بخش ۴ - مرگ رستم: نکوهش شغاد، درخواست کمان، دوختن برادر به چنار و جان دادن تهمتن
#1
چو با خستگی چشمها برگشاد
✦
بدید آن بداندیش روی شغاد
#2
بدانست کان چاره و راه اوست
✦
شغاد فریبنده بدخواه اوست
#3
بدو گفت کای مرد بدبخت و شوم
✦
ز کار تو ویران شد آباد بوم
#4
پشیمانی آید ترا زین سخن
✦
بپیچی ازین بد نگردی کهن
#5
برو با فرامرز و یکتاه باش
✦
به جان و دل او را نکوخواه باش
#6
چنین پاسخ آورد ناکس شغاد
✦
که گردون گردان ترا داد داد
#7
تو چندین چه یازی به خون ریختن
✦
به هر سو به تاراج و آویختن
#8
ز کابل نخوا هی دگر بار سیم
✦
نه شاهان شوند از تو زین پس به بیم
#9
گَه آمد که بر تو سرآید زمان
✦
شوی کشته در دام آهرمنان
#10
هم‌انگه سپهدار کابل ز راه
✦
ز دشت اندر آمد به نخچیرگاه
#11
گو پیلتن را چنان خسته دید
✦
همان خستگیهاش نابسته دید
#12
بدو گفت کای نامدار سپاه
✦
چه بودت برین دشت نخچیرگاه
#13
شوم زود چندی پزشک آورم
✦
ز درد تو خونین سرشک آورم
#14
مگر خستگیهات گردد درست
✦
نباید مرا رخ به خوناب شست
#15
تهمتن چنین داد پاسخ بدوی
✦
که ای مرد بدگوهر چاره‌جوی
#16
سر آمد مرا روزگار پزشک
✦
تو بر من مپالای خونین سرشک
#17
فراوان نمانی سرآید زمان
✦
کسی زنده برنگذرد باسمان
#18
نه من بیش دارم ز جمشید فر
✦
که ببرید بیور میانش به ار
#19
نه از آفریدون وز کیقباد
✦
بزرگان و شاهان فرخ‌نژاد
#20
گلوی سیاوش به خنجر برید
✦
گروی زره چون زمانش رسید
#21
همه شهریاران ایران بدند
✦
به رزم اندرون نره شیران بدند
#22
برفتند و ما دیرتر ماندیم
✦
چو شیر ژیان برگذر ماندیم
#23
فرامرز پور جهان‌بین من
✦
بیاید بخواهد ز تو کین من
#24
چنین گفت پس با شغاد پلید
✦
که اکنون که بر من چنین بد رسید
#25
ز ترکش برآور کمان مرا
✦
به کار آور آن ترجمان مرا
#26
به زه کن بنه پیش من با دو تیر
✦
نباید که آن شیر نخچیرگیر
#27
ز دشت اندر آید ز بهر شکار
✦
من اینجا فتاده چنین تن‌فگار
#28
ببیند مرا زو گزند آیدم
✦
کمانی بود سودمند آیدم
#29
ندرد مگر ژنده شیری تنم
✦
زمانی بود تن به خاک افگنم
#30
شغاد آمد آن چرخ را برکشید
✦
به زه کرد و یک بارش اندر کشید
#31
بخندید و پیش تهمتن نهاد
✦
به مرگ برادر همی بود شاد
#32
تهمتن به سختی کمان برگرفت
✦
بدان خستگی تیرش اندر گرفت
#33
برادر ز تیرش بترسید سخت
✦
بیامد سپر کرد تن را درخت
#34
درختی بدید از برابر چنار
✦
بروبر گذشته بسی روزگار
#35
میانش تهی بار و برگش بجای
✦
نهان شد پسش مرد ناپاک رای
#36
چو رستم چنان دید بفراخت دست
✦
چنان خسته از تیر بگشاد شست
#37
درخت و برادر بهم بر بدوخت
✦
به هنگام رفتن دلش برفروخت
#38
شغاد از پس زخم او آه کرد
✦
تهمتن برو درد کوتاه کرد
#39
بدو گفت رستم ز یزدان سپاس
✦
که بودم همه ساله یزدان‌شناس
#40
ازان پس که جانم رسیده به لب
✦
برین کین من، روز نامد به شب
#41
مرا زور دادی که از مرگ پیش
✦
ازین بی‌وفا خواستم کین خویش
#42
بگفت این و جانش برآمد ز تن
✦
برو زار و گریان شدند انجمن
#43
زواره به چاهی دگر در بمرد
✦
سواری نماند از بزرگان و خرد
شناسنامه و تفسیر بیت
ترجمه انگلیسی:
معنی روان:
ابعاد ادبی و روایی:
موجودیت‌های نام‌برده:
رهنما
هم‌سخن رازهای کهن و راهنمای شاهنامه
درود بر شما، پویندهٔ کارنامهٔ کهن! من «رهنما» هستم؛ همراه شما در شناخت پهلوانان، شهریاران، دیوان، جانوران شگفت و بازخوانی ابیات شاهنامه فردوسی. از هر گوشهٔ این حماسه بپرسید تا با هم به بازخوانی آن بنشینیم.