چون خبر رسید که افراسیاب با لشکری گران از صد هزار سوار گزیده تورانی به سوی مرزهای ایران روی آورده است، دل کاووس‌شاه از اندیشه نبرد تنگ شد. او بزرگان و موبدان ایران را گرد آورد و از پیمان‌شکنی‌های مداوم شهریار توران نالید و عزم نمود که خود شخصاً به رزمگاه رود. اما موبدان و خردمندان شاه را از رفتن بازداشتند و یادآور شدند که نباید تاج و گنج را بار دیگر به مخاطره افکند، بلکه باید پهلوانی آزاده و جنگ‌آور به سپهسالاری برگزیده شود.
در این میان، سیاوش که از آزارها و فتنه‌های سودابه و بدگمانی‌های پدر به ستوه آمده بود، فرصت را غنیمت شمرده و پیش آمد. او در دل از پروردگار یاری خواست تا با شتافتن به میدان نبرد، هم از دام سودابه رهایی یابد و هم نامی جاودان در جهان بر جای گذارد. سیاوش کمر به کین بست و از پدر خواست تا فرماندهی سپاه را به او سپارد. کاووس‌شاه شادمان شد و رستم دستان را فراخواند و فرزندش را به سپهسالار تهمتن سپرد. رستم با جان و دل پشتیبانی از شاهزاده پاک‌نهاد را پذیرفت.
سپاهی آراسته از دوازده هزار سوار زبده از پارس، پهلو، گیلان، دشت سروچ و کوچ و بلوچ، به همراه دوازده هزار پیاده سپرور و بزرگانی چون بهرام و زنگه شاوران و پنج موبد با درفش کاویانی تجهیز گردیدند. هنگام بدرقه، کاووس و سیاوش با دیدگانی پر از اشک یکدیگر را در آغوش کشیدند؛ گویی در دل هردوان گواهی می‌داد که این آخرین دیدار پدر و فرزند خواهد بود.
سیاوش و سپاهش ابتدا به زابلستان شتافتند و یک ماه در میهمانی زال و رستم و زواره به شادمانی و شکار پرداختند. سپس لشکر به سوی هرات، طالقان و مرورود حرکت کرد و بی آنکه به مردم بومی آسیبی رساند، به نزدیکی بلخ رسید. گرسیوز و بارمان، سرکردگان تورانی، با شنیدن خبر آمدن سیاوش و رستم، سراسیمه پیک به نزد افراسیاب فرستادند و درخواست نیروی کمکی کردند. اما سیاوش مهلت نداد و در نبردی سنگین که سه روز به طول انجامید، بلخ را فتح نمود. گرسیوز و بارمان شکست خورده و از جیحون گذشتند و به ترمذ و سغد گریختند.
سیاوش فتح‌نامه‌ای معطر به مشک و عبیر برای کاووس نوشت، آفرینِ یزدان به جای آورد و گزارش فتح بلخ را داد و رخصت خواست تا با عبور از جیحون، کار افراسیاب را در سغد یکسره کند. کاووس‌شاه از دریافت نامه شادمان شد، اما در پاسخ نامه‌ای نوشت و ضمن ستایش دلاوری سیاوش، او را از شتاب‌زدگی و عبور از جیحون برحذر داشت؛ چرا که افراسیاب را بدترشت و حیله‌گر می‌دانست و ترجیح می‌داد تورانیان خود پیش‌قدم شوند. سیاوش فرمان پدر را گرامی داشت و بر سر پیمان ماند.
از سوی دیگر، گرسیوز با بیم و هراس به نزد افراسیاب آمد و از دلاوری، انضباط و خستگی‌ناپذیری سپاه ایران و رستم سخن گفت. افراسیاب از ترس و زاری گرسیوز برآشفت و او را از پیش خود راند، اما در نهان دلش از هیبت پهلوانان ایرانی لرزید و شب را با اضطراب به سر برد.