks its sleep and rest.'”
#7
چو سروی بدی بر سرش گردماه
✦
بران ماه کرسی ز مشک سیاه
“'You were like a cypress topped by a full moon, with a seat of black musk upon that moon.'”
#8
کنون چنبری گشت بالای سرو
✦
تن پیل وارت به کردار غرو
“'Now your cypress height has turned into a hoop, your elephant-like body turned frail as a reed.'”
#9
دل من همی بر تو بریان شود
✦
دو چشمم شب و روز گریان شود
“'My heart burns for you, my eyes weep night and day.'”
#10
بدین سختی اندر چه جویی همی
✦
که راز تو با من نگویی همی
“'In such hardship, what do you seek that you reveal not your secret to me?'”
#11
بدو گفت شاپور کای خوب‌چهر
✦
گرت هیچ بر من بجنبید مهر
“Shapur said to her: 'O beautiful face, if any affection has moved in you for me,'”
#12
به سوگند پیمانت خواهم یکی
✦
کزان نگذری جاودان اندکی
“'I demand a vow from you by oath, that you shall never violate in the slightest degree.'”
#13
نگویی به بدخواه راز مرا
✦
کنی یاد درد و گداز مرا
“'You shall not speak my secret to my enemy, nor recall my pain and melting sorrow.'”
#14
بگویم ترا آنچ درخواستی
✦
به گفتار پیدا کنم راستی
“'Then I will tell you what you asked, and reveal the truth through speech.'”
#15
کنیزک به دادار سوگند خورد
✦
به زنار شماس هفتاد گرد
“The maiden swore by the Creator, by the sacred girdle of seventy priests,”
#16
به جان مسیحا و سوک صلیب
✦
به دارای ایران گشته مصیب
“By the soul of the Messiah and the sorrow of the Cross, and by the Lord of Iran,”
#17
که راز تو با کس نگویم ز بن
✦
نجویم همی بتری زین سخن
“'That I will never speak your secret to anyone, nor seek any evil from this word.'”
#18
همه راز شاپور با او بگفت
✦
بماند آن سخن نیک و بد در نهفت
“Shapur told her all his secret, and that matter, good and bad, remained hidden.”
#19
بدو گفت اکنون چو فرمان دهی
✦
بدین راز من دل گروگان دهی
“He said to her: 'Now if you give command and pledge your heart to this secret,'”
#20
سر از بانوان برتر آید ترا
✦
جهان زیر پای اندر آید ترا
“'Your head shall rise above all ladies, and the world shall come under your feet.'”
#21
به هنگام نان شیرگرم آوری
✦
بپوشی سخن نرم نرم‌آوری
“'At mealtime, bring warm milk, cover your speech and softly bring it.'”
#22
به شیر اندر آغارم این چرم خر
✦
که این چرم گردد به گیتی سمر
“'In milk I shall soak this ass's hide, so that this hide becomes legendary in the world.'”
#23
پس از من بسی سالیان بگذرد
✦
بگوید همی هرک دارد خرد
“'After me many years shall pass, and everyone endowed with wisdom shall speak of it.'”
#24
کنیزک همی خواستی شیر گرم
✦
نهانی ز هرکس به آواز نرم
“The maiden desired warm milk, secretly from everyone with a soft voice.”
#25
چو کشتی یکی جام برداشتی
✦
بر آتش همی تیز بگذاشتی
“When she took up a cup, she placed it swiftly over the fire.”
#26
به نزدیک شاپور بردی نهان
✦
نگفتی نهان با کس اندر جهان
“She brought it secretly to Shapur, and told no one in the world.”
#27
دو هفته سپهر اندرین گشته شد
✦
به فرجام چرم خر آغشته شد
“Two weeks the sky revolved in this manner, until at last the ass-hide was thoroughly soaked.”
#28
چو شاپور زان پوست آمد برون
✦
همه دل پر از درد و تن پر ز خون
“When Shapur came out of that skin, his heart was full of pain and his body full of blood.”
#29
چنین گفت پس با کنیزک به راز
✦
که ای پاک بینادل و نیک‌ساز
“Then he spoke in secret to the maiden: 'O pure-sighted, wise and virtuous one,'”
#30
یکی چاره باید کنون ساختن
✦
ز هر گونه اندیشه انداختن
“'Now a remedy must be devised, casting aside every other thought,'”
#31
که ما را گذر باشد از شهر روم
✦
مباد آفرین بر چنین مرز و بوم
“'So that we may pass out of the city of Rome; may there be no blessing on such a land!'”
#32
کنیزک بدو گفت فردا پگاه
✦
شوند این بزرگان سوی جشنگاه
“The maiden said to him: 'Tomorrow early morn, these nobles will go to the place of festival.'”
#33
یکی جشن باشد به روم اندرون
✦
که مرد و زن و کودک آید برون
“'There is a festival within Rome, so that men, women, and children all go forth.'”
#34
چو کدبانو از شهر بیرون شود
✦
بدان جشن خرم به هامون شود
“'When the lady of the house goes out of the city, joyfully heading to the plain for that festival,'”
#35
شود جای خالی و من چاره‌جوی
✦
بسازم نترسم ز پتیاره گوی
“'The place will become empty, and I, seeking a remedy, will prepare without fear of the evil-speaker.'”
#36
دو اسپ و دو گوپال و تیر و کمان
✦
به پیش تو آرم به روشن روان
“'Two horses, two maces, bow and arrows I will bring before you with a bright spirit.'”
#37
ببست اندر اندیشه دل را نخست
✦
از آخور دو اسپ گرانمایه جست
“First she bound her heart to the plan, and sought two precious horses from the stable.”
#38
همان تیغ و گوپال و برگستوان
✦
همان جوشن و مغفر هندوان
“Likewise sword, mace, horse-armor, body armor, and Indian helmet.”
#39
به اندیشه دل را به جای آورید
✦
خرد را بران رهنمای آورید
“She brought her heart's intent into place by thought, bringing wisdom as a guide on that path.”
#40
چو از باختر چشمه اندر کشید
✦
شب آن چادر قار بر سر کشید
“When the sun pulled back its fountain from the west, night drew its pitch-black veil over its head,”
#41
پراندیشه شد جان شاپور شاه
✦
که فردا چه سازد کنیزک پگاه
“The soul of King Shapur became full of thought as to what the maiden would prepare early tomorrow.”