🦅 IRANLORE | ایران‌نامه
✦
✦
✦
✦
دوره پهلوانی (کیانیان)

پادشاهی گشتاسپ صد و بیست سال بود

❖
48 بیت در این گفتار
برای مشاهده شناسنامه، معنی و هم‌پُرسی با سیمرغ روی هر بیت کلیک کنید
بخش ۱۶ - سخن دقیقی: حملهٔ اسفندیار و سوگ بستور بر پیکر زریر
چون بانگ خروشان گشتاسپ‌شاه بر فراز کوهسار پیچید، اسفندیار، آن گو تهمتن و شاهزاده پیروزمند، سر به زیر افکند و نیزه در مشت، سوار بر دیزه‌اسبی پیل‌پیکر و بادپا، چون دیوی گسسته از بند بر قلب لشکریان توران تاخت. گردان دشمن زیر سم باره‌اش پایمال شدند و تیغ برانش همچون تندبادی که بر برگ‌های گل افتد، سرها از تن جدا ساخت؛ خوفی شگرف بر جان هر کس که او را می‌دید افتاد.

در همان هنگام، بستور، فرزند خردسال و دلاور زریر سپهسالار، از خیمه‌گاه بیرون آمد و به سراغ اسپ‌دار پدر رفت. باره‌ای تیزرو و تازه‌نفس خواست، زین زرین بر پشتش نهاد، برگستوان بر کشید، کمند پیچان بر فتراک بست و جوشن رزم بر تن کرد. او پنهانی و نیزه به دست، اسب را به سوی رزمگاه راند تا نشانی از پیکر پدر یابد. در میان گرد و غبار نبرد، به گردی دلاور به نام اردشیر برخورد و سراغ زریر را گرفت. اردشیر با اندوه او را به سوی درفش سیاه لشکر راهنمایی کرد، جایی که پیکر پاک زریر بر خاک افتاده بود.

بستور چون به نزدیکی پیکر پدر رسید، جهان روشن در چشمش تیره گشت. هوش و تاب از جانش برفت و خود را از زین بر زمین انداخت. او سر پدر را بر دامن کشید و با ناله‌های جانسوز فریاد برآورد که ای ماه تابان و چراغ دیده من، مرا در رنج و سختی پروردی و اکنون سر بر کدام بالین سپرده‌ای؟ تو که همواره آراینده کشور و تشنه نبرد بودی، اینک نارسیده به کام بر خاک خفته‌ای.

بستور خروشان و گریه‌کنان بر باره نشست و به نزد گشتاسپ‌شاه شتافت. شاه با دیدن چشمان پرآب بستور علت را جویا شد و بستور پاسخ داد که پدرم زریر با محاسن مشکین پر از خاک بر زمین گرم رزمگاه افتاده است. با شنیدن این سخن، روز روشن بر گشتاسپ تیره شد، تن پیل‌پیکرش از غصه نزار گشت و فریاد برآورد تا اسب سیاه و کلاه‌خود رزمش را بیاورند تا خود به میدان رود و آتشی از کین برانگیزد که دودش به کیوان رسد.

اما بزرگان و نامداران سپاه گرد آمدند و همداستان گشتند که روا نیست شهریار جهان خود به کین‌خواهی پا به میدان کارزار گذارد. پس دستور خردمند به شاه پیشنهاد کرد که باره رزم را به بستور بسپارد تا این جوان کینه‌خواه، کین خون پدرش زریر را از دشمنان بازستاند.
#1
چو اسفندیار آن گو تهمتن
✦
خداوند اورنگ با سهم و تن
#2
ازان کوه بشنید بانگ پدر
✦
به زاری به پیش اندر افگند سر
#3
خرامیده نیزه به چنگ اندرون
✦
ز پیش پدر سر فگنده نگون
#4
یکی دیزه‌ای بر نشسته بلند
✦
بسان یکی دیو جسته ز بند
#5
بدان لشکر دشمن اندر فتاد
✦
چنان چون در افتد به گلبرگ باد
#6
همی کشت ازیشان و سر می‌برید
✦
ز بیمش همی مرد هرکش بدید
#7
چو بستور پور زریر سوار
✦
ز خیمه خرامید زی اسپ‌دار
#8
یکی اسپ آسودهٔ تیزرو
✦
جهنده یکی بود آگنده خو
#9
طلب کرد از اسپ‌دار پدر
✦
نهاد از بر او یکی زین زر
#10
بیاراست و برگستوران برفگند
✦
به فتراک بر بست پیچان کمند
#11
بپوشید جوشن بدو بر نشست
✦
ز پنهان خرامید نیزه به دست
#12
ازین سان خرامید تا رزمگاه
✦
سوی باب کشته بپیمود راه
#13
همی تاخت آن بارهٔ تیزگرد
✦
همی آخت کینه همی کشت مرد
#14
از آزادگان هرک دیدی به راه
✦
بپرسیدی از نامدار سپاه
#15
کجا اوفتادست گفتی زریر
✦
پدر آن نبرده سوار دلیر
#16
یکی مرد بد نام او اردشیر
✦
سواری گرانمایه گردی دلیر
#17
بپرسید ازو راه فرزند خرد
✦
سوی بابکش راه بنمود گرد
#18
فگندست گفتا میان سپاه
✦
به نزدیکی آن درفش سیاه
#19
برو زود کانجا فتادست اوی
✦
مگر باز بینیش یک بار روی
#20
پس آن شاهزاده برانگیخت بور
✦
همی کشت گرد و همی کرد شور
#21
بدان تاختن تا بر او رسید
✦
چو او را بدان خاک کشته بدید
#22
بدیدش مر او را چو نزدیک شد
✦
جهان فروزانش تاریک شد
#23
برفتش دل و هوش وز پشت زین
✦
فگند از برش خویشتن بر زمین
#24
همی گفت کای ماه تابان من
✦
چراغ دل و دیده و جان من
#25
بران رنج و سختی بپروردیم
✦
کنون چون برفتی بکه اسپردیم
#26
ترا تا سپه داد لهراسپ شاه
✦
و گشتاسپ را داد تخت و کلاه
#27
همی لشکر و کشور آراستی
✦
همی رزم را به آرزو خواستی
#28
کنون کت به گیتی برافروخت نام
✦
شدی کشته و نارسیده به کام
#29
شوم زی برادرت فرخنده شاه
✦
فرود آی گویمش از خوب گاه
#30
که از تو نه این بد سزاوار اوی
✦
برو کینش از دشمنان بازجوی
#31
زمانی برین سان همی بود دیر
✦
پس آن باره را اندر آورد زیر
#32
همی رفت با بانگ تا نزد شاه
✦
که بنشسته بود از بر رزمگاه
#33
شه خسروان گفت کای جان باب
✦
چرا کردی این دیدگان پر ز آب
#34
کیان زاده گفت ای جهانگیر شاه
✦
نبینی که بابم شد اکنون تباه
#35
پس آنگاه گفت ای جهانگیر شاه
✦
برو کینهٔ باب من بازخواه
#36
بماندست بابم بران خاک خشک
✦
سیه ریش او پروریده به مشک
#37
چواز پور بشنید شاه این سخن
✦
سیاهش ببد روز روشن ز بن
#38
جهان بر جهانجوی تاریک شد
✦
تن پیل واریش باریک شد
#39
بیارید گفتا سیاه مرا
✦
نبردی قبا و کلاه مرا
#40
که امروز من از پی کین اوی
✦
برانم ازین دشمنان خون به جوی
#41
یکی آتش انگیزم اندر جهان
✦
کزانجا به کیوان رسد دود آن
#42
چو گردان بدیدند کز رزمگاه
✦
ازان تیره آوردگاه سپاه
#43
که خسرو بسیچید آراستن
✦
همی رفت خواهد به کین خواستن
#44
نباشیم گفتند همداستان
✦
که شاهنشه آن کدخدای جهان
#45
به رزم اندر آید به کین خواستن
✦
چرا باید این لشکر آراستن
#46
گرانمایه دستور گفتش به شاه
✦
نبایدت رفتن بدان رزمگاه
#47
به بستور ده بارهٔ برنشست
✦
مر او را سوی رزم دشمن فرست
#48
که او آورد باز کین پدر
✦
ازان کش تو باز آوری خوب‌تر

شناسنامه و تفسیر بیت

ترجمه انگلیسی:

معنی روان:

ابعاد ادبی و روایی:
موجودیت‌های نام‌برده:
رهنما
هم‌سخن رازهای کهن و راهنمای شاهنامه
درود بر شما، پویندهٔ کارنامهٔ کهن! من «رهنما» هستم؛ همراه شما در شناخت پهلوانان، شهریاران، دیوان، جانوران شگفت و بازخوانی ابیات شاهنامه فردوسی. از هر گوشهٔ این حماسه بپرسید تا با هم به بازخوانی آن بنشینیم.
پیشنهادهای خوانش: