🦅 IRANLORE | ایران‌نامه
✦
✦
✦
✦
دوره پهلوانی (کیانیان)

داستان رستم و شغاد

❖
33 بیت در این گفتار
برای مشاهده شناسنامه، معنی و هم‌پُرسی با سیمرغ روی هر بیت کلیک کنید
بخش ۶ - کین‌ستانی فرامرز از کابل: آویختن شاه در چاه و سوزاندن شغاد و چنار
پس از آنکه سوگواری سنگین بر جهان‌پهلوان رستم پایان یافت، فرامرز گام در میدان کین‌خواهی نهاد. او درهای گنجینه پدر خویش، پیلتن، را بگشود و دارایی و سلاح‌های تهمتن را میان گردان زابلستان بخش نمود. با سپیده‌دمان، بانگ کرنای، درای هندی و کوس جنگی در آسمان پیچید و فرامرز لشکر خویش را از زابل به سوی کابل راند؛ چنان گرد و غباری از تاخت سواران برپا گشت که روشنی خورشید در تاریکی غبار پنهان شد.

چون شهریار کابلستان از هجوم سپاه دلاوران زابل آگاه گشت، لشکریان پراکنده خویش را گرد آورد و پدافندی آهنین سامان داد. خورشید و ماه در زیر گرد نبرد رنگ باختند و زمین از خروش جنگجویان به لرزه درآمد. غبار معرکه چنان تیره و سنگین بود که حتی شیران بیشه راه خویش را گم کردند. فرامرز، پیشاپیش سپاه زابل، چشم بر سیمای شاه خیانت‌پیشه کابل دوخته بود. با برآمدن خروش کوس نبرد، فرامرز ناگهان خویشتن را بر قلب سپاه کابل زد و در چشم‌به‌زدنی، سپهدار کابل را گرفتار و در بند نمود.

با اسیری شاه کابل، لشکریانش پراکنده شدند و پهلوانان زابل به سان گرگان بر ایشان تاختند. سران هند و نامداران برمنش سند در خاک و خون غلتیدند و چنان خون در خاک جوشید که گل نبردگاه سرخ‌گون گشت. شکست‌خوردگان کابل خانه و زن و فرزند را رها کرده و به هر سو گریختند.

فرامرز شاه گرفتار کابل را، پر از خون و در زنجیر، بر صندوق پیل نهاد و او را به نخچیرگاه کابل آمد—همان‌جایی که چاه‌های غدر و کینه پنهان شده بود. فرامرز بر پشت سپهدار کابل چنان تازیانه و زه کشید که گوشت و پی شکافته شد و استخوانش پدیدار گشت. سپس او را سرنگون در همان چاه مرگ فرواویخت تا دهانش پر از خاک و خون گردد. چهل تن از خویشان بت‌پرست آن شاه حیله‌گر نیز به فرمان فرامرز در آتش افکنده شدند. آن‌گاه فرامرز به نزدیکی درخت چناری آمد که شغاد کینه‌توز بر آن دوخته شده بود. آتشی عظیم به سان کوه برپا کرد و شغاد، چنار و خاک آن سامان را یکسره به خاکستر تبدیل ساخت.

پس از پاکسازی کابل از دودمان خیانت‌پیشگان، فرامرز فرمانروایی دادگر بر کابل گماشت و یادگار آن کین‌خواهی را بر منشور تیغ خویش ثبت کرد. سپس با لشکری سوگوار و دلی پر از دود و داغ به زابلستان و بست بازآمد. تمام مردم زابلستان با جامه‌های چاک‌خورده و جامه‌های سیاه و کبود به استقبال فرامرز آمدند و تا یک سال تمام، سیستان در جامه‌های سیاه به سوگواری بر رستم جهان‌پهلوان نشست.
#1
فرامرز چون سوک رستم بداشت
✦
سپه را همه سوی هامون گذاشت
#2
در خانهٔ پیلتن باز کرد
✦
سپه را ز گنج پدر ساز کرد
#3
سحرگه خروش آمد از کرنای
✦
هم از کوس و رویین و هندی درای
#4
سپاهی ز زابل به کابل کشید
✦
که خورشید گشت از جهان ناپدید
#5
چو آگاه شد شاه کابلستان
✦
ازان نامداران زابلستان
#6
سپاه پراگنده را گرد کرد
✦
زمین آهنین شد هوا لاژورد
#7
پذیرهٔ فرامرز شد با سپاه
✦
بشد روشنایی ز خورشید و ماه
#8
سپه را چو روی اندر آمد به روی
✦
جهان شد پرآواز پرخاشجوی
#9
ز انبوه پیلان و گرد سپاه
✦
به بیشه درون شیر گم گرد راه
#10
برآمد یکی باد و گردی کبود
✦
زمین ز آسمان هیچ پیدا نبود
#11
بیامد فرامرز پیش سپاه
✦
دو دیده نبرداشت از روی شاه
#12
چو برخاست آواز کوس از دو روی
✦
بی‌آرام شد مردم جنگجوی
#13
فرامرز با خوارمایه سپاه
✦
بزد خویشتن را بر آن قلبگاه
#14
ز گرد سواران هوا تار شد
✦
سپهدار کابل گرفتار شد
#15
پراگنده شد آن سپاه بزرگ
✦
دلیران زابل به کردار گرگ
#16
ز هر سو بریشان کمین ساختند
✦
پس لشکراندر همی تاختند
#17
بکشتند چندان ز گردان هند
✦
هم از برمنش نامداران سند
#18
که گل شد همی خاک آوردگاه
✦
پراگنده شد هند و سندی سپاه
#19
دل از مرز وز خانه برداشتند
✦
زن و کودک خرد بگذاشتند
#20
تن مهتر کابلی پر ز خون
✦
فگنده به صندوق پیل اندرون
#21
بیاورد لشکر به نخچیرگاه
✦
به جایی کجا کنده بودند چاه
#22
همی برد بدخواه را بسته دست
✦
ز خویشان او نیز چل بت‌پرست
#23
ز پشت سپهبد زهی برکشید
✦
چنان کاستخوان و پی آمد پدید
#24
ز چاه اندر آویختنش سرنگون
✦
تنش پر ز خاک و دهن پر ز خون
#25
چهل خویش او را بر آتش نهاد
✦
ازان جایگه رفت سوی شغاد
#26
به کردار کوه آتشی برفروخت
✦
شغاد و چنار و زمین را بسوخت
#27
چو لشکر سوی زابلستان کشید
✦
همه خاک را سوی دستان کشید
#28
چو روز جفاپیشه کوتاه کرد
✦
به کابل یکی مهتری شاه کرد
#29
ازان دودمان کس به کابل نماند
✦
که منشور تیغ ورا برنخواند
#30
ز کابل بیامد پر از داغ و دود
✦
شده روز روشن بروبر کبود
#31
خروشان همه زابلستان و بست
✦
یکی را نبد جامه بر تن درست
#32
به پیش فرامرز باز آمدند
✦
دریده بر و با گداز آمدند
#33
به یک سال در سیستان سوک بود
✦
همه جامه‌هاشان سیاه و کبود

شناسنامه و تفسیر بیت

ترجمه انگلیسی:

معنی روان:

ابعاد ادبی و روایی:
موجودیت‌های نام‌برده:
رهنما
هم‌سخن رازهای کهن و راهنمای شاهنامه
درود بر شما، پویندهٔ کارنامهٔ کهن! من «رهنما» هستم؛ همراه شما در شناخت پهلوانان، شهریاران، دیوان، جانوران شگفت و بازخوانی ابیات شاهنامه فردوسی. از هر گوشهٔ این حماسه بپرسید تا با هم به بازخوانی آن بنشینیم.
پیشنهادهای خوانش: