🦅 IRANLORE | ایران‌نامه
✦
✦
✦
✦
دوره پهلوانی (کیانیان)

پادشاهی کی‌کاووس و رفتن او به مازندران

❖
39 بیت در این گفتار
برای مشاهده شناسنامه، معنی و هم‌پُرسی با سیمرغ روی هر بیت کلیک کنید
بخش ۱۷ - بازگشت پیروزمندانهٔ کاووس به ایران، بخشش به رستم و برقراری داد و آبادی
چون کی‌کاووس‌شاه، پیروز و سرسامان‌یافته از نبرد سنگین مازندران، گام بر خاک پاک ایران نهاد، گرد و غبار سپاهی بس عظیم چندان بر آسمان افراشته شد که خورشید روشن در پس تاریکی گرد ناپدید گشت. بانگ شادمانی و خروش مردمان، از زن و مرد، تا اوج گردون بالا رفت و سراسر شهرهای ایران‌زمین را آذین بستند. نغمه رامشگران و بوی می ناب هر گوشه و کنار را فراگرفت؛ گویی با بازگشت شهریار، ماه نوینی بر افق ایران درخشیدن گرفت و گیتی از نو جوانی یافت. کاووس بر تخت شاهی نشست، درِ گنجینه‌های کهن را گشود و روزی‌دهندگان و بخشندگان را بفرمود تا میان مستمندان دینار فراوان پراکنند.

در این میان، رستم تهمتن با کلاهی کیانی بر سر، بر پیشگاه شاه درآمد. کاووس‌شاه خدیو تهمتن را بسیار بنواخت و او را به پاس دلاوری‌های بی‌همتایش نزدیک خویش بر تخت نشانید. سپس خواستار آوردی عظیم از پاداش‌های شاهانه گشت: تختی از فیروزه با پایه‌هایی به شکل میش، تاجی گوهرنشان، خلعت‌های زربفت، صد ماهروی زرین‌کمر، صد کینه‌ور مشکین‌مو، صد اسب با زین و ستام زرین، صد استر سیاه با لگام‌های طلایی و بارهای دیبای خسروی از چین و روم، بدره‌های سرشار از دینار، جام‌های یاقوت پر از مشک و فیروزه‌گون جام‌های پر از گلاب. شاه منشوری بر حریر به عود و عنبر نبشت و فرمانروایی جاویدان ولایت نیمروز را به رستم سپرد تا پس از او هیچ کس بر آن مرز و بوم فرمان نرااند مگر رستم دستان و خاندانش. رستم تخت شهریار را بوسه داد و پس از دریافت منشور، آهنگ سیستان کرد.

پس از آن، کاووس‌شاه دادگری پیشه ساخت، درِ بیداد و ستم را بست، فرماندهی سپاه ایران را به طوس بخشید و مرزهای سپاهان را به گودرز سپرد. جهان چنان پر از ایمنی و داد گشت که پنداری باغ ارم بازسازی شد و بدین‌گونه داستان نبرد مازندران به پایان آمد تا رزم هاماوران آغاز گردد.
#1
چو کاووس در شهر ایران رسید
✦
ز گرد سپه شد هوا ناپدید
#2
برآمد همی تا به خورشید جوش
✦
زن و مرد شد پیش او با خروش
#3
همه شهر ایران بیاراستند
✦
می و رود و رامشگران خواستند
#4
جهان سر به سر نو شد از شاه نو
✦
ز ایران برآمد یکی ماه نو
#5
چو بر تخت بنشست پیروز و شاد
✦
در گنجهای کهن برگشاد
#6
ز هر جای روزی‌دهان را بخواند
✦
به دیوان دینار دادن نشاند
#7
برآمد خروش از در پیلتن
✦
بزرگان لشکر شدند انجمن
#8
همه شادمان نزد شاه آمدند
✦
بران نامور پیشگاه آمدند
#9
تهمتن بیامد به سر بر کلاه
✦
نشست از بر تخت نزدیک شاه
#10
سزاوار او شهریار زمین
✦
یکی خلعت آراست با آفرین
#11
یکی تخت پیروزه و میش‌سار
✦
یکی خسروی تاج گوهر نگار
#12
یکی دست زربفت شاهنشهی
✦
ابا یاره و طوق و با فرهی
#13
صد از ماهرویان زرین کمر
✦
صد از مشک مویان با زیب و فر
#14
صد از اسپ با زین و زرین ستام
✦
صد استر سیه موی و زرین لگام
#15
همه بارشان دیبهٔ خسروی
✦
ز چینی و رومی و از پهلوی
#16
ببردند صد بدره دینار نیز
✦
ز رنگ و ز بوی و ز هرگونه چیز
#17
ز یاقوت جامی پر از مشک ناب
✦
ز پیروزه دیگر یکی پر گلاب
#18
نوشته یکی نامه‌ای بر حریر
✦
ز مشک و ز عنبر ز عود و عبیر
#19
سپرد این به سالار گیتی فروز
✦
به نوی همه کشور نیمروز
#20
چنان کز پس عهد کاووس شاه
✦
نباشد بران تخت کس را کلاه
#21
مگر نامور رستم زال را
✦
خداوند شمشیر و گوپال را
#22
ازان پس برو آفرین کرد شاه
✦
که بی‌تو مبیناد کس پیشگاه
#23
دل تاجداران به تو گرم باد
✦
روانت پر از شرم و آزرم باد
#24
فرو برد رستم ببوسید تخت
✦
بسیچ گذر کرد و بربست رخت
#25
خروش تبیره برآمد ز شهر
✦
ز شادی به هرکس رسانید بهر
#26
بشد رستم زال و بنشست شاه
✦
جهان کرد روشن به آیین و راه
#27
به شادی بر تخت زرین نشست
✦
همی جور و بیداد را در ببست
#28
زمین را ببخشید بر مهتران
✦
چو باز آمد از شهر مازندران
#29
به طوس آن زمان داد اسپهبدی
✦
بدو گفت از ایران بگردان بدی
#30
پس آنگه سپاهان به گودرز داد
✦
ورا کام و فرمان آن مرز داد
#31
وزان پس به شادی و می دست برد
✦
جهان را نموده بسی دستبرد
#32
بزد گردن غم به شمشیر داد
✦
نیامد همی بر دل از مرگ یاد
#33
زمین گشت پر سبزه و آب و نم
✦
بیاراست گیتی چو باغ ارم
#34
توانگر شد از داد و از ایمنی
✦
ز بد بسته شد دست اهریمنی
#35
به گیتی خبر شد که کاووس شاه
✦
ز مازندران بستد آن تاج و گاه
#36
بماندند یکسر همه زین شگفت
✦
که کاووس شاه این بزرگی گرفت
#37
همه پاک با هدیه و با نثار
✦
کشیدند صف بر در شهریار
#38
جهان چون بهشتی شد آراسته
✦
پر از داد و آگنده از خواسته
#39
سر آمد کنون رزم مازندران
✦
به پیش آورم جنگ هاماوران

شناسنامه و تفسیر بیت

ترجمه انگلیسی:

معنی روان:

ابعاد ادبی و روایی:
موجودیت‌های نام‌برده:
رهنما
هم‌سخن رازهای کهن و راهنمای شاهنامه
درود بر شما، پویندهٔ کارنامهٔ کهن! من «رهنما» هستم؛ همراه شما در شناخت پهلوانان، شهریاران، دیوان، جانوران شگفت و بازخوانی ابیات شاهنامه فردوسی. از هر گوشهٔ این حماسه بپرسید تا با هم به بازخوانی آن بنشینیم.
پیشنهادهای خوانش: