🦅 IRANLORE | ایران‌نامه
✦
✦
✦
✦
دوره تاریخی (اشکانیان و ساسانیان)

پادشاهی یزدگرد

❖
77 بیت در این گفتار
برای مشاهده شناسنامه، معنی و هم‌پُرسی با سیمرغ روی هر بیت کلیک کنید
بخش ۶ - شکست ایرانیان بیرون بغداد، پند فرخ‌زاد به پناه نارون و عزم یزدگرد سوی خراسان
فرخ‌زاد هرمزد با چشمی خون‌بار و دلی لبریز از خشم از اروندرود گذشت و بر سپاه دشمن در کرخ تاخت. رزم‌آوران ایرانی جان‌فشانی‌ها کردند، اما چون گرد نبرد برآسمان خاست و غبار کینه‌توزی بالا گرفت، بخت از ایوانیان برگشت و شکست بر اردوگاه ایران فروافتاد. فرخ‌زاد، گردآلود و خسته، با جامه‌ای رزم‌دیده بر شهریار یزدگرد درآمد. پیش پای شاه زانو زد و ناله از نهاد برآورد که: «ای آخرین یادگار دودمان کیانی! تو یک تنی و دشمنان سدهزار؛ روا نیست جان خویش را که پناه ایران است به بازی‌گاه بخت سپاری. سوی بیشه نارون و مرز تبرستان رخت بربند؛ آنجا که مردمان آمل و ساری پرستندگان و بندگان تو و تبار تو هستند. از آنجا بسان فریدون شهریار، لشکری نو گرد آور و بخت خویش را بازساز.»

روز دگر یزدگرد بر تخت کیانی نشست، تاج بر سر نهاد و بخردان، موبدان و بزرگان کشور را گرد آورد تا چاره‌جویی کند. اندیشه فرخ‌زاد را بازگفت، اما بزرگان بانگ برآوردند که گریختن و پشت کردن به دشمن، شایسته شاهنشاهی نیست. یزدگرد خود نیز گریختن به جنگل را دون شأن کیانی دید و گفت: «مرا جنگ با دشمن و مرگ در میدان، خوش‌تر از ننگ گریختن است.» با این حال، شاه تدبیری دیگر در سر داشت: رفتن به سوی مرزهای پهناور خراسان. او دل بر آن داشت که شاهنشاهی خویش را با پیوند زناشویی با دختر فغفور چین و یاری جستن از دلاوران آن سامان بازیابد. همچنین امید به ماهوی، کنارنگ مرو داشت—مردی بی‌مایه که یزدگرد او را از شبانی به والایی و فرمانروایی مرو رسانیده بود.

فرخ‌زاد هرمزد دست بر دست زد و زاری‌کنان شاه یزدگرد را هشدار داد که به بدگوهران و فرومایگان نوکیسه اعتماد نکند؛ چرا که گوهرِ ناپاک با افسون و بخشش دگرگون نمی‌شود و آن‌که به بی‌هوده برکشیده شده، در روز سختی وفا نخواهد ورزید. اما یزدگرد که تقدیر بر او سایه افکنده بود، سخن فرخ‌زاد را نشنیده گرفت و عزم رفتن کرد.

چون سپیده سر زد، سپاه شاهی راه خراسان در پیش گرفت. گریه و خروش از بزرگان، دهقانان و خویشاوندان برآمد که شاه خویش را بدرقه می‌کردند. یزدگرد با دیدگانی پرآب آنان را سپاس گفت و پند داد که اگر موج سهمگین اعراب فرا رسید، جان و خانمان خویش را پاس دارند و تسلیمِ روزگار گردند تا گردانِ سپهر چه بازی کند. بدین‌سان، شاه ایران با دلی پردرد و رخساری پرآژنگ منزل‌به‌منزل از ری و گرگان گذشت و سوی بست روان شد، غافل از آنکه تقدیر سرنوشتی تیره برای آخرین شهریار ساسانی در سرای خراسان رقم زده بود.

شناسنامه و تفسیر بیت

ترجمه انگلیسی:

معنی روان:

ابعاد ادبی و روایی:
موجودیت‌های نام‌برده:
رهنما
هم‌سخن رازهای کهن و راهنمای شاهنامه
درود بر شما، پویندهٔ کارنامهٔ کهن! من «رهنما» هستم؛ همراه شما در شناخت پهلوانان، شهریاران، دیوان، جانوران شگفت و بازخوانی ابیات شاهنامه فردوسی. از هر گوشهٔ این حماسه بپرسید تا با هم به بازخوانی آن بنشینیم.
پیشنهادهای خوانش: