سرگذشت و جایگاه در حماسه

پهلوان سالخورده و جهاندیده ایران، فرزند کشواد و نیای خاندان گودرزیان که در کنار رستم و طوس از ستون‌های اصلی ارتش ایران در رزم‌های کیانیان بود.

نمونه ابیات شاهنامه در پیوند با این موجودیت (40)

چو طوس و چو گودرز کشواد و گیو / چو خراد و گرگین و رهام نیو

معنی: بزرگانی چون طوس، گودرز کشواد، گیو، خراد، گرگین و رهام دلاور...

پادشاهی کی‌کاووس و رفتن او به مازندران • بخش ۱ - وسوسهٔ دیو رامشگر و تصمیم کاووس برای لشکرکشی به مازندران و فراخواندن زال بیت #4634

خبر شد به طوس و به گودرز و گیو / به رهام و گرگین و گردان نیو

معنی: خبر آمدن زال به طوس، گودرز، گیو، رهام، گرگین و دیگر پهلوانان دلیر رسید،

پادشاهی کی‌کاووس و رفتن او به مازندران • بخش ۱ - وسوسهٔ دیو رامشگر و تصمیم کاووس برای لشکرکشی به مازندران و فراخواندن زال بیت #4676

برفتند با او بزرگان نیو / چو طوس و چو گودرز و رهام و گیو

معنی: پهلوانان و بزرگان دلیر همچون طوس، گودرز، رهام و گیو همراه با زال از پیش شاه بیرون آمدند.

پادشاهی کی‌کاووس و رفتن او به مازندران • بخش ۲ - پند زال به کاووس دربارهٔ پرهیز از لشکرکشی به مازندران و رد شدن آن توسط شاه بیت #4737

به طوس و به گودرز فرمود شاه / کشیدن سپه سر نهادن به راه

معنی: پادشاه به طوس و گودرز فرمان داد تا سپاه را به حرکت درآورند و راه سفر را پیش گیرند.

پادشاهی کی‌کاووس و رفتن او به مازندران • بخش ۳ - لشکرکشی کاووس به مازندران، غارت شهر و اسارت او به دست دیو سپید بیت #4746

دگر روز برخاست آوای کوس / سپه را همی راند گودرز و طوس

معنی: روز بعد صدای طبل جنگی برخاست و گودرز و طوس سپاه را پیش راندند.

پادشاهی کی‌کاووس و رفتن او به مازندران • بخش ۳ - لشکرکشی کاووس به مازندران، غارت شهر و اسارت او به دست دیو سپید بیت #4751

چو طوس و فریبرز و گودرز و گیو / چو رهام و گرگین و فرهاد نیو

معنی: بزرگانی چون توس، فریبرز، گودرز، گیو، و پهلوانانی چون رهام، گرگین و فرهاد دلیر.

پادشاهی کی‌کاووس و رفتن او به مازندران • بخش ۱۱ - خان هفتم رستم: کشتن دیو سپید، درمان چشم کاووس و گشودن مازندران بیت #5213

به طوس و به گودرز کشوادگان / به گیو و به گرگین آزادگان

معنی: و نیز به طوس و گودرز کشوادگان و گیو و گرگین آزاده‌تبار،

پادشاهی کی‌کاووس و رفتن او به مازندران • بخش ۱۶ - نبرد نهایی با مازندران، کشتن جویان و شاه جادو و سپردن تاج به اولاد بیت #5351

چو گودرز کشواد بر میسره / شده کوه آهن زمین یکسره

معنی: بر جناح چپ، گودرز کشواد قرار گرفت و کوه و زمین از سلاح زره‌پوشان چون آهن گردید.

پادشاهی کی‌کاووس و رفتن او به مازندران • بخش ۱۶ - نبرد نهایی با مازندران، کشتن جویان و شاه جادو و سپردن تاج به اولاد بیت #5355

چو گودرز با زنگهٔ شاوران / چو رهام و گرگین جنگ‌آوران

معنی: دلاورانی چون گودرز و زنگهٔ شاوران و رهام و گرگینِ جنگجو نیز به راه افتادند.

پادشاهی کی‌کاووس و رفتن او به مازندران • بخش ۱۶ - نبرد نهایی با مازندران، کشتن جویان و شاه جادو و سپردن تاج به اولاد بیت #5404

چو گودرز کشواد بر میمنه / سلیح و سپه برد و کوس و بنه

معنی: گودرزِ کشواد بر جناح راست سپاه، سلاح و لشکریان و طبل و بنه را رهبری می‌کرد.

پادشاهی کی‌کاووس و رفتن او به مازندران • بخش ۱۶ - نبرد نهایی با مازندران، کشتن جویان و شاه جادو و سپردن تاج به اولاد بیت #5408

پس آنگه سپاهان به گودرز داد / ورا کام و فرمان آن مرز داد

معنی: سپس فرمانروایی سپاهان را به گودرز سپرد و اداره آن مرز را به او واگذار نمود.

پادشاهی کی‌کاووس و رفتن او به مازندران • بخش ۱۷ - بازگشت پیروزمندانهٔ کاووس به ایران، بخشش به رستم و برقراری داد و آبادی بیت #5497

چو گودرز گیتی بران گونه دید / عمود گران از میان برکشید

معنی: چو گودرز جهان را در آن وضعیت دید، عمود سنگین خود را از کمربند برکشید.

رزم کاووس با شاه هاماوران • بخش ۱ - لشکرکشی کاووس به باختر، نبرد در بربرستان و آغاز جنگ هاماوران بیت #5517

وزان سوی گودرز کشواد بود / چو گیو و چو شیدوش و میلاد بود

معنی: و در آن سو گودرزِ کشواد بود و پهلوانانی چون گیو و شیدوش و میلاد نیز حاضر بودند.

رزم کاووس با شاه هاماوران • بخش ۱ - لشکرکشی کاووس به باختر، نبرد در بربرستان و آغاز جنگ هاماوران بیت #5562

گرفتند ناگاه کاووس را / چو گودرز و چون گیو و چون طوس را

معنی: آنان ناگهان کاووس‌شاه و پهلوانانی چون گودرز و گیو و طوس را به بند کشیدند.

رزم کاووس با شاه هاماوران • بخش ۳ - خیانت شاه هاماوران، اسارت کاووس و سودابه و آشفتگی ایران بیت #5657

بدان دژ فرستاد کاووس را / همان گیو و گودرز و هم طوس را

معنی: کاووس و همچنین گیو و گودرز و طوس را به آن دژ فرستادند.

رزم کاووس با شاه هاماوران • بخش ۳ - خیانت شاه هاماوران، اسارت کاووس و سودابه و آشفتگی ایران بیت #5667

سپهدار چون گیو و گودرز و طوس / بدرید دلتان ز آوای کوس

معنی: آیا با وجود پهلوانانی چون گیو و گودرز و طوس، دل شما از صدای طبل جنگی آنان دریده شد و از ترس لرزیدید؟

رزم کاووس با شاه هاماوران • بخش ۳ - خیانت شاه هاماوران، اسارت کاووس و سودابه و آشفتگی ایران بیت #5677

چو از دژ رها کرد کاووس را / همان گیو و گودرز و هم طوس را

معنی: چون کاووس‌شاه را از دژ رها کرد و همچنین گیو و گودرز و طوس را آزاد ساخت،

رزم کاووس با شاه هاماوران • بخش ۵ - نبرد رستم با سپاه سه کشور، اسارت شاهان و آزادی کاووس بیت #5788

به رستم چنین گفت گودرز پیر / که تا کرد مادر مرا سیر شیر

معنی: گودرز پیر به رستم چنین گفت که از آن زمان که مادرم مرا با شیر خویش سیر کرد،

رزم کاووس با شاه هاماوران • بخش ۹ - نجات کاووس از سقوط، سرزنش گودرز و توبهٔ چهل‌روزهٔ شاه بیت #5925

بدو گفت گودرز بیمارستان / ترا جای زیباتر از شارستان

معنی: گودرز به او گفت: «تیمارستان برای تو جایی شایسته‌تر از شهر و پایتخت است!»

رزم کاووس با شاه هاماوران • بخش ۹ - نجات کاووس از سقوط، سرزنش گودرز و توبهٔ چهل‌روزهٔ شاه بیت #5930

چو طوس و چو گودرز کشوادگان / چو بهرام و چون گیو آزادگان

معنی: چون طوس و گودرز فرزند کشواد، و بهرام و گیو از تبار آزادگان،

رزم کاووس با شاه هاماوران • بخش ۱۰ - سور رستم در نوند، شکار هفت یل در دشت توران و آماده‌سازی افراسیاب برای حملهٔ ناگهانی بیت #5973

چو طوس و چو گودرز نیزه‌گذار / چو گرگین و چون گیو گرد و سوار

معنی: پهلوانانی چون طوس و گودرز نیزه‌گذار، و گرگین و گیو دلاور و سوار،

رزم کاووس با شاه هاماوران • بخش ۱۱ - نبرد هفت یل با افراسیاب، کشتن الکوس توسط رستم و شکست تورانیان بیت #6052

چو طوس و چو گودرز کشواد و گیو / چو گرگین و بهرام و فرهاد نیو

معنی: چون طوس و گودرز کشواد و گیو و گرگین و بهرام و فرهاد دلاور.

سهراب • بخش ۸ - نامهٔ گژدهم به کاووس از زور سهراب، ترک دژ و رای بر خواندن رستم بیت #6440

به گودرز گفتند کاین کار تست / شکسته به دست تو گردد درست

معنی: به گودرز گفتند که اصلاح این کار بر عهده توست و این تدبیرِ گسسته به دست تو درست می‌شود.

سهراب • بخش ۱۰ - خشم کاووس و فرمان بردار کردن رستم، زدن طوس، میانجیگری گودرز و بزم آشتی بیت #6528

سپهدار گودرز کشواد رفت / به نزدیک خسرو خرامید تفت

معنی: سپهدار گودرز کشواد به راه افتاد و شتابان به نزد کاووس‌شاه رفت.

سهراب • بخش ۱۰ - خشم کاووس و فرمان بردار کردن رستم، زدن طوس، میانجیگری گودرز و بزم آشتی بیت #6532

چو بشنید گفتار گودرز شاه / بدانست کاو دارد آیین و راه

معنی: چون کاووس‌شاه گفتار گودرز را شنید، دریافت که او راه و آیین درست را می‌پیماید.

سهراب • بخش ۱۰ - خشم کاووس و فرمان بردار کردن رستم، زدن طوس، میانجیگری گودرز و بزم آشتی بیت #6541

به گودرز گفت این سخن درخورست / لب پیر با پند نیکوترست

معنی: به گودرز گفت: این سخن بسیار بجاست؛ لبان پیرمرد خردمند شایسته‌ترین جای برای پند دادن است.

سهراب • بخش ۱۰ - خشم کاووس و فرمان بردار کردن رستم، زدن طوس، میانجیگری گودرز و بزم آشتی بیت #6543

چو گودرز برخاست از پیش اوی / پس پهلوان تیز بنهاد روی

معنی: چون گودرز از نزد کاووس برخاست، شتابان به دنبال رستم پهلوان به راه افتاد.

سهراب • بخش ۱۰ - خشم کاووس و فرمان بردار کردن رستم، زدن طوس، میانجیگری گودرز و بزم آشتی بیت #6547

ز گفتار چون سیر گشت انجمن / چنین گفت گودرز با پیلتن

معنی: چون بزرگان از سخن گفتن بازماندند، گودرز به رستم پیلتن چنین گفت:

سهراب • بخش ۱۰ - خشم کاووس و فرمان بردار کردن رستم، زدن طوس، میانجیگری گودرز و بزم آشتی بیت #6560

همه نامداران آن مرز را / چو طوس و چو کاووس و گودرز را

معنی: از همه نامداران آن سرزمین، مانند طوس، کاووس و گودرز،

سهراب • بخش ۱۳ - دیدن لشکرگاه ایران از بلندی، پرسش درفش‌ها از هجیر و نهفتن نشان رستم بیت #6673

چنین گفت کان فر آزادگان / جهانگیر گودرز کشوادگان

معنی: هجیر گفت: آن سراپرده افتخار آزادگان، گودرز جهانگیر فرزند کشواد است.

سهراب • بخش ۱۳ - دیدن لشکرگاه ایران از بلندی، پرسش درفش‌ها از هجیر و نهفتن نشان رستم بیت #6687

بدو گفت کان پور گودرز گیو / که خوانند گردان ورا گیو نیو

معنی: هجیر به او گفت: آن خیمه متعلق به گیو، فرزند گودرز است که پهلوانان او را گیوِ دلاور می‌خوانند.

سهراب • بخش ۱۳ - دیدن لشکرگاه ایران از بلندی، پرسش درفش‌ها از هجیر و نهفتن نشان رستم بیت #6707

ز گودرزیان مهتر و بهترست / به ایرانیان بر دو بهره سرست

معنی: او در میان گودرزیان بزرگ‌تر و برتر است و در میان ایرانیان، سرآمدِ بیشترِ سران است.

سهراب • بخش ۱۳ - دیدن لشکرگاه ایران از بلندی، پرسش درفش‌ها از هجیر و نهفتن نشان رستم بیت #6708

بدو گفت سهراب از آزادگان / سیه بخت گودرز کشوادگان

معنی: سهراب به او گفت: «در میان آزادگان و بزرگان، گودرز فرزند کشواد، تیره‌بخت و بدبیار است...»

سهراب • بخش ۱۳ - دیدن لشکرگاه ایران از بلندی، پرسش درفش‌ها از هجیر و نهفتن نشان رستم بیت #6749

چو گودرز و هفتاد پور گزین / همه پهلوانان با آفرین

معنی: «وقتی گودرز و هفتاد فرزندِ برگزیده‌اش که همگی پهلوانانی ستوده هستند زنده باشند...»

سهراب • بخش ۱۳ - دیدن لشکرگاه ایران از بلندی، پرسش درفش‌ها از هجیر و نهفتن نشان رستم بیت #6763

بزرگان برفتند با او بهم / چو طوس و چو گودرز و چون گستهم

معنی: بزرگان و پهلوانان همراه او رفتند، کسانی چون طوس، گودرز و گستهم.

سهراب • بخش ۱۸ - کشته شدن سهراب بر دست رستم، شناختن پسر از مهره و بازداشتن پدر از خودکشی بیت #7079

بدو گفت گودرز کاکنون چه سود / که از روی گیتی برآری تو دود

معنی: گودرز به او گفت: «اکنون چه فایده‌ای دارد که جهان را به آتش بکشی و دمار از روزگار خود برآوری؟»

سهراب • بخش ۱۸ - کشته شدن سهراب بر دست رستم، شناختن پسر از مهره و بازداشتن پدر از خودکشی بیت #7084

به گودرز گفت آن زمان پهلوان / کز ایدر برو زود روشن روان

معنی: در آن هنگام رستم به گودرز گفت: از این جا شتابان و با روانی روشن و بیدار برو.

سهراب • بخش ۱۹ - درخواست نوشداروی رستم از کاووس و امتناع شاه از درمان سهراب بیت #7089

چو بشنید گودرز برگشت زود / بر رستم آمد به کردار دود

معنی: چون گودرز این سخنان را شنید، شتابان بازگشت و مانند دود به نزد رستم آمد.

سهراب • بخش ۱۹ - درخواست نوشداروی رستم از کاووس و امتناع شاه از درمان سهراب بیت #7103

خود و گیو گودرز و چندی سوار / برفتند شاد از در شهریار

معنی: طوس و گیو، فرزند گودرز، به همراه چند سوار، شادمان از درگاه شهریار بیرون رفتند.

داستان سیاوش • بخش ۲ - نخچیر طوس و گیو در مرز توران، یافتن ماه‌روی و ستیز تا سپردن او به کاووس بیت #7208

بفرمود بهرام گودرز را / که این نامور لشکر و مرز را

معنی: سپس به بهرامِ گودرز فرمان داد که: این سپاه نامدار و این مرز و بوم را...

داستان سیاوش • بخش ۸ - نامهٔ پرخشم کاووس، امتناع سیاوش از پیمان‌شکنی و دعوت افراسیاب به توران بیت #8244