🦅 IRANLORE | ایران‌نامه
✦
✦
✦
✦
دوره پهلوانی (کیانیان)

پادشاهی گشتاسپ صد و بیست سال بود

❖
36 بیت در این گفتار
برای مشاهده شناسنامه، معنی و هم‌پُرسی با سیمرغ روی هر بیت کلیک کنید
بخش ۱۲ - سخن دقیقی: آغاز نبرد بزرگ و کشته شدن اردشیر و شیدسپ و هرمزد
چون تاریکی شب رخت بربست و خورشید گیتی‌فروز بر چرخ گردون برآمد، هر دو سپاه بر باره‌های کین نشستند. گشتاسپ‌شاه از فراز ستیغ کوه نظاره‌گر برپایی نبرد شد. او بارهٔ سیاه‌فام و کوه‌پیکر خود، بهزاد، را خواست؛ زره و برگستوان بر اسب افکندند و شهریار ایران بر زین نشست. همان‌گاه فرود به رزمگاه آمدند و بر پشت فیلان کَرِنای و نای رویین نواختند. صفوف نبرد آراسته گشت و گردان سرکش، هم‌نبرد خواستند.

نخست بارانی از تیر چون تگرگ بهاری بر دو سپاه باریدن گرفت؛ چنان‌که چهرهٔ خورشید پشت پیکان‌های درخشان نهان شد و گویی ابری از الماس در هوا به پرواز درآمد. گرزداران و نیزه‌وران بر یکدیگر تاختند؛ هوا چو شب تاریک شد و خاک رزمگاه از خون یلان گلگون گشت.

نخستین کسی که به میدان درآمد، شاهزاده اردشیر بود؛ سواری هژیر و کوشنده که نیزه در دست، همچون طوس سپهسالار جلوه‌گری می‌کرد. او بی‌پروای سرنوشت، پیشاپیش سپاه می‌تاخت که ناگهان ناوکی جانسوز بر میانگاهش نشست و بر جوشن کیانی‌اش گذشت. اردشیر نالان از پشت اسب بور به خاک افتاد و تن پاکش به خون آغشته گشت؛ دریغا آن شاهزادهِ ماه‌رو که گشتاسپ‌شاه دیگر هرگز چهره‌اش را ندید.

پس از او، هرمزدِ شیرپیکر که عزیز درگاه شاهنشاه بود، به کین‌خواهی اردشیر خنجری آبدیده و زهرآگین به دست گرفت و همچون شیری ژیان خروش برآورد. او به خون‌خواهی برادر، هزار سوار از دشمن را بر خاک افکند؛ اما هنگام بازگشت از میدان، تیری شوم از قفا بر پشتش نشست و آن خسرو پردل را نابود ساخت.

سپس شیدسپ‌شاه که رخسارش چون ماه می‌درخشید، بر باره‌ای دیزه و تیره چون نیل برنشست—اسبی که به تگ چون آهو و به تن چون پیل بود. شیدسپ نیزه برچافید و خروشید که «کجاست کهرمِ سترگ که پیکرش به گرگ کهنسال می‌ماند؟» دلاوری ترک دیوسیرت پیش آمد و گفت «آن منم که با شیر گرسنه درمی‌آمیزم!» آن دو به سرعت باد با نیزه درهم آویختند، اما شیدسپ نیزه‌ای بر او زد، وی را از باره فروانداخت، سرش را برید و کمر زرینش را بر خاک افکند. شیدسپ همچون کوهی استوار بر پشت زین، پیشاپیش گردان چین می‌تاخت و چشم بد بر زیبایی و دلاوری‌اش افتاد؛ تا آنکه تیراندازی تورانی تیری جانگداز بر او گشاد که سر تیر از پشتش بیرون زد. بدین سان، آن شاهزادهٔ پروریده به ناز بر خاک افتاد و چشم باب هرگز دگربار بر جمال او گشوده نگشت.
#1
چو اندر گذشت آن شب و بود روز
✦
بتابید خورشید گیهان فروز
#2
به زین بر نشستند هر دو سپاه
✦
همی دید زان کوه گشتاسپ شاه
#3
چو از کوه دید آن شه بافرین
✦
کجا برنشستند گردان به زین
#4
سیه رنگ بهزاد را پیش خواست
✦
تو گفتی که بیستونست راست
#5
برو بر فگندند برگستوان
✦
برو بر نشست آن شه خسروان
#6
چو هر دو برابر فرود آمدند
✦
ابر پیل بر نای رویین زدند
#7
یکی رزمگاهی بیاراستند
✦
یلان هم نبردان همی خواستند
#8
بکردند یک تیرباران نخست
✦
بسان تگرگ بهاران درست
#9
بشد آفتاب از جهان ناپدید
✦
چه داند کسی کان شگفتی ندید
#10
بپوشیده شد چشمهٔ آفتاب
✦
ز پیکانهاشان درفشان چو آب
#11
تو گفتی جهان ابر دارد همی
✦
وزان ابر الماس بارد همی
#12
وزان گرزداران و نیزه‌وران
✦
همی تاختند آن برین این بران
#13
هوازی جهان بود شبگون شده
✦
زمین سربسر پاک گلگون شده
#14
بیامد نخست آن سوار هژیر
✦
پس شهریار جهان اردشیر
#15
به آوردگه رفت نیزه به دست
✦
تو گفتی مگر طوس اسپهبدست
#16
برین سان همی گشت پیش سپاه
✦
نبود آگه از بخش خورشید و ماه
#17
بیامد یکی ناوکش بر میان
✦
گذارنده شد بر سلیح کیان
#18
ز بور اندر افتاد خسرو نگون
✦
تن پاکش آلوده شد پر ز خون
#19
دریغ آن نکو روی همرنگ ماه
✦
که بازش ندید آن خردمند شاه
#20
بیامد بر شاه شیر اورمزد
✦
کجا زو گرفتی شهنشاه پزد
#21
ز پیش اندر آمد به دشت اندرا
✦
به زهر آب داده یکی خنجرا
#22
خروشی برآورد برسان شیر
✦
که آورد خواهد ژیان گور زیر
#23
ابر کین آن شاهزاده سوار
✦
بکشت از سواران دشمن هزار
#24
به هنگامهٔ بازگشتن ز جنگ
✦
که روی زمین گشته بد لاله رنگ
#25
بیامد یکی تیرش اندر قفا
✦
شد آن خسرو شاهزاده فنا
#26
بیامد پسش باز شیدسپ شاه
✦
که مانندهٔ شاه بد همچو ماه
#27
یکی دیزه‌ای بر نشسته چو نیل
✦
به تگ همچو آهو به تن همچو پیل
#28
به آوردگه گشت و نیزه بگاشت
✦
چو لختی بگردید نیزه بداشت
#29
کدامست گفتا کهرم سترگ
✦
کجا پیکرش پیکر پیر گرگ
#30
بیامد یکی دیو گفتا منم
✦
که با گرسنه شیر دندان زنم
#31
به نیزه بگشتند هر دو چو باد
✦
بزد ترک را نیزهٔ شاهزاد
#32
ز باره در آورد و ببرید سر
✦
به خاک اندر افگنده زرین کمر
#33
همی گشت بر پیش گردان چین
✦
بسان یکی کوه بر پشت زین
#34
همانا چنو نیز دیده ندید
✦
ز خوبی کجا بود چشمش رسید
#35
یکی ترک تیری برو برگماشت
✦
ز پشتش سر تیر بیرون گذاشت
#36
دریغ آن شه پروریده به ناز
✦
بشد روی او باب نادیده باز

شناسنامه و تفسیر بیت

ترجمه انگلیسی:

معنی روان:

ابعاد ادبی و روایی:
موجودیت‌های نام‌برده:
رهنما
هم‌سخن رازهای کهن و راهنمای شاهنامه
درود بر شما، پویندهٔ کارنامهٔ کهن! من «رهنما» هستم؛ همراه شما در شناخت پهلوانان، شهریاران، دیوان، جانوران شگفت و بازخوانی ابیات شاهنامه فردوسی. از هر گوشهٔ این حماسه بپرسید تا با هم به بازخوانی آن بنشینیم.
پیشنهادهای خوانش: