در پی پایان یافتن روزگار رستم دستان، پرده از فصل تازهٔ تاریخ کیانیان برمی‌افتد. گشتاسپ‌شاه، شهریار کهنسال ایران، چون پرده‌های شوم فرجام خویش را سررسیده می‌بیند و بخت خویش را تیره می‌یابد، جاماسپ فرزانه و وزیر خردمند خود را به پیشگاه تخت فرا می‌خواند. شاه، داغدار و پرسوز، اندوه مرگ فرزند رزم‌آورش اسفندیار را بازمی‌گوید؛ داغی مهلک که پس از کشته‌شدن اسفندیار به دست رستم، دم‌ساز روز و شب او گشته و نیش اختر کینه‌توز روزگار را بر جانش نشانده بود.
گشتاسپ با ناله‌ای جانسوز جانشینی تخت کیانی را اعلام می‌دارد: بهمن، یادگار اسفندیار، شهریار ایران خواهد بود و برادرش پشوتن، هم‌راز و پشتیبان او. شاه سپهسالاران و بزرگان را فرمان می‌دهد که هرگز از پیمان و اندرز بهمن سر نپیچند و او را بر صراط دادمندی راهنما باشند. آن‌گاه کلید گنجینه‌های کهن را به دست جاماسپ می‌سپارد و آهی سرد از سینه‌ای پردرد برمی‌کشد و می‌گوید: «صد و بیست سال بر سریر شهریاری تکیه زدم و هیچ‌کس را در گیتی همتای خود ندیدم، اما اکنون آب از سر گذشته و پیمانه لبریز گشته است.» شاه در آخرین دم، بهمن و بزرگان را به گستردن دادخواهی، پاسداشت خردمندان، راندن بداندیشان و استواری بر راستی فرا می‌خواند، چرا که از راستی هرگونه کژی گریزان خواهد بود.
با ادای این وصیت، جان گشتاسپ از تن جدا گشته و خورشید زندگی‌اش غروب می‌کند. بزرگان ایران آرامگاهی فخیم از سنگ شیز و عاج آراسته می‌سازند و تاج شاهی را بر بالای تخت او می‌آویزند تا یادآور ناپایداری گیتی باشد. بدین‌سان، شهریاری که روزگاری بس دراز بر گیتی فرمان می‌راند، تنها سهمش از همه گنجها و رنج‌ها، تلخی زهر مرگ شد. سپهر سرگردان نشان می‌دهد که در درگاه مرگ، شاه و درویش یکسانند و تنها توشهٔ ماندگار آدمی، دادگری و نیکی است. با پایان این تبار، نوبت به داستان پهلوانی و جهانداری بهمن و دادگری پشوتن می‌رسد.