🦅 IRANLORE | ایران‌نامه
✦
✦
✦
✦
دوره پهلوانی (کیانیان)

پادشاهی گشتاسپ صد و بیست سال بود

❖
43 بیت در این گفتار
برای مشاهده شناسنامه، معنی و هم‌پُرسی با سیمرغ روی هر بیت کلیک کنید
بخش ۲۵ - سخن دقیقی: سفر گشتاسپ به زابلستان و آماده‌سازی دوبارهٔ ارجاسپ برای حمله
پس از چندی، گشتاسپ‌شاه رخت سفر بربست و روی سوی زابلستان نهاد تا آیین نوین و آموزه‌های مقدس زند و اوستا را در آن مرزوبوم رواج دهد و موبدان و بزرگان آن دیار را گواه بر کیش خویش گرداند. چون شهریار به خاک نیمروز رسید، رستم دلاور، آن سوار جهاندیده و همتای سام نریمان، به همراه پدر کهنسالش زال زر و سران و بزرگان سیستان به پیشواز شاه شتافتند. آنان با شادمانی فراوان شاه را به زاول آوردند و بندگی نهادند. رستم و زال آموزه‌های زند را فراگرفتند، کشتی به میان بستند و آتشکده‌ها برافروختند. گشتاسپ دو سال کامل در آن سامان خوش گذراند و در بزم‌های پیاپی با پور زال هم‌پیاله گشت.

اما در غیاب شاه، غوغایی خاموش قلمرو را فراگرفت. خبرِ به بند کشیده شدن اسفندیارِ بی‌گناه به گوش شهریاران و سران ولایات رسید. گشتاسپ که فرزند پهلوان خود را در آهن و زنجیر گرفتار کرده و خود راهی زابلستان شده بود، نارضایتیِ نوکیشان و سرپیچی حاکمان را برانگیخت. بسیاری از بزرگان پیمان خویش شکستند و بهمن، فرزند اسفندیار، همراه با دیگر شاهزادگان کیانی و نبرده‌سواران، اندوهگین از رزم دست کشیدند و به سوی دژ گنبدان شتافتند تا اسفندیار را در تنهایی زندان دلداری دهند.

در این میان، جاسوسان خبر به ارجاسپ، سالار چین و توران فرستادند که گشتاسپ از روی گمان‌پنداری بر اسفندیار خشم گرفته، او را به بند گران افکنده و خود به زابلستان رفته است. در بلخ جز لهراسپِ سالخورده و هفتصد موبد آتش‌پرست و پاسبانان کاخ همای، هیچ سپاهی بر جای نمانده است. ارجاسپ بزرگان چگل را گرد آورد و گفت که زمان کین‌خواهی فرارسیده؛ چراکه ایران بی‌سپاه گشته و گوهر پادشاهی‌اش در بند است. او برای اطمینان از سلامت اخبار، جادوگری راهشناس و نهان‌پژوه به نام ستوه را روانه بلخ کرد. ستوه پنهانی به بلخ درآمد، غیبت گشتاسپ و بی‌دفاعی شهر را به چشم دید و شتابان خبر به خاقان آورد. ارجاسپ شادمان از پایان روزگار اندوه، بزرگان را فرمان داد تا تمام سپاهیان پراکنده را از کوه و بیابان گرد آورند و تیغ‌ها را برای هجومی ستهم بر پیکر ایران تیز کنند.
#1
برآمد بسی روزگاری بدوی
✦
که خسرو سوی سیستان کرد روی
#2
که آنجا کند زند و استا روا
✦
کند موبدان را بدانجا گوا
#3
جو آنجا رسید آن گرانمایه شاه
✦
پذیره شدش پهلوان سپاه
#4
شه نیمروز آنک رستمش نام
✦
سوار جهاندیده همتای سام
#5
ابا پیر دستان که بودش پدر
✦
ابا مهتران و گزینان در
#6
به شادی پذیره شدندش به راه
✦
ازو شادمان گشت فرخنده شاه
#7
به زاولش بردند مهمان خویش
✦
همه بنده‌وار ایستادند پیش
#8
وزو زند و کشتی بیاموختند
✦
ببستند و آذر برافروختند
#9
برآمد برین میهمانی دو سال
✦
همی خورد گشتاسپ با پور زال
#10
به هرجا کجا شهریاران بدند
✦
ازان کار گشتاسپ آگه شدند
#11
که او مر سر پهلوان را ببست
✦
تن پیل وارش به آهن بخست
#12
به زاولستان شد به پیغمبری
✦
که نفرین کند بر بت آزری
#13
بگشتند یکسر ز فرمان شاه
✦
بهم برشکستند پیمان شاه
#14
چو آگاهی آمد به بهمن که شاه
✦
ببستست آن شیر را بی‌گناه
#15
نبرده گزینان اسفندیار
✦
ازانجا برفتند تیماردار
#16
همی داشتند از سپه دست باز
✦
پس اندر گرفتند راه دراز
#17
به پیش گو اسفندیار آمدند
✦
کیان‌زادگان شیروار آمدند
#18
پدر را به رامش همی داشتند
✦
به زندانش تنها بنگذاشتند
#19
پس آگاهی آمد به سالار چین
✦
که شاه از گمان اندرآمد به کین
#20
برآشفت خسرو به اسفندیار
✦
به زندان و بندش فرستاد خوار
#21
خود از بلخ زی زابلستان کشید
✦
بیابان گذارید و سیحون بدید
#22
به زاول نشستست مهمان زال
✦
برین روزگاران برآمد دو سال
#23
به بلخ اندرونست لهراسپ شاه
✦
نماندست از ایرانیان و سپاه
#24
مگر هفتصد مرد آتش پرست
✦
هه پیش آذر برآورده دست
#25
جز ایشان به بلخ اندرون نیست کس
✦
از آهنگ‌داران همینند بس
#26
مگر پاسبانان کاخ همای
✦
هلا زود برخیز و چندین مپای
#27
مهان را همه خواند شاه چگل
✦
ابر جنگ لهراسپشان داد دل
#28
بدانید گفتا که گشتاسپ شاه
✦
سوی نیمروز او سپردست راه
#29
به زاول نشستست با لشکرش
✦
سواری نه اندر همه کشورش
#30
کنونست هنگام کین خواستن
✦
بباید بسیچید و آراستن
#31
پسرش آن گرانمایه اسفندیار
✦
به بند گران‌اندرست استوار
#32
کدامست مردی پژوهنده راز
✦
که پیماید این ژرف راه دراز
#33
نراند به راه ایچ و بی‌ره رود
✦
ز ایران هراسان و آگه رود
#34
یکی جادوی بود نامش ستوه
✦
گذارنده راه و نهفته پژوه
#35
منم گفت آهسته و نامجوی
✦
چه باید ترا هرچ باید بگوی
#36
شه چینش گفتا به ایران خرام
✦
نگهبان آتش ببین تا کدام
#37
پژوهندهٔ راز پیمود راه
✦
به بلخ گزین شد که بد گاه شاه
#38
ندید اندرون شاه گشتاسپ را
✦
پرستنده‌ای دید و لهراسپ را
#39
بشد همچنان پیش خاقان بگفت
✦
به رخ پیش او بر زمین را برفت
#40
چو ارجاسپ آگاه شد شاد گشت
✦
از اندوه دیرینه آزاد گشت
#41
سران را همه خواند و گفتا روید
✦
سپاه پراگنده گرد آورید
#42
برفتند گردان لشکر همه
✦
به کوه و بیابان و جای رمه
#43
بدو باز خواندند لشکرش را
✦
گزیده سواران کشورش را

شناسنامه و تفسیر بیت

ترجمه انگلیسی:

معنی روان:

ابعاد ادبی و روایی:
موجودیت‌های نام‌برده:
رهنما
هم‌سخن رازهای کهن و راهنمای شاهنامه
درود بر شما، پویندهٔ کارنامهٔ کهن! من «رهنما» هستم؛ همراه شما در شناخت پهلوانان، شهریاران، دیوان، جانوران شگفت و بازخوانی ابیات شاهنامه فردوسی. از هر گوشهٔ این حماسه بپرسید تا با هم به بازخوانی آن بنشینیم.
پیشنهادهای خوانش: