بخش ۳ - چاه‌های حربه‌دار نخچیرگاه کابل، پوزش ساختگی شاه و فرو افتادن رستم و رخش
#1
بداختر چو از شهر کابل برفت
✦
بدان دشت نخچیر شد شاه تفت
#2
ببرد از میان لشکری چاه‌کن
✦
کجا نام بردند زان انجمن
#3
سراسر همه دشت نخچیرگاه
✦
همه چاه بد کنده در زیر راه
#4
زده حربه‌ها را بن اندر زمین
✦
همان نیز ژوپین و شمشیر کین
#5
به خاشاک کرده سر چاه کور
✦
که مردم ندیدی نه چشم ستور
#6
چو رستم دمان سر برفتن نهاد
✦
سواری برافگند پویان شغاد
#7
که آمد گو پیلتن بی سپاه
✦
بیا پیش وزان کرده زنهار خواه
#8
سپهدار کابل بیامد ز شهر
✦
زبان پرسخن دل پر از کین و زهر
#9
چو چشمش به روی تهمتن رسید
✦
پیاده شد از باره کو را بدید
#10
ز سرشارهٔ هندوی برگرفت
✦
برهنه شد و دست بر سر گرفت
#11
همان موزه از پای بیرون کشید
✦
به زاری ز مژگان همی خون کشید
#12
دو رخ را به خاک سیه بر نهاد
✦
همی کرد پوزش ز کار شغاد
#13
که گر مست شد بنده از بیهشی
✦
نمود اندران بیهشی سرکشی
#14
سزد گر ببخشی گناه مرا
✦
کنی تازه آیین و راه مرا
#15
همی رفت پیشش برهنه دو پای
✦
سری پر ز کینه دلی پر ز رای
#16
ببخشید رستم گناه ورا
✦
بیفزود زان پایگاه ورا
#17
بفرمود تا سر بپوشید و پای
✦
به زین بر نشست و بیامد ز جای
#18
بر شهر کابل یکی جای بود
✦
ز سبزی زمینش دلارای بود
#19
بدو اندرون چشمه بود و درخت
✦
به شادی نهادند هرجای تخت
#20
بسی خوردنیها بیاورد شاه
✦
بیاراست خرم یکی جشنگاه
#21
می آورد و رامشگران را بخواند
✦
مهان را به تخت مهی بر نشاند
#22
ازان پس به رستم چنین گفت شاه
✦
که چون رایت آید به نخچیرگاه
#23
یکی جای دارم برین دشت و کوه
✦
به هر جای نخچیر گشته گروه
#24
همه دشت غرمست و آهو و گور
✦
کسی را که باشد تگاور ستور
#25
به چنگ آیدش گور و آهو به دشت
✦
ازان دشت خرم نشاید گذشت
#26
ز گفتار او رستم آمد به شور
✦
ازان دشت پرآب و نخچیرگور
#27
به چیزی که آید کسی را زمان
✦
بپیچد دلش کور گردد گمان
#28
چنین است کار جهان جهان
✦
نخواهد گشادن بمابر نهان
#29
به دریا نهنگ و به هامون پلنگ
✦
همان شیر جنگاور تیزچنگ
#30
ابا پشه و پیل در چنگ مرگ
✦
یکی باشد ایدر بدن نیست برگ
#31
بفرمود تا رخش را زین کنند
✦
همه دشت پر باز و شاهین کنند
#32
کمان کیانی به زه بر نهاد
✦
همی راند بر دشت او با شغاد
#33
زواره همی رفت با پیلتن
✦
تنی چند ازان نامدار انجمن
#34
به نخچیر لشکر پراگنده شد
✦
اگر کنده گر سوی آگنده شد
#35
زواره تهمتن بران راه بود
✦
ز بهر زمان کاندران چاه بود
#36
همی رخش زان خاک می‌یافت بوی
✦
تن خویش را کرد چون گردگوی
#37
همی جست و ترسان شد از بوی خاک
✦
زمین را به نعلش همی کرد چاک
#38
بزد گام رخش تگاور به راه
✦
چنین تا بیامد میان دو چاه
#39
دل رستم از رخش شد پر ز خشم
✦
زمانش خرد را بپوشید چشم
#40
یکی تازیانه برآورد نرم
✦
بزد نیک دل رخش را کرد گرم
#41
چو او تنگ شد در میان دو چاه
✦
ز چنگ زمانه همی جست راه
#42
دو پایش فروشد به یک چاهسار
✦
نبد جای آویزش و کارزار
#43
بن چاه پر حربه و تیغ تیز
✦
نبد جای مردی و راه گریز
#44
بدرید پهلوی رخش سترگ
✦
بر و پای آن پهلوان بزرگ
#45
به مردی تن خویش را برکشید
✦
دلیر از بن چاه بر سر کشید
شناسنامه و تفسیر بیت
ترجمه انگلیسی:
معنی روان:
ابعاد ادبی و روایی:
موجودیت‌های نام‌برده:
رهنما
هم‌سخن رازهای کهن و راهنمای شاهنامه
درود بر شما، پویندهٔ کارنامهٔ کهن! من «رهنما» هستم؛ همراه شما در شناخت پهلوانان، شهریاران، دیوان، جانوران شگفت و بازخوانی ابیات شاهنامه فردوسی. از هر گوشهٔ این حماسه بپرسید تا با هم به بازخوانی آن بنشینیم.