#1
چوخواهرش بشنید کامد ز راه
✦
برادرش پر درد زان رزمگاه
“When his sister heard that he had returned from the path, her brother full of pain from that battlefield,”
#2
بینداخت آن نامدار افسرش
✦
بیاورد فرمانبری چادرش
“That renowned lady cast off her coronet and brought forth a servant's veil.”
#3
بیامد بنزد برادر دمان
✦
دلش خسته ازدرد و تیره روان
“She came swiftly before her brother, her heart wounded with grief and her soul darkened.”
#4
بدو گفت کای مهتر جنگجوی
✦
چگونه شدی پیش خسرو بگوی
“She said to him: 'O warlike chieftain, tell me how you acted before King Khosrow.'”
#5
گر او ازجوانی شود تیزوتند
✦
مگردان تو درآشتی رای کند
“'If he in his youth becomes fierce and sharp, do not turn your mind away from peace.'”
#6
بخواهر چنین گفت بهرام گرد
✦
که او را زشاهان نباید شمرد
“Bahram the warrior spoke thus to his sister: 'He should not be counted among kings!'”
#7
نه جنگی سواری نه بخشنده‌ای
✦
نه داناسری گر درخشنده‌ای
“'He is neither a combat knight nor generous, nor wise in head, however radiant he appears.'”
#8
هنر بهتر از گوهر نامدار
✦
هنرمند باید تن شهریار
“'Virtue and skill are better than renowned lineage; the body of a ruler must be accomplished.'”
#9
چنین گفت داننده خواهر بدوی
✦
که‌ای پرهنر مهتر نامجوی
“The wise sister spake unto him: 'O accomplished and fame-seeking leader,'”
#10
تو را چند گویم سخن نشنوی
✦
به پیش آوری تندی وبدخوی
“'How often must I counsel you, yet you listen not, bringing forth only harshness and ill temper?'”
#11
نگر تاچه گوید سخن گوی بلخ
✦
که باشد سخن گفتن راست تلخ
“'Consider what the Speaker of Balkh said: that telling the truth is bitter.'”
#12
هرآنکس که آهوی تو باتوگفت
✦
همه راستیها گشاد ازنهفت
“'Whoever revealed your faults to your face, laid open all truths from concealment.'”
#13
مکن رای ویرانی شهر خویش
✦
ز گیتی چو برداشتی بهرخویش
“'Do not resolve to ruin your own city, once you have taken your own portion from the world.'”
#14
برین بریکی داستان زد کسی
✦
کجا بهره بودش ز دانش بسی
“'Regarding this, someone framed a tale—one who possessed a vast share of wisdom:'”
#15
که خر شد که خواهد زگاوان سروی
✦
بیکباره گم کرد گوش وبروی
“'That the donkey went seeking the horns of bulls, and lost its ears and snout all at once!'”
#16
نکوهش مخواه از جهان سر به سر
✦
نبود از تبارت کسی تاجور
“'Do not bring blame upon yourself from all the world; no one in your lineage was ever a crowned king.'”
#17
اگر نیستی درمیان این جوان
✦
نبودی من از داغ تیره روان
“'Were you not caught in the midst of this, young man, my soul would not be darkened with grief.'”
#18
پدرزنده و تخت شاهی بجای
✦
نهاده تو اندر میان پیش پای
“'While the father was alive and the royal throne intact, you stepped forward to usurp it.'”
#19
ندانم سرانجام این چون بود
✦
همیشه دو چشمم پر از خون بود
“'I know not what the end of this will be; both my eyes are ever filled with blood.'”
#20
جز از درد و نفرین نجویی همی
✦
گل زهر خیره ببویی همی
“'You seek naught but pain and curse; blindly you smell the flower of poison.'”
#21
چو گویند چوبینه بدنام گشت
✦
همه نام بهرام دشنام گشت
“'When they say Chubin became ill-famed, the whole name of Bahram turns to insult.'”
#22
برین نیز هم خشم یزدان بود
✦
روانت به دوزخ به زندان بود
“'Upon this lies the wrath of God as well, and your soul shall be imprisoned in Hell.'”
#23
نگر تا جز از هرمز شهریار
✦
که بد درجهان مر تو را خواستار
“'Consider who in the world sought your greatness, save King Hormoz?'”
#24
هم آن تخت و آن کالهٔ ساوه شاه
✦
بدست آمد و برنهادی کلاه
“'That throne and all those treasures of Saveh Shah came into your hands, and you placed the crown upon your head.'”
#25
چو زو نامور گشتی اندر جهان
✦
بجویی کنون گاه شاهنشهان
“'When you became renowned in the world through him, do you now seek the throne of King of Kings?'”
#26
همه نیکوییها ز یزدان شناس
✦
مباش اندرین تاجور ناسپاس
“'Acknowledge all goodness as coming from God; be not ungrateful toward this crowned monarch.'”
#27
برزمی که کردی چنین کش مشو
✦
هنرمند بودی منی فش مشو
“'Do not grow haughty over the battles you fought; you were talented, yet do not be arrogant.'”
#28
به دل دیو را یار کردی همی
✦
به یزدان گنهگار گردی همی
“'You have made the Div a companion to your heart, becoming a sinner before God.'”
#29
چو آشفته شد هرمز وبردمید
✦
به گفتار آذرگشسپ پلید
“'When Hormoz became disturbed and raged at the words of evil Azargashasp,'”
#30
تو را اندرین صبر بایست کرد
✦
نبد بنده را روزگارنبرد
“'You ought to have exercised patience; it was not a vassal's place to wage war.'”
#31
چو او را چنان سختی آمد بروی
✦
ز بردع بیامد پسر کینه جوی
“'When such hardship befell him, his vengeful son came from Bardaa.'”
#32
ببایست رفتن برشاه نو
✦
بکام وی آراستن گاه نو
“'You should have gone before the new King and decorated the new throne according to his desire.'”
#33
نکردی جوان جز برای تو کار
✦
ندیدی دلت جز به روزگار
“'The young prince did nothing except for your sake; your heart saw nothing but its own luck.'”
#34
تن آسان بدی شاد وپیروزبخت
✦
چراکردی آهنگ این تاج وتخت
“'You were at ease, happy and victorious; why did you aim for this crown and throne?'”
#35
تودانی که ازتخمهٔ اردشیر
✦
بجایند شاهان برنا و پیر
“'You know that from the seed of Ardashir, young and old kings remain to rule.'”
#36
ابا گنج وبا لشکر بی‌شمار
✦
به ایران که خواند تو را شهریار
“'Even with endless treasure and armies, who in Iran would call you King?'”
#37
اگر شهریاری به گنج وسپاه
✦
توانست کردن به ایران نگاه
“'If kingship could be claimed through wealth and host, and thereby look upon Iran,'”
#38
نبودی جز از ساوه سالار چین
✦
که آورد لشکر به ایران زمین
“'Then none but Saveh, the ruler of China, who brought his host against Iran's soil, would rule.'”
#39
تو راپاک یزدان بروبرگماشت
✦
بد او ز ایران و توران بگاشت
“'Pure God appointed you against him; he sought to tear Iran and Turan apart.'”
#40
جهاندار تا این جهان آفرید
✦
زمین کرد و هم آسمان آفرید
“'Since the World-Lord created this universe, making the earth and the heavens above,'”
#41
ندیدند هرگز سواری چوسام
✦
نزد پیش او شیردرنده گام
“'Never did men see a knight like Sam, before whom even fierce lions would not step.'”
#42
چو نوذر شد از بخت بیدادگر
✦
بپا اندر آورد رای‌پدر
“'When Nowzar fell through unjust fate, Sam upheld the counsel of his father.'”
#43
همه مهتران سام را خواستند
✦
همان تخت پیروزه آراستند
“'All the grandees desired Sam for king and adorned the turquoise throne for him.'”
#44
بران مهتران گفت هرگز مباد
✦
که جان سپهبد کند تاج یاد
“'He said to those nobles: Never may it be that the commander's soul desires the crown!'”
#45
که خاک منوچهر گاه منست
✦
سر تخت نوذر کلاه منست
“'The dust of Manuchehr's path is my throne; the crown of Nowzar's head is my helm.'”
#46
بدان گفتم این ای برادر که تخت
✦
نیابد مگر مرد پیروزبخت
“'I told you this, brother, because the throne is won only by the prosperous and blessed man,'”
#47
که دارد کفی راد وفر ونژاد
✦
خردمند و روشن دل و پر ز داد
“'Who possesses a generous hand, royal glory, noble birth, wisdom, an enlightened heart, and full justice.'”
#48
ندانم که بر تو چه خواهد رسید
✦
که اندر دلت شد خرد ناپدید
“'I know not what shall befall you, for wisdom hath vanished from your heart.'”
#49
بدو گفت بهرام کاینست راست
✦
برین راستی پاک یزدان گواست
“Bahram said to her: 'This is the truth, and pure God is witness to this truth.'”
#50
ولیکن کنون کار ازین درگذشت
✦
دل و مغز من پر ز تیمار گشت
“'Yet now the matter has passed beyond this gate; my heart and brain are filled with anguish.'”
#51
اگر مه شوم گر نهم سر بمرگ
✦
که مرگ اندر آید بپولاد ترگ
“'Whether I grow great or yield my head to death—for death even strikes the steel helm.'”