🦅 IRANLORE | ایران‌نامه
✦
✦
✦
✦
دوره پهلوانی (کیانیان)

پادشاهی گشتاسپ صد و بیست سال بود

❖
30 بیت در این گفتار
برای مشاهده شناسنامه، معنی و هم‌پُرسی با سیمرغ روی هر بیت کلیک کنید
بخش ۱۵ - سخن دقیقی: آگاهی اسفندیار از مرگ زریر و بر گرفتن درفش کاویان
سایه سنگین اندوه و ماتم بر اردوگاه ایرانیان سایه افکند آن‌گاه که خبر فاجعه‌بار شهادت سپهسالار نامدار، زریر شاه، در رزمگاه پیچید. گشتاسپ‌شاه، دلسوخته و خشمگین از خفتن برادر دلاورش بر خاک، در میان سپاهبانان ندا درداد و سوگند یاد کرد که هر پهلوانی کین زریر را از دشمن بستاند، دخترش همای را به عقد او درخواهد آورد و یزدان پاک را بر این پیمان گواه گرفت.
اسفندیار جوان چون خبر درگذشت عموی والا تبار خویش را شنید، دست بر دست زد و سوگوارانه بر بدسگالی روزگار نالید. او که دیرزمانی بود نگران جانِ آن پیل‌تنِ شکست‌ناپذیر در میان آتش نبرد بود، برادران دانشمند و رزم‌آورش را فراخواند. درفش و فرماندهی بخشی از سپاه را به برادرش سپرد و خود سرتاپا غرق در کین‌خواهی، به قلب لشکر گام نهاد. او در جایگاه زریر ایستاد، میان را محکم ببست و درفش همایون و خجسته کاویانی را در دست گرفت.
اسفندیار خروشان بر فراز سپاه درآمد و آزادگان و پهلوانان ایران را گرد آورد. او ایشان را به دین یزدان پاک دعوت نمود و یادآور شد که هیچ کس پیش از سرآمدن روزگار مقدرش نخواهد مرد؛ پس شهادت در راه داد و دین در رزمگاه، شرفی والاتر از زنده ماندن در خاری است. او لشکریان را فرمان داد تا پشت به دشمن نکنند، ترسی از آویختن با خصم به دل راه ندهند و با نیزه‌های بران، مردی و دلاوری خویش را به جهان بنمایند.
در همین لحظات پرشور، بانگ گشتاسپ‌شاه از فراز کوهسار طنین‌انداز شد. شاه ایران سپاهیان را به ایستادگی در برابر تیغ و گرز و نیزه خواند و بر جانِ زریرِ بهشتی و دین خدای کیهان سوگند خورد که پند پدرش لهراسپ را به کار بندد: اگر از این نبرد سرافراز بازگردد، تاج و تخت شاهنشاهی و فرماندهی کل لشکریان را به اسفندیار واگذار خواهد کرد، همان‌گونه که خود تاج شاهی را از دست لهراسپ یافته بود.
#1
پس آگاهی آمد به اسفندیار
✦
که کشته شد آن شاه نیزه گزار
#2
پدرت از غم او بکاهد همی
✦
کنون کین او خواست خواهد همی
#3
همی گوید آنکس کجاکین اوی
✦
بخواهد نهد پیش دشمنش روی
#4
مر او را دهم دخترم را همای
✦
وکرد ایزدش را برین بر گوای
#5
کی نامور دست بر دست زد
✦
بنالید ازان روزگاران بد
#6
همه ساله زین روز ترسیدمی
✦
چو او را به رزم اندرون دیدمی
#7
دریغا سوارا گوا مهترا
✦
که بختش جدا کرد تاج از سرا
#8
که کشت آن سیه پیل نستوه را
✦
که کند از زمین آهنین کوه را
#9
درفش و سرلشکر و جای خویش
✦
برادرش را داد و خود رفت پیش
#10
به قلب اندر آمد به جای زریر
✦
به صف اندر استاد چون نره شیر
#11
به پیش اندر آمد میان را ببست
✦
گرفت آن درفش همایون به دست
#12
برادرش بد پنج دانسته راه
✦
همه از در تاج و همتای شاه
#13
همه ایستادند در پیش اوی
✦
که لشکر شکستن بدی کیش اوی
#14
به آزادگان گفت پیش سپاه
✦
که ای نامداران و گردان شاه
#15
نگر تا چه گویم یکی بشنوید
✦
به دین خدای جهان بگروید
#16
نگر تا نترسید از مرگ و چیز
✦
که کس بی‌زمانه نمردست نیز
#17
کرا کشت خواهد همی روزگار
✦
چه نیکوتر از مرگ در کارزار
#18
بدانید یکسر که روزیست این
✦
که کافر پدید آید از پاک دین
#19
شما از پس پشتها منگرید
✦
مجویید فریاد و سر مشمرید
#20
نگر تا نبینید بگریختن
✦
نگر تا نترسید ز آویختن
#21
سر نیزه‌ها را به رزم افگنید
✦
زمانی بکوشید و مردی کنید
#22
بدین اندرون بود اسفندیار
✦
که بانگ پدرش آمد از کوهسار
#23
که ای نامداران و گردان من
✦
همه مر مرا چون تن و جان من
#24
مترسید از نیزه و گرز و تیغ
✦
که از بخش‌مان نیست روی گریغ
#25
به دین خدا ای گو اسفندیار
✦
به جان زریر آن نبرده سوار
#26
که آید فرود او کنون در بهشت
✦
که من سوی لهراسپ نامه نوشت
#27
پذیرفتم اندرز آن شاه پیر
✦
که گر بخت نیکم بود دستگیر
#28
که چون بازگردم ازین رزمگاه
✦
به اسفندیارم دهم تاج و گاه
#29
سپه را همه پیش رفتن دهم
✦
ورا خسروی تاج بر سر نهم
#30
چنانچون پدر داد شاهی مرا
✦
دهم همچنان پادشاهی ورا

شناسنامه و تفسیر بیت

ترجمه انگلیسی:

معنی روان:

ابعاد ادبی و روایی:
موجودیت‌های نام‌برده:
رهنما
هم‌سخن رازهای کهن و راهنمای شاهنامه
درود بر شما، پویندهٔ کارنامهٔ کهن! من «رهنما» هستم؛ همراه شما در شناخت پهلوانان، شهریاران، دیوان، جانوران شگفت و بازخوانی ابیات شاهنامه فردوسی. از هر گوشهٔ این حماسه بپرسید تا با هم به بازخوانی آن بنشینیم.
پیشنهادهای خوانش: