🦅 IRANLORE | ایران‌نامه
✦
✦
✦
✦
دوره پهلوانی (کیانیان)

پادشاهی گشتاسپ صد و بیست سال بود

❖
37 بیت در این گفتار
برای مشاهده شناسنامه، معنی و هم‌پُرسی با سیمرغ روی هر بیت کلیک کنید
بخش ۲۳ - سخن دقیقی: فراخواندن اسفندیار به درگاه و بازگشت او با جاماسپ
در روزگاری که اسفندیار، تهمتنِ کیانی، در پهن‌دشتِ شکارگاه به خلوت دشت دلیری می‌نمود، نغمه‌ای خنک از پیامی ناگهانی بر گوشش نشست؛ اینکه جاماسپِ فرزانه از سوی خسروِ ایران‌زمین به جانب او شتافته است. اسفندیار بر این آگاهی نگریست و در اندیشه فرورفت؛ او را چهار فرزند بود گرانمایه، رزم‌جوی و نیزه‌دار: بهمن، مهرنوش، طوشِ دلافروز و نوشاذَر که فروغ نژادش به روشنیِ گنبدِ آذر می‌مانست. بهمن بر پدر نگریست و رازِ این شگفتی و خنده غم‌آلود را جویا شد.

اسفندیار پاسخ داد که از خشم و کینِ شاهِ جهان نگران است؛ زیرا اگرچه دینِ بهی را در گیتی افروخته و با تیغِ بران جهان را پاک گردانیده، اما دیوِ بدخواه دلِ گشتاسپ را فریفته و بدگمانی بر جانش افکنده است. در این میان، گردِ سیاهی از فرازِ کوهسار برآمد و جاماسپ، چراغِ خردِ ایران‌زمین، پدیدار گشت. اسفندیار و گردانِ جوان به استقبالش شتافتند و از مرکب فرود آمدند. جاماسپ نامهٔ شاه را تسلیم کرد و در نهان صحه گذاشت که دیوی بی‌راه، دلِ گشتاسپ را بر وی چرکین ساخته است.

اسفندیار از پیرِ دانشمند چاره خواست که آیا گردن به فرمان نهد یا راه سرکشی پیش گیرد. جاماسپِ گوینده او را پند داد که خشمِ پدر بر فرزند نیکوتر از ستم و نافرمانیِ فرزند بر پدر است و خواستِ شهریار هرچه باشد باید گردن نهاده شود. اسفندیار پندِ وزیرِ فرزانه را پذیرفت، او را به بزم نشستن و نوشیدنِ نبید گرامی داشت و بویِ خوشِ عود برافروخت. روزِ دگر، بر تختِ خویش برآمد، سالاریِ لشکر را به فرزندش بهمن سپرد و خود با تنی چند از یالان، کمرِ خدمت بسته و کلاه‌خود بر سر، راهیِ درگاهِ گشتاسپ شد.
#1
بدان روزگار اندر اسفندیار
✦
به دشت اندرون بد ز بهر شکار
#2
ازان دشت آواز کردش کسی
✦
که جاماسپ را کرد خسرو گسی
#3
چو آن بانگ بشنید آمد شگفت
✦
بپیچید و خندیدن اندر گرفت
#4
پسر بود او را گزیده چهار
✦
همه رزم‌جوی و همه نیزه‌دار
#5
یکی نام بهمن دوم مهرنوش
✦
سیم نام او بد دلافروز طوش
#6
چهارم بدش نام نوشاذرا
✦
نهادی کجا گنبد آذرا
#7
به شاه جهان گفت بهمن پسر
✦
که تا جاودان سبز بادات سر
#8
یکی ژرف خنده بخندید شاه
✦
نیابم همی اندرین هیچ راه
#9
بدو گفت پورا بدین روزگار
✦
کس آید مرا از در شهریار
#10
که آواز بشنیدم از ناگهان
✦
بترسم که از گفتهٔ بی‌رهان
#11
ز من خسرو آزار دارد همی
✦
دلش از رهی بار دارد همی
#12
گرانمایه فرزند گفتا چرا
✦
چه کردی تو با خسرو کشورا
#13
سر شهریارانش گفت ای پسر
✦
ندانم گناهی به جای پدر
#14
مگر آنک تا دین بیاموختم
✦
همی در جهان آتش افروختم
#15
جهان ویژه کردم به برنده تیغ
✦
چرا دارد از من دل شاه میغ
#16
همانا دلش دیو بفریفتست
✦
که بر کشتن من بیاشیفتست
#17
همی تا بدین اندرون بود شاه
✦
پدید آمد از دور گرد سیاه
#18
چراغ جهان بود دستور شاه
✦
فرستادهٔ شاه زی پور شاه
#19
چو از دور دیدش ز کهسار گرد
✦
بدانست کامد فرستاده مرد
#20
پذیره شدش گرد فرزند شاه
✦
همی بود تا او بیامد ز راه
#21
ز بارهٔ چمنده فرود آمدند
✦
گو پیر هر دو پیاده شدند
#22
بپرسید ازو فرخ اسفندیار
✦
که چونست شاه آن گو نامدار
#23
خردمند گفتا درستست و شاد
✦
برش را ببوسید و نامه بداد
#24
درست از همه کارش آگاه کرد
✦
که مر شاه را دیو بی‌راه کرد
#25
خردمند را گفتش اسفندیار
✦
چه بینی مرا اندرین روی کار
#26
گر ایدونک با تو بیایم به در
✦
نه نیکو کند کار با من پدر
#27
ور ایدونک نایم به فرمانبری
✦
برون کرده باشم سر از کهتری
#28
یکی چاره‌ساز ای خردمند پیر
✦
نیابد چنین ماند بر خیره خیر
#29
خردمند گفت ای شه پهلوان
✦
به دانندگی پیر و بختت جوان
#30
تو دانی که خشم پدر بر پسر
✦
به از جور مهتر پسر بر پدر
#31
ببایدت رفتن چنینست روی
✦
که هرچ او کند پادشاهست اوی
#32
برین بر نهادند و گشتند باز
✦
فرستاده و پور خسرو نیاز
#33
یکی جای خوبش فرود آورید
✦
به کف بر گرفتند هر دو نبید
#34
به پیشش همی عود می‌سوختند
✦
تو گفتی همی آتش افروختند
#35
دگر روز بنشست بر تخت خویش
✦
ز لشکر بیامد فراوان به پیش
#36
همه لشکرش را به بهمن سپرد
✦
وزانجا خرامید با چند گرد
#37
بیامد به درگاه آزاد شاه
✦
کمر بسته و بر نهاده کلاه

شناسنامه و تفسیر بیت

ترجمه انگلیسی:

معنی روان:

ابعاد ادبی و روایی:
موجودیت‌های نام‌برده:
رهنما
هم‌سخن رازهای کهن و راهنمای شاهنامه
درود بر شما، پویندهٔ کارنامهٔ کهن! من «رهنما» هستم؛ همراه شما در شناخت پهلوانان، شهریاران، دیوان، جانوران شگفت و بازخوانی ابیات شاهنامه فردوسی. از هر گوشهٔ این حماسه بپرسید تا با هم به بازخوانی آن بنشینیم.
پیشنهادهای خوانش: