🦅 IRANLORE | ایران‌نامه
✦
✦
✦
✦
دوره پهلوانی (کیانیان)

گفتار اندر داستان فرود سیاوش

❖
37 بیت در این گفتار
برای مشاهده شناسنامه، معنی و هم‌پُرسی با سیمرغ روی هر بیت کلیک کنید
بخش ۸ - پند نافرجام بهرام و بازگشت گردان، تاختن ریونیز و کشته شدنش به تیر فرود
چون کینه و خشم بر جان طوس خیمه زد، سالار لشکریان رو به سرکشان و نامداران ایران کرد و خواستار دلاوری شد که به کوه بالا رود و سر آن جوان ناشناس را به پیشگاه او آورد. در این میان، ریونیز، داماد جوان و گرد طوس، میان بست و پیمان نبرد بست، بی‌آنکه بداند پیمانهٔ زندگانی‌اش به سر آمده است. بهرام دانا و پرهنر، زبان به پند گشود و طوس را از خشم ایزد و ریختن خون فرزند سیاوش و برادر کی‌خسرو بیم داد، اما طوس کبرورز پیشنهاد او را نپذیرفت و فرمان داد تا گردان به کین‌خواهی بتازند.

بهرام که دلش برای لشکریان و خون بی‌گناهان می‌سوخت، به میان گردان تاخت و آنان را سوگند داد که «آن کس که بر فراز کوه ایستاده، برادر شهریار کی‌خسرو است و پرتو فرّ سیاوش بر چهره دارد؛ کشته شدن به دست او جز خواری و سوگ به بار نخواهد آورد.» گردان نامدار با شنیدن نشان‌های فرود، از راه بازگشتند و دست از جنگ کشیدند. اما ریونیز، سرمست از غرور خویشاوندی با طوس و ستم‌پاره‌گی، راه چرم بگرفت و ستیغ سپیدکوه را پیش نهاد.

فرود از فراز صخره‌ها سواری غرق در آهن و پولاد دید که تازیانه‌زنان بالا می‌آید. رو به تخوار دیده‌بان کرد و گفت: «طوس سخن ما را خوار داشت و سواری دیگر فرستاده است.» تخوار چون نگریست، ریونیز را بازشناخت؛ تنها پسر تبار خویش، دارنده چهل sister چون بهار خرم و داماد نوپای طوس. تخوار، فرود را پند داد که اسب را رها کند و خود سوار را هدف گیرد تا جگر طوس از داغ او بسوزد و بداند که پیکار با خویشان کی‌خسرو جز شرمساری ثمری ندارد.

فرود کمان کیانی بگرفت، زه‌کشید و تیر خدنگی بر سینه و کلاه‌خود ریونیز فرود آورد. خدنگ جان‌شکاف، سر ریونیز را به ترگش دوخت و او را سرنگون بر خاک افکند. اسب بی‌سوار شتابان به زیر کوه بازگشت و چون چشم طوس بر پیکر بی‌جان دامادش افتاد، جهان در دیدگانش تیره گشت و داغی گران بر دل سرکش او نشست.
#1
وزان پس چنین گفت با سرکشان
✦
که ای نامداران گردنکشان
#2
یکی نامور خواهم و نامجوی
✦
کز ایدر نهد سوی آن ترک روی
#3
سرش را ببرد بخنجر ز تن
✦
بپیش من آرد بدین انجمن
#4
میان را ببست اندران ریونیز
✦
همی زان نبردش سرآمد قفیز
#5
بدو گفت بهرام کای پهلوان
✦
مکن هیچ برخیره تیره روان
#6
بترس از خداوند خورشید و ماه
✦
دلت را بشرم آور از روی شاه
#7
که پیوند اویست و همزاد اوی
✦
سواریست نام‌آور و جنگ‌جوی
#8
که گر یک سوار از میان سپاه
✦
شود نزد آن پرهنر پور شاه
#9
ز چنگش رهایی نیابد بجان
✦
غم آری همی بر دل شادمان
#10
سپهبد شد آشفته از گفت اوی
✦
نبد پند بهرام یل جفت اوی
#11
بفرمود تا نامبردار چند
✦
بتازند نزدیک کوه بلند
#12
ز گردان فراوان برون تاختند
✦
نبرد وراگردن افراختند
#13
بدیشان چنین گفت بهرام گرد
✦
که این کار یکسر مدارید خرد
#14
بدان کوه سر خویش کیخسروست
✦
که یک موی او به ز صد پهلوست
#15
هران کس که روی سیاوش بدید
✦
نیارد ز دیدار او آرمید
#16
چو بهرام داد از فرود این نشان
✦
ز ره بازگشتند گردنکشان
#17
بیامد دگرباره داماد طوس
✦
همی کرد گردون برو بر فسوس
#18
ز راه چرم بر سپدکوه شد
✦
دلش پرجفا بود نستوه شد
#19
چو از تیغ بالا فرودش بدید
✦
ز قربان کمان کیان برکشید
#20
چنین گفت با رزم دیده تخوار
✦
که طوس آن سخنها گرفتست خوار
#21
که آمد سواری و بهرام نیست
✦
مرا دل درشتست و پدرام نیست
#22
ببین تا مگر یادت آید که کیست
✦
سراپای در آهن از بهر چیست
#23
چنین داد پاسخ مر او را تخوار
✦
که این ریونیزست گرد و سوار
#24
چهل خواهرستش چو خرم بهار
✦
پسر خود جزین نیست اندر تبار
#25
فریبنده و ریمن و چاپلوس
✦
دلیر و جوانست و داماد طوس
#26
چنین گفت با مرد بینا فرود
✦
که هنگام جنگ این نباید شنود
#27
چو آید به پیکار کنداوران
✦
بخوابمش بر دامن خواهران
#28
بدو گر کند باد کلکم گذار
✦
اگر زنده ماند بمردم مدار
#29
بتیر اسپ بیجان کنم گر سوار
✦
چه گویی تو ای کار دیده تخوار
#30
بدو گفت بر مرد بگشای بر
✦
مگر طوس را زو بسوزد جگر
#31
بداند که تو دل بیاراستی
✦
که بااو همی آشتی خواستی
#32
چنین با تو بر خیره جنگ آورد
✦
همی بر برادرت ننگ آورد
#33
چو از دور نزدیک شد ریونیز
✦
بزه برکشید آن خمانیده شیز
#34
ز بالا خدنگی بزد بر برش
✦
که بر دوخت با ترگ رومی سرش
#35
بیفتاد و برگشت زو اسپ تیز
✦
بخاک اندر آمد سر ریو نیز
#36
ببالا چو طوس از میم بنگرید
✦
شد آن کوه بر چشم او ناپدید
#37
چنین داستان زد یکی پرخرد
✦
که از خوی بد کوه کیفر برد

شناسنامه و تفسیر بیت

ترجمه انگلیسی:

معنی روان:

ابعاد ادبی و روایی:
موجودیت‌های نام‌برده:
رهنما
هم‌سخن رازهای کهن و راهنمای شاهنامه
درود بر شما، پویندهٔ کارنامهٔ کهن! من «رهنما» هستم؛ همراه شما در شناخت پهلوانان، شهریاران، دیوان، جانوران شگفت و بازخوانی ابیات شاهنامه فردوسی. از هر گوشهٔ این حماسه بپرسید تا با هم به بازخوانی آن بنشینیم.
پیشنهادهای خوانش: