🦅 IRANLORE | ایران‌نامه
✦
✦
✦
✦
دوره پهلوانی (کیانیان)

داستان رستم و شغاد

❖
21 بیت در این گفتار
برای مشاهده شناسنامه، معنی و هم‌پُرسی با سیمرغ روی هر بیت کلیک کنید
بخش ۷ - ناخوردن رودابه در سوگ تهمتن، خواستن مار مرده، بازگشت خرد و نیایش بهشت او
روزگاری تیره‌وتار بر خاندان زال آشیان ساخته بود. رودابه، مادر داغ‌دیده پهلوان، رخ به درگاه زال زر نهاد و با دیدگانی چشمه‌سار اندوه نالید که در تمامت تاریخ گیتی، هرگز روزی چنین شب‌گون و سوگواری چنین جانکاه پدید نیامده است. زال فرزانه اما گام در شکیبایی نهاد و همسر سوگوار را گفت که ای بانوی شتاب‌زده، پرهیز از خورش و زاری کردن، این غم بزرگ را درمان نخواهد کرد و رفتگان را بازنخواهد گردانید. لیکن رودابه، خشمگین و بی‌تاب، سوگند گران یاد کرد که تا جان در بدن دارد لب به غذا نزند و سر بر بالین خواب نگذارد، باشد که روانش بر این پیکر فیل‌تن پیوند خورد و دگربار فرزندش را در انجمن والای آن جهان ببیند.

یک هفته سپری شد و بانوی کابل‌آرا از هر خوراکی کناره گرفت، با یاد و روان رستم رازها گفت و از جگر ناله‌ها برآورد. در پی این گرسنگی جان‌فرسا، دیدگان نازکش به تیرگی گرایید و تن سیمینش چون مویی باریک شد. پرستاران و کنیزکانش نگران از آسیب، قدم‌به‌قدم در پی او روان بودند تا آنکه در پایان هفته، خرد از سر بانوی زابلی پر کشید و زاری و ماتمش به جنون و شیدایی بدل گشت.

نیمه‌شبی رودابه شوریده‌سر به صحن بوستان آمد و در آبجوی، ماری مرده و پیچان دید. دست پیش آورد و سر مار مرده را بگرفت تا آن را خورش خویش سازد. پرستار زبردست با دیدن این صحنه، شتابان مار را از چنگال او ربود و بانوی درمانده را در آغوش کشیدند. کنیزان او را از آن جای ناپاک بازگردانده و به ایوان بلندش بردند؛ خوانی آراسته از طعام‌های لذیذ پیش رویش نهادند. رودابه در اثر افتادگی خرد و اشتیاق بی‌حد، چندان خورد که سیر گشت و خدمتکاران بستر نرمی زیرش افکندند.

چون هوش و عقل رفته دگربار به تنش بازآمد و خفتگی پایان یافت، رو به زال کرد و اعتراف نمود که سخن پندآموز او قرین با حکمت و دانش بوده است؛ چه هر که از خورد و خواب بازماند، میان سوگ و سور فرق نگذارد و خردش تباه گردد. آن‌گاه تسلیم قضای الهی شد و گفت که رستم پیش رفت و ما نیز در پی او خواهیم رفت، پس سزاوار است که به دادِ جهان‌آفرین بگرویم. او گنجینه‌ها و دارایی‌های پنهان خویش را میان درویشان و بینوایان بخشید و دست به نیایش برآورد و از کردگار جهان خواست که روان رستم پیلتن را از گناهان پاک گرداند، او را در بهشت برین جای دهد و از تخم نیکی که در این جهان کشته بود، در آن گیتی او را بهره‌مند سازد.
#1
چنین گفت رودابه روزی به زال
✦
که از داغ و سوگ تهمتن بنال
#2
همانا که تا هست گیتی فروز
✦
ازین تیره‌تر کس ندیدست روز
#3
بدو گفت زال ای زن کم خرد
✦
غم ناچریدن بدین بگذرد
#4
برآشفت رودابه سوگند خورد
✦
که هرگز نیابد تنم خواب و خورد
#5
روانم روان گو پیلتن
✦
مگر باز بیند بران انجمن
#6
ز خوردن یکی هفته تن باز داشت
✦
که با جان رستم به دل راز داشت
#7
ز ناخوردنش چشم تاریک شد
✦
تن نازکش نیز باریک شد
#8
ز هر سو که رفتی پرستنده چند
✦
همی رفت با او ز بیم گزند
#9
سر هفته را زو خرد دور شد
✦
ز بیچارگی ماتمش سور شد
#10
بیامد به بستان به هنگام خواب
✦
یکی مرده ماری بدید اندر آب
#11
بزد دست و بگرفت پیچان سرش
✦
همی خواست کز مار سازد خورش
#12
پرستنده از دست رودابه مار
✦
ربود و گرفتندش اندر کنار
#13
کشیدند از جای ناپاک دست
✦
به ایوانش بردند و جای نشست
#14
به جایی که بودیش بنشاختند
✦
ببردند خوان و خورش ساختند
#15
همی خورد هرچیز تا گشت سیر
✦
فگندند پس جامهٔ نرم زیر
#16
چو باز آمدش هوش با زال گفت
✦
که گفتار تو با خرد بود جفت
#17
هرانکس که او را خور و خواب نیست
✦
غم مرگ با جشن و سورش یکیست
#18
برفت او و ما از پس او رویم
✦
به داد جهان‌آفرین بگرویم
#19
به درویش داد آنچ بودش نهان
✦
همی گفت با کردگار جهان
#20
که ای برتر از نام وز جایگاه
✦
روان تهمتن بشوی از گناه
#21
بدان گیتیش جای ده در بهشت
✦
برش ده ز تخمی که ایدر بکشت

شناسنامه و تفسیر بیت

ترجمه انگلیسی:

معنی روان:

ابعاد ادبی و روایی:
موجودیت‌های نام‌برده:
رهنما
هم‌سخن رازهای کهن و راهنمای شاهنامه
درود بر شما، پویندهٔ کارنامهٔ کهن! من «رهنما» هستم؛ همراه شما در شناخت پهلوانان، شهریاران، دیوان، جانوران شگفت و بازخوانی ابیات شاهنامه فردوسی. از هر گوشهٔ این حماسه بپرسید تا با هم به بازخوانی آن بنشینیم.
پیشنهادهای خوانش: