🦅 IRANLORE | ایران‌نامه
✦
✦
✦
✦
دوره پهلوانی (کیانیان)

داستان سیاوش

❖
322 بیت در این گفتار
برای مشاهده شناسنامه، معنی و هم‌پُرسی با سیمرغ روی هر بیت کلیک کنید
بخش ۴ - کام‌جویی سودابه از سیاوش، تهمت ناروا و گذر بی‌گزند او از کوه آتش
چون شب تاریک چادر سیاهش را بر فراز کوهساران گسترد، سودابه کام‌جوی و فریبکار بر تخت خویش نشست و تاجی آراسته به یاقوت و زر بر سر نهاد. او شبستان را گویی به بهشتی از بتان رویاگون آراسته بود و هیربد را فرستاد تا سیاوش پاک‌نهاد را به کاخ خویش خواند. سیاوش خرامان درآمد و بر تخت زرین جای گرفت، در حالی که سودابه با چهره‌ای آراسته به گوهرها پیش او ایستاد و زیبارویان تراز را به وی نمود تا مگر دل شاهزاده جوان را به دام افکند.

امّا سیاوش با چشم پاک خویش نگریست و از وسوسه اهرمن دل بپیچید. او در نهان با خویش گفت که سزاوار نیست به شهریار ایران خیانت ورزد یا با دخت هاماوران که کینه‌توز این دودمان است نرد عشق بازد. سیاوش تنها خواستار آن شد که دختر سودابه را به همسری گزیند و از دایره هوس سودابه بگریزد. سودابه چون دریافت که سیاوش رام خواسته او نمی‌شود، پرده از راز نهان برداشت و خشمگین گشت؛ او جامه خویش را درید، چهره‌اش را به ناخن بخراشید و در شبستان غوغا به پا کرد تا تهمت تجاوز بر سیاوش نهد.

کاووس‌شاه شتابان به شبستان آمد و سودابه را موی‌کنان و اشک‌ریزان دید. شاه در پی کشف حقیقت برآمد؛ تن و جامه سیاوش را بویید و جز بوی گلاب و پاکی نیافت، در حالی که سودابه بوی می و مشک می‌داد. کاووس به بی‌گناهی فرزند پی برد، امّا به سبب بیم از شاه هاماوران و دلباختگی به سودابه، دست به شمشیر نبرد. سودابه که خواری خویش را دید، دست به جادویی زشت زد؛ زنی باردار و افسون‌گر را فریب داد تا دارویی خورد و دو سقط‌جنین اهریمن‌زاد بر تشت زرین نهد و آن را فرزندان کشته‌شده خویش از نطفه کاووس جا زند.

کاووس‌شاه اندوهگین گشت و موبدان و اخترشناسان را گرد آورد. ستاره‌شمران با اسطرلاب نگریستند و فاش کردند که این کودکان نه از نطفه شاهند و نه از تبار کیانی، بلکه زاوده جادوی زنی ناپاکند. با این حال، تهمت سودابه و آشفتگی کاووس فرو ننشست. موبدان چاره را در سوگند آتش دیدند تا پاک از ناپاک جدا گردد. شاه فرمان داد تا صد کاروان شتر هیزم از دشت گرد آورند و دو کوه بلند از چوب برافرازند. نفط سیاه بر چوب‌ها ریختند و صدها آتش‌افروز شعله‌های سهمگین برافروختند چنان که دشت و هامون از تفت آتش بریان شد.

سیاوش پاک‌دامن، با کلاه‌خود زرین، جامه‌ای سپید چون کفن و سوار بر اسب سیاهش، خندان و امیدوار به درگاه یزدان آمد. او به پدر گفت که اگر بی‌گناه است، به نیروی دادار از آتش جان سالم به در خواهد برد. سپس با تندی اسب را بر قلب شعله‌های کشیده بتاخت. جهان در بهت و ناله فرو رفت و سودابه از بام ایوان با کینه بر آتش نگریست. لحظاتی بعد، غوی شادی از زمین به کیوان رسید؛ سیاوش سوار بر اسبش، بی‌آنکه جامه‌اش به دود آلوده شده باشد یا مویی از او بسوزد، چون گل سرسبد از میان آتش بیرون آمد. لشکریان درم و گوهر بر پایش ریختند و کاووس فرزند را تنگ در آغوش کشید و پوزش خواست.

شاه خشمگین فرمان داد تا سودابه به دار کیفر آویخته شود، امّا سیاوش پاک‌نهاد برای سودابه پایدرمانی کرد و جان او را از پدر بخشود تا شاه دچار پشیمانی نگردد. سودابه به شبستان بازگشت، اما بار دیگر نطفه کینه و جادو را در دل پروراند تا سرنوشت سیاوش را به تیرگی کشاند.
#1
بدین داستان نیز شب برگذشت
✦
سپهر از بر کوه تیره بگشت
#2
نشست از بر تخت سودابه شاد
✦
ز یاقوت و زر افسری برنهاد
#3
همه دختران را بر خویش خواند
✦
بیآراست و بر تخت زرین نشاند
#4
چنین گفت با هیربد ماه‌روی
✦
کز ایدر برو با سیاوش بگوی
#5
که باید که رنجه کنی پای خویش
✦
نمایی مرا سرو بالای خویش
#6
بشد هیربد با سیاووش گفت
✦
برآورد پوشیده راز از نهفت
#7
خرامان بیامد سیاوش برش
✦
بدید آن نشست و سر و افسرش
#8
به پیشش بتان نوآیین به پای
✦
تو گفتی بهشت است کاخ و سرای
#9
فرود آمد از تخت و شد پیش اوی
✦
به گوهر بیاراسته روی و موی
#10
سیاوش بر تخت زرین نشست
✦
ز پیشش بکش کرده سودابه دست
#11
بتان را به شاه نوآیین نمود
✦
که بودند چون گوهر نابسود
#12
بدو گفت بنگر بدین تخت و گاه
✦
پرستنده چندین بزرین کلاه
#13
همه نارسیده بتان طراز
✦
که بسرشتشان ایزد از شرم و ناز
#14
کسی کت خوش آید ازیشان بگوی
✦
نگه کن بدیدار و بالای اوی
#15
سیاوش چو چشم اندکی برگماشت
✦
ازیشان یکی چشم ازو برنداشت
#16
همه یک به دیگر بگفتند ماه
✦
نیارد بدین شاه کردن نگاه
#17
برفتند هر یک سوی تخت خویش
✦
ژکان و شمارنده بر بخت خویش
#18
چو ایشان برفتند سودابه گفت
✦
که چندین چه داری سخن در نهفت
#19
نگویی مرا تا مراد تو چیست
✦
که بر چهر تو فر چهر پریست
#20
هر آن کس که از دور بیند ترا
✦
شود بیهش و برگزیند ترا
#21
ازین خوب رویان بچشم خرد
✦
نگه کن که با تو که اندر خورد
#22
سیاوش فرو ماند و پاسخ نداد
✦
چنین آمدش بر دل پاک یاد
#23
که من بر دل پاک شیون کنم
✦
به آید که از دشمنان زن کنم
#24
شنیدستم از نامور مهتران
✦
همه داستانهای هاماوران
#25
که از پیش با شاه ایران چه کرد
✦
ز گردان ایران برآورد گرد
#26
پر از بند سودابه کاو دخت اوست
✦
نخواهد همی دوده را مغز و پوست
#27
به پاسخ سیاوش چو بگشاد لب
✦
پری چهره برداشت از رخ قصب
#28
بدو گفت خورشید با ماه نو
✦
گر ایدون که بینند بر گاه نو
#29
نباشد شگفت ار شود ماه خوار
✦
تو خورشید داری خود اندر کنار
#30
کسی کاو چو من دید بر تخت عاج
✦
ز یاقوت و پیروزه بر سرش تاج
#31
نباشد شگفت ار به مه ننگرد
✦
کسی را به خوبی به کس نشمرد
#32
اگر با من اکنون تو پیمان کنی
✦
نپیچی و اندیشه آسان کنی
#33
یکی دختری نارسیده بجای
✦
کنم چون پرستار پیشت به پای
#34
به سوگند پیمان کن اکنون یکی
✦
ز گفتار من سر مپیچ اندکی
#35
چو بیرون شود زین جهان شهریار
✦
تو خواهی بدن زو مرا یادگار
#36
نمانی که آید به من بر گزند
✦
بداری مرا همچو او ارجمند
#37
من اینک به پیش تو استاده‌ام
✦
تن و جان شیرین ترا داده‌ام
#38
ز من هرچ خواهی همه کام تو
✦
برآرم نپیچم سر از دام تو
#39
سرش تنگ بگرفت و یک پوشه چاک
✦
بداد و نبود آگه از شرم و باک
#40
رخان سیاوش چو گل شد ز شرم
✦
بیاراست مژگان به خوناب گرم
#41
چنین گفت با دل که از کار دیو
✦
مرا دور داراد گیهان خدیو
#42
نه من با پدر بیوفایی کنم
✦
نه با اهرمن آشنایی کنم
#43
وگر سرد گویم بدین شوخ چشم
✦
بجوشد دلش گرم گردد ز خشم
#44
یکی جادوی سازد اندر نهان
✦
بدو بگرود شهریار جهان
#45
همان به که با او به آواز نرم
✦
سخن گویم و دارمش چرب و گرم
#46
سیاوش ازان پس به سودابه گفت
✦
که اندر جهان خود تراکیست جفت
#47
نمانی مگر نیمهٔ ماه را
✦
نشایی به گیتی به جز شاه را
#48
کنون دخترت بس که باشد مرا
✦
نشاید به جز او که باشد مرا
#49
برین باش و با شاه ایران بگوی
✦
نگه کن که پاسخ چه یابی ازوی
#50
بخواهم من او را و پیمان کنم
✦
زبان را به نزدت گروگان کنم
#51
که تا او نگردد به بالای من
✦
نیاید به دیگر کسی رای من
#52
و دیگر که پرسیدی از چهر من
✦
بیامیخت با جان تو مهر من
#53
مرا آفریننده از فر خویش
✦
چنان آفرید ای نگارین ز پیش
#54
تو این راز مگشای و با کس مگوی
✦
مرا جز نهفتن همان نیست روی
#55
سر بانوانی و هم مهتری
✦
من ایدون گمانم که تو مادری
#56
بگفت این و غمگین برون شد به در
✦
ز گفتار او بود آسیمه سر
#57
چو کاووس کی در شبستان رسید
✦
نگه کرد سودابه او را بدید
#58
بر شاه شد زان سخن مژده داد
✦
ز کار سیاوش بسی کرد یاد
#59
که آمد نگه کرد ایوان همه
✦
بتان سیه چشم کردم رمه
#60
چنان بود ایوان ز بس خوب چهر
✦
که گفتی همی بارد از ماه مهر
#61
جز از دختر من پسندش نبود
✦
ز خوبان کسی ارجمندش نبود
#62
چنان شاد شد زان سخن شهریار
✦
که ماه آمدش گفتی اندر کنار
#63
در گنج بگشاد و چندان گهر
✦
ز دیبای زربفت و زرین کمر
#64
همان یاره و تاج و انگشتری
✦
همان طوق و هم تخت گنداوری
#65
ز هر چیز گنجی بد آراسته
✦
جهانی سراسر پر از خواسته
#66
نگه کرد سودابه خیره بماند
✦
به اندیشه افسون فراوان بخواند
#67
که گر او نیاید به فرمان من
✦
روا دارم ار بگسلد جان من
#68
بد و نیک و هر چاره کاندر جهان
✦
کنند آشکارا و اندر نهان
#69
بسازم گر او سربپیچد ز من
✦
کنم زو فغان بر سر انجمن
#70
نشست از بر تخت باگوشوار
✦
به سر بر نهاد افسری پرنگار
#71
سیاوخش را در بر خویش خواند
✦
ز هر گونه با او سخنها براند
#72
بدو گفت گنجی بیاراست شاه
✦
کزان سان ندیدست کس تاج و گاه
#73
ز هر چیز چندان که اندازه نیست
✦
اگر بر نهی پیل باید دویست
#74
به تو داد خواهد همی دخترم
✦
نگه کن بروی و سر و افسرم
#75
بهانه چه داری تو از مهر من
✦
بپیچی ز بالا و از چهر من
#76
که تا من ترا دیده‌ام برده‌ام
✦
خروشان و جوشان و آزرده‌ام
#77
همی روز روشن نبینم ز درد
✦
برآنم که خورشید شد لاجورد
#78
کنون هفت سال‌ست تا مهر من
✦
همی خون چکاند بدین چهر من
#79
یکی شاد کن در نهانی مرا
✦
ببخشای روز جوانی مرا
#80
فزون زان که دادت جهاندار شاه
✦
بیارایمت یاره و تاج و گاه
#81
و گر سر بپیچی ز فرمان من
✦
نیاید دلت سوی پیمان من
#82
کنم بر تو بر پادشاهی تباه
✦
شود تیره بر روی تو چشم شاه
#83
سیاوش بدو گفت هرگز مباد
✦
که از بهر دل سر دهم من به باد
#84
چنین با پدر بی‌وفایی کنم
✦
ز مردی و دانش جدایی کنم
#85
تو بانوی شاهی و خورشید گاه
✦
سزد کز تو ناید بدینسان گناه
#86
وزان تخت برخاست با خشم و جنگ
✦
بدو اندر آویخت سودابه چنگ
#87
بدو گفت من راز دل پیش تو
✦
بگفتم نهان از بداندیش تو
#88
مرا خیره خواهی که رسوا کنی
✦
به پیش خردمند رعنا کنی
#89
بزد دست و جامه بدرید پاک
✦
به ناخن دو رخ را همی کرد چاک
#90
برآمد خروش از شبستان اوی
✦
فغانش ز ایوان برآمد به کوی
#91
یکی غلغل از باغ و ایوان بخاست
✦
که گفتی شب رستخیزست راست
#92
به گوش سپهبد رسید آگهی
✦
فرود آمد از تخت شاهنشهی
#93
پراندیشه از تخت زرین برفت
✦
به سوی شبستان خرامید تفت
#94
بیامد چو سودابه را دید روی
✦
خراشیده و کاخ پر گفت و گوی
#95
ز هر کس بپرسید و شد تنگ‌دل
✦
ندانست کردار آن سنگ دل
#96
خروشید سودابه در پیش اوی
✦
همی ریخت آب و همی کند موی
#97
چنین گفت کامد سیاوش به تخت
✦
برآراست چنگ و برآویخت سخت
#98
که جز تو نخواهم کسی را ز بن
✦
جز اینت همی راند باید سخن
#99
که از تست جان و دلم پر ز مهر
✦
چه پرهیزی از من تو ای خوب چهر
#100
بینداخت افسر ز مشکین سرم
✦
چنین چاک شد جامه اندر برم
#101
پراندیشه شد زان سخن شهریار
✦
سخن کرد هرگونه را خواستار
#102
به دل گفت ار این راست گوید همی
✦
وزین‌گونه زشتی نجوید همی
#103
سیاووش را سر بباید برید
✦
بدینسان بودبند بد را کلید
#104
خردمند مردم چه گوید کنون
✦
خوی شرم ازین داستان گشت خون
#105
کسی را که اندر شبستان بدند
✦
هشیوار و مهترپرستان بدند
#106
گسی کرد و بر گاه تنها بماند
✦
سیاووش و سودابه را پیش خواند
#107
به هوش و خرد با سیاووش گفت
✦
که این راز بر من نشاید نهفت
#108
نکردی تو این بد که من کرده‌ام
✦
ز گفتار بیهوده آزرده‌ام
#109
چرا خواندم در شبستان ترا
✦
کنون غم مرا بود و دستان ترا
#110
کنون راستی جوی و با من بگوی
✦
سخن بر چه سانست بنمای روی
#111
سیاووش گفت آن کجا رفته بود
✦
وزان در که سودابه آشفته بود
#112
چنین گفت سودابه کاین نیست راست
✦
که او از بتان جز تن من نخواست
#113
بگفتم همه هرچ شاه جهان
✦
بدو داد خواست آشکار و نهان
#114
ز فرزند و ز تاج وز خواسته
✦
ز دینار وز گنج آراسته
#115
بگفتم که چندین برین بر نهم
✦
همه نیکویها به دختر دهم
#116
مرا گفت با خواسته کار نیست
✦
به دختر مرا راه دیدار نیست
#117
ترا بایدم زین میان گفت بس
✦
نه گنجم به کارست بی تو نه کس
#118
مرا خواست کارد به کاری به چنگ
✦
دو دست اندر آویخت چون سنگ تنگ
#119
نکردمش فرمان همی موی من
✦
بکند و خراشیده شد روی من
#120
یکی کودکی دارم اندر نهان
✦
ز پشت تو ای شهریار جهان
#121
ز بس رنج کشتنش نزدیک بود
✦
جهان پیش من تنگ و تاریک بود
#122
چنین گفت با خویشتن شهریار
✦
که گفتار هر دو نیاید به کار
#123
برین کار بر نیست جای شتاب
✦
که تنگی دل آرد خرد را به خواب
#124
نگه کرد باید بدین در نخست
✦
گواهی دهد دل چو گردد درست
#125
ببینم کزین دو گنهکار کیست
✦
ببادافرهٔ بد سزاوار کیست
#126
بدان بازجستن همی چاره جست
✦
ببویید دست سیاوش نخست
#127
بر و بازو و سرو بالای او
✦
سراسر ببویید هرجای او
#128
ز سودابه بوی می و مشک ناب
✦
همی یافت کاووس بوی گلاب
#129
ندید از سیاوش بدان گونه بوی
✦
نشان بسودن نبود اندروی
#130
غمی گشت و سودابه را خوار کرد
✦
دل خویشتن را پرآزار کرد
#131
به دل گفت کاین را به شمشیر تیز
✦
بباید کنون کردنش ریز ریز
#132
ز هاماوران زان پس اندیشه کرد
✦
که آشوب خیزد پرآواز و درد
#133
و دیگر بدانگه که در بند بود
✦
بر او نه خویش و نه پیوند بود
#134
پرستار سودابه بد روز و شب
✦
که پیچید ازان درد و نگشاد لب
#135
سه دیگر که یک دل پر از مهر داشت
✦
ببایست زو هر بد اندر گذاشت
#136
چهارم کزو کودکان داشت خرد
✦
غم خرد را خوار نتوان شمرد
#137
سیاوش ازان کار بد بی‌گناه
✦
خردمندی وی بدانست شاه
#138
بدو گفت ازین خود میندیش هیچ
✦
هشیواری و رای و دانش بسیچ
#139
مکن یاد این هیچ و با کس مگوی
✦
نباید که گیرد سخن رنگ و بوی
#140
چو دانست سودابه کاو گشت خوار
✦
همان سرد شد بر دل شهریار
#141
یکی چاره جست اندر آن کار زشت
✦
ز کینه درختی بنوی بکشت
#142
زنی بود با او سپرده درون
✦
پر از جادوی بود و رنگ و فسون
#143
گران بود اندر شکم بچه داشت
✦
همی از گرانی به سختی گذاشت
#144
بدو راز بگشاد و زو چاره جست
✦
کز آغاز پیمانت خواهم نخست
#145
چو پیمان ستد چیز بسیار داد
✦
سخن گفت ازین در مکن هیچ یاد
#146
یکی دارویی ساز کاین بفگنی
✦
تهی مانی و راز من نشکنی
#147
مگر کاین همه بند و چندین دروغ
✦
بدین بچگان تو باشد فروغ
#148
به کاووس گویم که این از منند
✦
چنین کشته بر دست اهریمنند
#149
مگر کین شود بر سیاوش درست
✦
کنون چارهٔ این ببایدت جست
#150
گرین نشنوی آب من نزد شاه
✦
شود تیره و دور مانم ز گاه
#151
بدو گفت زن من ترا بنده‌ام
✦
بفرمان و رایت سرافگنده‌ام
#152
چو شب تیره شد داروی خورد زن
✦
که بفتاد زو بچهٔ اهرمن
#153
دو بچه چنان چون بود دیوزاد
✦
چه گونه بود بچه جادو نژاد
#154
نهان کرد زن را و او خود بخفت
✦
فغانش برآمد ز کاخ نهفت
#155
در ایوان پرستار چندانک بود
✦
به نزدیک سودابه رفتند زود
#156
یکی طشت زرین بیارید پیش
✦
بگفت آن سخن با پرستار خویش
#157
نهاد اندران بچهٔ اهرمن
✦
خروشید و بفگند بر جامه تن
#158
دو کودک بدیدند مرده به طشت
✦
از ایوان به کیوان فغان برگذشت
#159
چو بشنید کاووس از ایوان خروش
✦
بلرزید در خواب و بگشاد گوش
#160
بپرسید و گفتند با شهریار
✦
که چون گشت بر ماه‌رخ روزگار
#161
غمی گشت آن شب نزد هیچ دم
✦
به شبگیر برخاست و آمد دژم
#162
برانگونه سودابه را خفته دید
✦
سراسر شبستان برآشفته دید
#163
دو کودک بران گونه بر طشت زر
✦
فگنده به خواری و خسته جگر
#164
ببارید سودابه از دیده آب
✦
بدو گفت روشن ببین آفتاب
#165
همی گفت بنگر چه کرد از بدی
✦
به گفتار او خیره ایمن شدی
#166
دل شاه کاووس شد بدگمان
✦
برفت و در اندیشه شد یک زمان
#167
همی گفت کاین را چه درمان کنم
✦
نشاید که این بر دل آسان کنم
#168
ازان پس نگه کرد کاووس شاه
✦
کسی را که کردی به اختر نگاه
#169
بجست و ز ایشان بر خویش خواند
✦
بپرسید و بر تخت زرین نشاند
#170
ز سودابه و رزم هاماوران
✦
سخن گفت هرگونه با مهتران
#171
بدان تا شوند آگه از کار اوی
✦
بدانش بدانند کردار اوی
#172
وزان کودکان نیز بسیار گفت
✦
همی داشت پوشیده اندر نهفت
#173
همه زیج و صرلاب برداشتند
✦
بران کار یک هفته بگذاشتند
#174
سرانجام گفتند کاین کی بود
✦
به جامی که زهر افگنی می بود
#175
دو کودک ز پشت کسی دیگرند
✦
نه از پشت شاه و نه زین مادرند
#176
گر از گوهر شهریاران بدی
✦
ازین زیجها جستن آسان بدی
#177
نه پیداست رازش درین آسمان
✦
نه اندر زمین این شگفتی بدان
#178
نشان بداندیش ناپاک زن
✦
بگفتند با شاه در انجمن
#179
نهان داشت کاووس و باکس نگفت
✦
همی داشت پوشیده اندر نهفت
#180
برین کار بگذشت یک هفته نیز
✦
ز جادو جهان را سرآمد قفیز
#181
بنالید سودابه و داد خواست
✦
ز شاه جهاندار فریاد خواست
#182
همی گفت همداستانم ز شاه
✦
به زخم و به افگندن از تخت و گاه
#183
ز فرزند کشته بپیچد دلم
✦
زمان تا زمان سر ز تن بگسلم
#184
بدو گفت ای زن تو آرام گیر
✦
چه گویی سخنهای نادلپذیر
#185
همه روزبانان درگاه شاه
✦
بفرمود تا برگرفتند راه
#186
همه شهر و برزن به پای آورند
✦
زن بدکنش را بجای آورند
#187
به نزدیکی اندر نشان یافتند
✦
جهان دیدگان نیز بشتافتند
#188
کشیدند بدبخت زن را ز راه
✦
به خواری ببردند نزدیک شاه
#189
به خوبی بپرسید و کردش امید
✦
بسی روز را داد نیزش نوید
#190
وزان پس به خواری و زخم و به بند
✦
به پردخت از او شهریار بلند
#191
نبد هیچ خستو بدان داستان
✦
نبد شاه پرمایه همداستان
#192
بفرمود کز پیش بیرون برند
✦
بسی چاره جویند و افسون برند
#193
چو خستو نیاید میانش به ار
✦
ببرید و این دانم آیین و فر
#194
ببردند زن را ز درگاه شاه
✦
ز شمشیر گفتند وز دار و چاه
#195
چنین گفت جادو که من بی‌گناه
✦
چه گویم بدین نامور پیشگاه
#196
بگفتند باشاه کاین زن چه گفت
✦
جهان آفرین داند اندر نهفت
#197
به سودابه فرمود تا رفت پیش
✦
ستاره شمر گفت گفتار خویش
#198
که این هر دو کودک ز جادو زنند
✦
پدیدند کز پشت اهریمنند
#199
چنین پاسخ آورد سودابه باز
✦
که نزدیک ایشان جز اینست راز
#200
فزونستشان زین سخن در نهفت
✦
ز بهر سیاوش نیارند گفت
#201
ز بیم سپهبد گو پیلتن
✦
بلرزد همی شیر در انجمن
#202
کجا زور دارد به هشتاد پیل
✦
ببندد چو خواهد ره آب نیل
#203
همان لشکر نامور صدهزار
✦
گریزند ازو در صف کارزار
#204
مرا نیز پایاب او چون بود
✦
مگر دیده همواره پرخون بود
#205
جزان کاو بفرماید اخترشناس
✦
چه گوید سخن وز که دارد سپاس
#206
تراگر غم خرد فرزند نیست
✦
مرا هم فزون از تو پیوند نیست
#207
سخن گر گرفتی چنین سرسری
✦
بدان گیتی افگندم این داوری
#208
ز دیده فزون زان ببارید آب
✦
که بردارد از رود نیل آفتاب
#209
سپهبد ز گفتار او شد دژم
✦
همی زار بگریست با او بهم
#210
گسی کرد سودابه را خسته دل
✦
بران کار بنهاد پیوسته دل
#211
چنین گفت کاندر نهان این سخن
✦
پژوهیم تا خود چه آید به بن
#212
ز پهلو همه موبدان را بخواند
✦
ز سودابه چندی سخنها براند
#213
چنین گفت موبد به شاه جهان
✦
که درد سپهبد نماند نهان
#214
چو خواهی که پیدا کنی گفت‌وگوی
✦
بباید زدن سنگ را بر سبوی
#215
که هر چند فرزند هست ارجمند
✦
دل شاه از اندیشه یابد گزند
#216
وزین دختر شاه هاماوران
✦
پر اندیشه گشتی به دیگر کران
#217
ز هر در سخن چون بدین گونه گشت
✦
بر آتش یکی را بباید گذشت
#218
چنین است سوگند چرخ بلند
✦
که بر بیگناهان نیاید گزند
#219
جهاندار سودابه را پیش خواند
✦
همی با سیاوش بگفتن نشاند
#220
سرانجام گفت ایمن از هر دوان
✦
نگردد مرا دل نه روشن روان
#221
مگر کاتش تیز پیدا کند
✦
گنه کرده را زود رسوا کند
#222
چنین پاسخ آورد سودابه پیش
✦
که من راست گویم به گفتار خویش
#223
فگنده دو کودک نمودم بشاه
✦
ازین بیشتر کس نبیند گناه
#224
سیاووش را کرد باید درست
✦
که این بد بکرد و تباهی بجست
#225
به پور جوان گفت شاه زمین
✦
که رایت چه بیند کنون اندرین
#226
سیاوش چنین گفت کای شهریار
✦
که دوزخ مرا زین سخن گشت خوار
#227
اگر کوه آتش بود بسپرم
✦
ازین تنگ خوارست اگر بگذرم
#228
پراندیشه شد جان کاووس کی
✦
ز فرزند و سودابهٔ نیک‌پی
#229
کزین دو یکی گر شود نابکار
✦
ازان پس که خواند مرا شهریار
#230
چو فرزند و زن باشدم خون و مغز
✦
کرا بیش بیرون شود کار نغز
#231
همان به کزین زشت کردار دل
✦
بشویم کنم چارهٔ دلگسل
#232
چه گفت آن سپهدار نیکوسخن
✦
که با بددلی شهریاری مکن
#233
به دستور فرمود تا ساروان
✦
هیون آرد از دشت صد کاروان
#234
هیونان به هیزم کشیدن شدند
✦
همه شهر ایران به دیدن شدند
#235
به صد کاروان اشتر سرخ موی
✦
همی هیزم آورد پرخاشجوی
#236
نهادند هیزم دو کوه بلند
✦
شمارش گذر کرد بر چون و چند
#237
ز دور از دو فرسنگ هرکش بدید
✦
چنین جست و جوی بلا را کلید
#238
همی خواست دیدن در راستی
✦
ز کار زن آید همه کاستی
#239
چو این داستان سر به سر بشنوی
✦
به آید ترا گر بدین بگروی
#240
نهادند بر دشت هیزم دو کوه
✦
جهانی نظاره شده هم گروه
#241
گذر بود چندان که گویی سوار
✦
میانه برفتی به تنگی چهار
#242
بدانگاه سوگند پرمایه شاه
✦
چنین بود آیین و این بود راه
#243
وزان پس به موبد بفرمود شاه
✦
که بر چوب ریزند نفط سیاه
#244
بیامد دو صد مرد آتش‌فروز
✦
دمیدند گفتی شب آمد به روز
#245
نخستین دمیدن سیه شد ز دود
✦
زبانه برآمد پس از دود زود
#246
زمین گشت روشنتر از آسمان
✦
جهانی خروشان و آتش دمان
#247
سراسر همه دشت بریان شدند
✦
بران چهر خندانش گریان شدند
#248
سیاوش بیامد به پیش پدر
✦
یکی خود زرین نهاده به سر
#249
هشیوار و با جامهای سپید
✦
لبی پر ز خنده دلی پرامید
#250
یکی تازیی بر نشسته سیاه
✦
همی خاک نعلش برآمد به ماه
#251
پراگنده کافور بر خویشتن
✦
چنان چون بود رسم و ساز کفن
#252
بدانگه که شد پیش کاووس باز
✦
فرود آمد از باره بردش نماز
#253
رخ شاه کاووس پر شرم دید
✦
سخن گفتنش با پسر نرم دید
#254
سیاوش بدو گفت انده مدار
✦
کزین سان بود گردش روزگار
#255
سر پر ز شرم و بهایی مراست
✦
اگر بیگناهم رهایی مراست
#256
ور ایدونک زین کار هستم گناه
✦
جهان آفرینم ندارد نگاه
#257
به نیروی یزدان نیکی دهش
✦
کزین کوه آتش نیابم تپش
#258
خروشی برآمد ز دشت و ز شهر
✦
غم آمد جهان را ازان کار بهر
#259
چو از دشت سودابه آوا شنید
✦
برآمد به ایوان و آتش بدید
#260
همی خواست کاو را بد آید بروی
✦
همی بود جوشان پر از گفت و گوی
#261
جهانی نهاده به کاووس چشم
✦
زبان پر ز دشنام و دل پر ز خشم
#262
سیاوش سپه را به تندی بتاخت
✦
نشد تنگدل جنگ آتش بساخت
#263
ز هر سو زبانه همی برکشید
✦
کسی خود و اسپ سیاوش ندید
#264
یکی دشت با دیدگان پر ز خون
✦
که تا او کی آید ز آتش برون
#265
چو او را بدیدند برخاست غو
✦
که آمد ز آتش برون شاه نو
#266
اگر آب بودی مگر تر شدی
✦
ز تری همه جامه بی‌بر شدی
#267
چنان آمد اسپ و قبای سوار
✦
که گفتی سمن داشت اندر کنار
#268
چو بخشایش پاک یزدان بود
✦
دم آتش و آب یکسان بود
#269
چو از کوه آتش به هامون گذشت
✦
خروشیدن آمد ز شهر و ز دشت
#270
سواران لشکر برانگیختند
✦
همه دشت پیشش درم ریختند
#271
یکی شادمانی بد اندر جهان
✦
میان کهان و میان مهان
#272
همی داد مژده یکی را دگر
✦
که بخشود بر بیگنه دادگر
#273
همی کند سودابه از خشم موی
✦
همی ریخت آب و همی خست روی
#274
چو پیش پدر شد سیاووش پاک
✦
نه دود و نه آتش نه گرد و نه خاک
#275
فرود آمد از اسپ کاووس شاه
✦
پیاده سپهبد پیاده سپاه
#276
سیاووش را تنگ در برگرفت
✦
ز کردار بد پوزش اندر گرفت
#277
سیاوش به پیش جهاندار پاک
✦
بیامد بمالید رخ را به خاک
#278
که از تف آن کوه آتش برست
✦
همه کامهٔ دشمنان گشت پست
#279
بدو گفت شاه ای دلیر جوان
✦
که پاکیزه تخمی و روشن روان
#280
چنانی که از مادر پارسا
✦
بزاید شود در جهان پادشا
#281
به ایوان خرامید و بنشست شاد
✦
کلاه کیانی به سر برنهاد
#282
می آورد و رامشگران را بخواند
✦
همه کامها با سیاوش براند
#283
سه روز اندر آن سور می در کشید
✦
نبد بر در گنج بند و کلید
#284
چهارم به تخت کیی برنشست
✦
یکی گُرزهٔ گاو پیکر به دست
#285
برآشفت و سودابه را پیش خواند
✦
گذشت سخنها برو بر براند
#286
که بی‌شرمی و بد بسی کرده‌ای
✦
فراوان دل من بیازرده‌ای
#287
یکی بد نمودی به فرجام کار
✦
که بر جان فرزند من زینهار
#288
بخوردی و در آتش انداختی
✦
برین گونه بر جادویی ساختی
#289
نیاید ترا پوزش اکنون به کار
✦
بپرداز جای و برآرای کار
#290
نشاید که باشی تو اندر زمین
✦
جز آویختن نیست پاداش این
#291
بدو گفت سودابه کای شهریار
✦
تو آتش بدین تارک من ببار
#292
مرا گر همی سر بباید برید
✦
مکافات این بد که بر من رسید
#293
بفرمای و من دل نهادم برین
✦
نبود آتش تیز با او به کین
#294
سیاوش سخن راست گوید همی
✦
دل شاه از غم بشوید همی
#295
همه جادوی زال کرد اندرین
✦
نخواهم که داری دل از من بکین
#296
بدو گفت نیرنگ داری هنوز
✦
نگردد همی پشت شوخیت کوز
#297
به ایرانیان گفت شاه جهان
✦
کزین بد که این ساخت اندر نهان
#298
چه سازم چه باشد مکافات این
✦
همه شاه را خواندند آفرین
#299
که پاداش این آنکه بیجان شود
✦
ز بد کردن خویش پیچان شود
#300
به دژخیم فرمود کاین را به کوی
✦
ز دار اندر آویز و برتاب روی
#301
چو سودابه را روی برگاشتند
✦
شبستان همه بانگ برداشتند
#302
دل شاه کاووس پردرد شد
✦
نهان داشت رنگ رخش زرد شد
#303
سیاوش چنین گفت با شهریار
✦
که دل را بدین کار رنجه مدار
#304
به من بخش سودابه را زین گناه
✦
پذیرد مگر پند و آید به راه
#305
همی گفت با دل که بر دست شاه
✦
گر ایدون که سودابه گردد تباه
#306
به فرجام کار او پشیمان شود
✦
ز من بیند او غم چو پیچان شود
#307
بهانه همی جست زان کار شاه
✦
بدان تا ببخشد گذشته گناه
#308
سیاووش را گفت بخشیدمش
✦
ازان پس که خون ریختن دیدمش
#309
سیاوش ببوسید تخت پدر
✦
وزان تخت برخاست و آمد بدر
#310
شبستان همه پیش سودابه باز
✦
دویدند و بردند او را نماز
#311
برین گونه بگذشت یک روزگار
✦
برو گرمتر شد دل شهریار
#312
چنان شد دلش باز از مهر اوی
✦
که دیده نه برداشت از چهر اوی
#313
دگر باره با شهریار جهان
✦
همی جادوی ساخت اندر نهان
#314
بدان تا شود با سیاووش بد
✦
بدانسان که از گوهر او سزد
#315
ز گفتار او شاه شد در گمان
✦
نکرد ایچ بر کس پدید از مهان
#316
بجایی که کاری چنین اوفتاد
✦
خرد باید و دانش و دین و داد
#317
چنان چون بود مردم ترسکار
✦
برآید به کام دل مرد کار
#318
بجایی که زهر آگند روزگار
✦
ازو نوش خیره مکن خواستار
#319
تو با آفرینش بسنده نه‌ای
✦
مشو تیز گر پرورنده نه‌ای
#320
چنین‌ست کردار گردان سپهر
✦
نخواهد گشادن همی بر تو چهر
#321
برین داستان زد یکی رهنمون
✦
که مهری فزون نیست از مهر خون
#322
چو فرزند شایسته آمد پدید
✦
ز مهر زنان دل بباید برید

شناسنامه و تفسیر بیت

ترجمه انگلیسی:

معنی روان:

ابعاد ادبی و روایی:
موجودیت‌های نام‌برده:
رهنما
هم‌سخن رازهای کهن و راهنمای شاهنامه
درود بر شما، پویندهٔ کارنامهٔ کهن! من «رهنما» هستم؛ همراه شما در شناخت پهلوانان، شهریاران، دیوان، جانوران شگفت و بازخوانی ابیات شاهنامه فردوسی. از هر گوشهٔ این حماسه بپرسید تا با هم به بازخوانی آن بنشینیم.
پیشنهادهای خوانش: