🦅 IRANLORE | ایران‌نامه
✦
✦
✦
✦
دوره پهلوانی (کیانیان)

پادشاهی گشتاسپ صد و بیست سال بود

❖
30 بیت در این گفتار
برای مشاهده شناسنامه، معنی و هم‌پُرسی با سیمرغ روی هر بیت کلیک کنید
بخش ۲۰ - سخن دقیقی: بازگشت گشتاسپ، بخشش همای به اسفندیار و تعقیب ارجاسپ
چون سپاه ستم‌پیشه توران در هم شکسته شد، گشتاسپ‌شاه، خسرو نامدار کیانی، پیروزمندانه از رزمگاه به مقر شهریاری خویش بازآمد. شاهین فرخندگی بر فراز تاجش بال گشوده بود و عزمش بر استواری پایه‌های دادگری در مرزهای ایران‌زمین قرار گرفت. او پگاهان بستورِ جوان، فرزند زریرِ جاویدنام را پیش خواند و فرمان داد تا سپاهی گران از سواران کینه‌خواه و نیزه‌گزار برگیرد و در پی ارجاسپِ گریخته بتازد.

بستور، با دلی مالامال از شوق انتقام پدر، بامدادان کوس نبرد بربست و ده هزار سوار گزیده از آزادگان ایران‌زمین را رهسپار مرزهای توران ساخت. گشتاسپ او را فرمود تا از معبرهای ایتاش و گذرگاه‌های خلّخ بگذرد و هر آن کس از سپاه دشمن را که در رزم با زریر دست داشت، به تیغ کین بسپارد و هیچ امانی به خبیثان ندهد. هم‌زمان، زخمیان سپاه ایران با اکرام فراوان به نزد پزشکان دانای میهن گسیل شدند تا جراحت‌های نبرد از تنشان زدوده گردد.

پس از گسیل داشتن سپاه بستور، گشتاسپ‌شاه بر تخت کیانی نشست و تاج شاهنشاهی بر سر نهاد. همای فرخنده شهریاری و عنایت ویژه خویش را به پور مهین خویش، اسفندیارِ رویین‌تن ارزانی داشت و درهای گنجینه‌های کهن را به روی لشکریان و نامداران گشود. شاهنشاه هیچ پهلوان و بزرگواری را بی‌بهره نذاشت؛ به هر یک بر پایه مرتبه و والایی‌اش ایالت، شهر، خلعت و سیم‌وزر بخشید و آنان را با دلی شادمان و کامروا به سوی خانه‌هاشان فرستاد.

سپس شاه به کاخ بلند خویش درآمد و فرمان داد تا آذر مقدس را افروختند؛ دود عود و عنبر فضا را عطرآگین ساخت و خاک کاخ با زر پاک آراسته گشت. این آتشکده و کاخ باشکوه را «خان گشتاسپیان» نامیدند و جاماسپِ فرزانه و مبدِ بزرگ را بر درگاه آن گماشتند تا نیایش خداوند جهان‌افزای را برپای دارد. نامه دادگری و پیروزی به سراسر مرزداران ایران فرستاده شد و شاه یادآور گشت که یزدان پاک ایرانیان را تنها نگذاشته و شب تیره را به سپیده پیروزی بدل ساخته است.

چون آوازه پیروزی گشتاسپ و زبونی ارجاسپ در گیتی پیچید، قیصر روم و شهریاران هند و سند و بت‌پرستان مشرق‌زمین، فرستادگان خویش را با کاروان‌های پُر از پیلواره‌ها، اسبان آراسته، غلامان زربفت و باج و گزیت‌های سنگین به درگاه کیانی فرستادند و سر بر آستان فرمانروایی ایران نهادند.
#1
کی نامبردار فرخنده شاه
✦
سوی گاه باز آمد از رزمگاه
#2
به بستور گفتا که فردا پکاه
✦
سوی کشور نامور کش سپاه
#3
بیامد سپهبد هم از بامداد
✦
بزد کوس و لشکر بنه برنهاد
#4
به ایران زمین باز کردند روی
✦
همه خیره دل گشته و جنگجوی
#5
همه خستگان را ببردند نیز
✦
نماندند از خواسته نیز چیز
#6
به ایران زمین باز بردندشان
✦
به دانا پزشکان سپردندشان
#7
چو شاه جهان باز شد بازجای
✦
به پور مهین داد فرخ همای
#8
سپه را به بستور فرخنده داد
✦
عجم را چنین بود آیین و داد
#9
بدادش از آزادگان ده هزار
✦
سواران جنگی و نیزه گزار
#10
بفرمود و گفت ای گو رزمسار
✦
یکی بر پی شاه توران بتاز
#11
به ایتاش و خَلُّخ ستان برگذر
✦
بکش هرک یابی به کین پدر
#12
ز هرچیز بایست بردش به کار
✦
بدادش همه بی‌مر و بی‌شمار
#13
هم‌آنگاه بستور برد آن سپاه
✦
و شاه جهان از بر تخت و گاه
#14
نشست و کیی تاج بر سر نهاد
✦
سپه را همه یکسره بار داد
#15
در گنج بگشاد وز خواسته
✦
سپه را همه کرد آراسته
#16
سران را همه شهرها داد نیز
✦
کسی را نماند ایچ ناداده چیز
#17
کرا پادشاهی سزا بد بداد
✦
کرا پایه بایست پایه نهاد
#18
چو اندر خور کارشان داد ساز
✦
سوی خانهاشان فرستاد باز
#19
خرامید بر گاه و باره ببست
✦
به کاخ شهنشاهی اندر نشست
#20
بفرمود تا آذر افروختند
✦
برو عود و عنبر همی سوختند
#21
زمینش بکردند از زر پاک
✦
همه هیزمش عود و عنبرش خاک
#22
همه کاخ را کار اندام کرد
✦
پسش خان گشتاسپیان نام کرد
#23
بفرمود تا بر در گنبدش
✦
بدادند جاماسپ را موبدش
#24
سوی مرزدارانش نامه نوشت
✦
که ما را خداوند یافه نهشت
#25
شبان شده تیره‌مان روز کرد
✦
کیان را به هر جای پیروز کرد
#26
به نفرین شد ارجاسپ ناآفرین
✦
چنین است کار جهان آفرین
#27
چو پیروزی شاهتان بشنوید
✦
گزیتی به آذر پرستان دهید
#28
چو آگاه شد قیصر آن شاه روم
✦
که فرخ شد آن شاه و ارجاسپ شوم
#29
فرسته فرستاد با خواسته
✦
غلامان و اسپان آراسته
#30
شه بت‌پرستان و رایان هند
✦
گزیتش بدادند شاهان سند

شناسنامه و تفسیر بیت

ترجمه انگلیسی:

معنی روان:

ابعاد ادبی و روایی:
موجودیت‌های نام‌برده:
رهنما
هم‌سخن رازهای کهن و راهنمای شاهنامه
درود بر شما، پویندهٔ کارنامهٔ کهن! من «رهنما» هستم؛ همراه شما در شناخت پهلوانان، شهریاران، دیوان، جانوران شگفت و بازخوانی ابیات شاهنامه فردوسی. از هر گوشهٔ این حماسه بپرسید تا با هم به بازخوانی آن بنشینیم.
پیشنهادهای خوانش: