🦅 IRANLORE | ایران‌نامه
✦
✦
✦
✦
دوره پهلوانی (کیانیان)

سهراب

❖
51 بیت در این گفتار
برای مشاهده شناسنامه، معنی و هم‌پُرسی با سیمرغ روی هر بیت کلیک کنید
بخش ۱۵ - نبرد روز نخست رستم و سهراب، خستگی دو پهلوان، یورش بر سپاه‌ها و پیمان جنگ بامداد
رستم و سهراب گام به میدان کین نهادند و میدانی تنگ برای پیکاری مرگبار فرو ساختند. نخست نیزه‌ها بر هم کوفتند تا آنگاه که shafts شکست و سنان‌ها از کار افتاد. سپس عنان برتافتند و تیغ‌های هندی برکشیدند؛ ضربات چنان گران و سهمگین بود که از برخورد آهن بر آهن آتش می‌جهید و تیغ‌ها خرد می‌گشت. پس عمودهای گران برداشتند؛ از تاب‌ونیروی بازوان، عمودهای آهنین خمید و اسبان دمان و پهلوانان دژم گشتند. برگستوان اسبان فرو ریخت و زره‌ها بر تنشان پاره‌پاره گردید.

هر دو پهلوان و مرکب‌ها از توان افتادند؛ تشنه‌لب و گردآلود، تن از عرق پرآب و زبان از عطش چاک‌چاک شد. ناچار ماندند و دور از یکدگر ایستادند؛ پدری پر از درد و پسری پر از رنج، بی‌آنکه مهر فرزندی و پدری بر دل هیچ‌یک بجنبد، چرا که خرد نابینا گشته بود و فرّه چهره پنهان کرده بود. رستم با خود شگفت‌زده می‌گفت که هرگز چنین نهنگی در نبرد ندیده و رزم دیو سپید پیش این جوان خوار گشته است.

پس از آسودن مرکب‌ها، کمان‌ها به زه نهاده شد و تیرباران آغاز گشت، اما ببر بیان و زره نفوذناپذیر رستم مایه ایمنی شد. رستم دست برد تا چنگ در کمربند سهراب زند و او را از زین برکند، اما بازوی رستم ناکام ماند و سهراب از جایش تکان نخورد. سهراب ضربت گرزی بر کتف رستم فرود آورد و به خنده رستم را ریشخند کرد.

پس از خستگی، رستم چو پلنگی گرسنه بر سپاه توران تاخت و آنان را پراکنده ساخت. سهراب نیز به کین‌خواهی بر سپاه ایران زد و رزم‌آوران را در خاک و خون کشید. رستم شتابان بازآمد و سهراب را از کشتار بی‌گناهان بازداشت. سهراب پاسخ داد که تورانیان بی‌گناه بودند و تو نخست بر آنان تاختی. سرانجام دو پهلوان توافق کردند که پیکار را به بامداد روز بعد واگذارند تا دیداری دوباره در سپیده‌دم داشته باشند.
#1
به آوردگه رفت نیزه بکفت
✦
همی ماند از گفت مادر شگفت
#2
یکی تنگ میدان فرو ساختند
✦
به کوتاه نیزه همی بافتند
#3
نماند ایچ بر نیزه بند و سنان
✦
به چپ باز بردند هر دو عنان
#4
به شمشیر هندی برآویختند
✦
همی ز آهن آتش فرو ریختند
#5
به زخم اندرون تیغ شد ریز ریز
✦
چه زخمی که پیدا کند رستخیز
#6
گرفتند زان پس عمود گران
✦
غمی گشت بازوی کندآوران
#7
ز نیرو عمود اندر آورد خم
✦
دمان باد پایان و گردان دژم
#8
ز اسپان فرو ریخت برگستوان
✦
زره پاره شد بر میان گوان
#9
فرو ماند اسپ و دلاور ز کار
✦
یکی را نبد چنگ و بازو به کار
#10
تن از خوی پر آب و همه کام خاک
✦
زبان گشته از تشنگی چاک چاک
#11
یک از یکدگر ایستادند دور
✦
پر از درد باب و پر از رنج پور
#12
جهانا شگفتی ز کردار تست
✦
هم از تو شکسته هم از تو درست
#13
ازین دو یکی را نجنبید مهر
✦
خرد دور بد مهر ننمود چهر
#14
همی بچه را باز داند ستور
✦
چه ماهی به دریا چه در دشت گور
#15
نداند همی مردم از رنج و آز
✦
یکی دشمنی را ز فرزند باز
#16
همی گفت رستم که هرگز نهنگ
✦
ندیدم که آید بدین سان به جنگ
#17
مرا خوار شد جنگ دیو سپید
✦
ز مردی شد امروز دل ناامید
#18
جوانی چنین ناسپرده جهان
✦
نه گردی نه نام‌آوری از مهان
#19
به سیری رسانیدم از روزگار
✦
دو لشکر نظاره بدین کارزار
#20
چو آسوده شد بارهٔ هر دو مرد
✦
ز آورد و ز بند و ننگ و نبرد
#21
به زه بر نهادند هر دو کمان
✦
جوانه همان سالخورده همان
#22
زره بود و خفتان و ببر بیان
✦
ز کلک و ز پیکانش نامد زیان
#23
غمی شد دل هر دو از یکدگر
✦
گرفتند هر دو دوال کمر
#24
تهمتن که گر دست بردی به سنگ
✦
بکندی ز کوه سیه روز جنگ
#25
کمربند سهراب را چاره کرد
✦
که بر زین بجنباند اندر نبرد
#26
میان جوان را نبود آگهی
✦
بماند از هنر دست رستم تهی
#27
دو شیراوژن از جنگ سیر آمدند
✦
همه خسته و گشته دیر آمدند
#28
دگر باره سهراب گرز گران
✦
ز زین برکشید و بیفشارد ران
#29
بزد گرز و آورد کتفش به درد
✦
بپیچید و درد از دلیری بخورد
#30
بخندید سهراب و گفت ای سوار
✦
به زخم دلیران نه‌ای پایدار
#31
به رزم اندرون رخش گویی خرست
✦
دو دست سوار از همه بترست
#32
اگرچه گوی سرو بالا بود
✦
جوانی کند پیر کانا بود
#33
به سستی رسید این ازان آن ازین
✦
چنان تنگ شد بر دلیران زمین
#34
که از یکدگر روی برگاشتند
✦
دل و جان به اندوه بگذاشتند
#35
تهمتن به توران سپه شد به جنگ
✦
بدانسان که نخچیر بیند پلنگ
#36
میان سپاه اندر آمد چو گرگ
✦
پراگنده گشت آن سپاه بزرگ
#37
عنان را بپچید سهراب گرد
✦
به ایرانیان بر یکی حمله برد
#38
بزد خویشتن را به ایران سپاه
✦
ز گرزش بسی نامور شد تباه
#39
دل رستم اندیشه‌ای کرد بد
✦
که کاووس را بی‌گمان بد رسد
#40
ازین پرهنر ترک نوخاسته
✦
بخفتان بر و بازو آراسته
#41
به لشکرگه خویش تازید زود
✦
که اندیشهٔ دل بدان گونه بود
#42
میان سپه دید سهراب را
✦
چو می لعل کرده به خون آب را
#43
غمی گشت رستم چو او را بدید
✦
خروشی چو شیر ژیان برکشید
#44
بدو گفت کای ترک خونخواره مرد
✦
از ایران سپه جنگ با تو که کرد
#45
چرا دست یازی به سوی همه
✦
چو گرگ آمدی در میان رمه
#46
بدو گفت سهراب توران سپاه
✦
ازین رزم بودند بر بی‌گناه
#47
تو آهنگ کردی بدیشان نخست
✦
کسی با تو پیگار و کینه نجست
#48
بدو گفت رستم که شد تیره‌روز
✦
چه پیدا کند تیغ گیتی فروز
#49
برین دشت هم دار و هم منبرست
✦
که روشن جهان زیر تیغ‌اندرست
#50
گر ایدون که شمشیر با بوی شیر
✦
چنین آشنا شد تو هرگز ممیر
#51
بگردیم شبگیر با تیغ کین
✦
برو تا چه خواهد جهان آفرین

شناسنامه و تفسیر بیت

ترجمه انگلیسی:

معنی روان:

ابعاد ادبی و روایی:
موجودیت‌های نام‌برده:
رهنما
هم‌سخن رازهای کهن و راهنمای شاهنامه
درود بر شما، پویندهٔ کارنامهٔ کهن! من «رهنما» هستم؛ همراه شما در شناخت پهلوانان، شهریاران، دیوان، جانوران شگفت و بازخوانی ابیات شاهنامه فردوسی. از هر گوشهٔ این حماسه بپرسید تا با هم به بازخوانی آن بنشینیم.
پیشنهادهای خوانش: