بخش ۴ - اندوه بی‌پسری اردشیر، اعتراف دستور با حقهٔ خون و آزمون شناخت شاپور
#1
چو هنگامه زادن آمد فراز
✦
ازان کار بر باد نگشاد راز
#2
پسر زاد پس دختر اردوان
✦
یکی خسروآیین و روشن‌روان
#3
از ایوان خویش انجمن دور کرد
✦
ورا نام دستور شاپور کرد
#4
نهانش همی داشت تا هفت سال
✦
یکی شاه نو گشت با فر و یال
#5
چنان بد که روزی بیامد وزیر
✦
بدید آب در چهرهٔ اردشیر
#6
بدو گفت شاها انوشه بدی
✦
روان را به اندیشه توشه بدی
#7
ز گیتی همه کام دل یافتی
✦
سر دشمن از تخت برتافتی
#8
کنون گاه شادی و می خوردنست
✦
نه هنگام اندیشه‌ها کردنست
#9
زمین هفت کشور سراسر تراست
✦
جهان یکسر از داد تو گشت راست
#10
چنین داد پاسخ ورا شهریار
✦
که ای پاک‌دل موبد رازدار
#11
زمانه به شمشیر ما راست گشت
✦
غم و رنج و ناخوبی اندر گذشت
#12
مرا سال بر پنجه و یک رسید
✦
ز کافور شد مشک و گل ناپدید
#13
پسر بایدی پیشم اکنون به پای
✦
دلارای و نیروده و رهنمای
#14
پدر بی‌پسر چون پسر بی‌پدر
✦
که بیگانه او را نگیرد به بر
#15
پس از من بدشمن رسد تاج و گنج
✦
مرا خاک سود آید و درد و رنج
#16
به دل گفت بیدار مرد کهن
✦
که آمد کنون روزگار سخن
#17
بدو گفت کای شاه کهتر نواز
✦
جوانمرد روشن‌دل و سرفراز
#18
گر ایدونک یابم به جان زینهار
✦
من این رنج بردارم از شهریار
#19
بدو گفت شاه ای خردمند مرد
✦
چرا بیم جان ترا رنجه کرد
#20
بگوی آنچ دانی و بفزای نیز
✦
ز گفت خردمند برتر چه چیز
#21
چنین داد پاسخ بدو کدخدای
✦
که ای شاه روشن‌دل و پاک‌رای
#22
یکی حقه بد نزد گنجور شاه
✦
سزد گر بخواهد کنون پیش گاه
#23
به گنجور گفت آنک او زینهار
✦
ترا داد آمد کنون خواستار
#24
بدو بازده تا ببینم که چیست
✦
مگرمان نباید به اندیشه زیست
#25
بیاورد آن حقه گنجور اوی
✦
سپرد آنک بستد ز دستور اوی
#26
بدو گفت شاه اندرین حقه چیست
✦
نهاده برین بند بر مهر کیست
#27
بدو گفت کان خون گرم منست
✦
بریده ز بن پاک شرم منست
#28
سپردی مرا دختر اردوان
✦
که تا بازخواهی تن بی‌روان
#29
نکشتم که فرزند بد در نهان
✦
بترسیدم از کردگار جهان
#30
بجستم ز فرمانت آزرم خویش
✦
بریدم هم‌اندر زمان شرم خویش
#31
بدان تا کسی بد نگوید مرا
✦
به دریای تهمت نشوید مرا
#32
کنون هفت‌ساله‌ست شاپور تو
✦
که دایم خرد باد دستور تو
#33
چنو نیست فرزند یک شاه را
✦
نماند مگر بر فلک ماه را
#34
ورا نام شاپور کردم ز مهر
✦
که از بخت تو شاد بادا سپهر
#35
همان مادرش نیز با او به جای
✦
جهانجوی فرزند را رهنمای
#36
بدو ماند شاه جهان درشگفت
✦
ازان کودک اندیشه‌ها برگرفت
#37
ازان پس چنین گفت با کدخدای
✦
که ای مرد روشن‌دل و پاک‌رای
#38
بسی رنج برداشتی زین سخن
✦
نمانم که رنج تو گردد کهن
#39
کنون صد پسر گیر همسال اوی
✦
به بالا و دوش و بر و یال اوی
#40
همان جامه پوشیده با او بهم
✦
نباید که چیزی بود بیش و کم
#41
همه کودکان را به میدان فرست
✦
به بازیدن گوی و چوگان فرست
#42
چو یک دشت کودک بود خوب‌چهر
✦
بپیچد ز فرزند جانم به مهر
#43
بدان راستی دل گواهی دهد
✦
مرا با پسر آشنایی دهد
شناسنامه و تفسیر بیت
ترجمه انگلیسی:
معنی روان:
ابعاد ادبی و روایی:
موجودیت‌های نام‌برده:
رهنما
هم‌سخن رازهای کهن و راهنمای شاهنامه
درود بر شما، پویندهٔ کارنامهٔ کهن! من «رهنما» هستم؛ همراه شما در شناخت پهلوانان، شهریاران، دیوان، جانوران شگفت و بازخوانی ابیات شاهنامه فردوسی. از هر گوشهٔ این حماسه بپرسید تا با هم به بازخوانی آن بنشینیم.