بخش ۵ - دیدار خسرو و بهرام چوبین در نهروان، رد آشتی و ستیزه بر شاهی، و بریدن کمند تاج

#1

رسیدند بهرام و خسرو به هم

✦

گشاده یکی روی و دیگر دژم

#2

نشسته جهاندار بر خنگ عاج

✦

فریدون یل بود با فر و تاج

#3

ز دیبای زربفت چینی قبای

✦

چو گردوی پیش اندرون رهنمای

#4

چو بندوی و گستهم بر دست شاه

✦

چو خراد برزین زرین کلاه

#5

هه غرقه در آهن و سیم و زر

✦

نه یاقوت پیدا نه زرین کمر

#6

چو بهرام روی شهنشاه دید

✦

شد از خشم رنگ رخش ناپدید

#7

ازان پس چنین گفت با سرکشان

✦

که این روسپی زادهٔ بدنشان

#8

ز پستی و کندی به مردی رسید

✦

توانگر شد و رزمگه برکشید

#9

بیاموخت آیین شاهنشهان

✦

به زودی سرآرم بدو بر جهان

#10

ببینید لشکرش را سر به سر

✦

که تا کیست زیشان یکی نامور

#11

سواری نبینم همی رزم جوی

✦

که بامن به روی اندر آرند روی

#12

ببیند کنون کار مردان مرد

✦

تگ اسپ و شمشیر و گرز نبرد

#13

همان زخم گوپال وباران تیر

✦

خروش یلان بر ده و دار و گیر

#14

ندارد به آوردگه پیل پای

✦

چو من با سپاه اندر آیم ز جای

#15

ز آواز من کوه ریزان شود

✦

هژبر دلاور گریزان شود

#16

به خنجر به دریا بر افسون کنیم

✦

بیابان سراسر پر از خون کنیم

#17

بگفت و برانگیخت ابلق زجای

✦

تو گفتی شد آن باره پران همای

#18

یکی تنگ آورد گاهی گرفت

✦

بدو مانده بد لشکر اندر شگفت

#19

ز آوردگه شد سوی نهروان

✦

همی‌ بود بر پیش فرخ جوان

#20

تنی چند با او ز ایرانیان

✦

همه بسته بر جنگ خسرو میان

#21

چنین گفت خسرو که ای سرکشان

✦

ز بهرام چوبین که دارد نشان

#22

بدو گفت گردوی کای شهریار

✦

نگه کن بر آن مرد ابلق سوار

#23

قبایش سپید و حمایل سیاه

✦

همی‌ راند ابلق میان سپاه

#24

جهاندار چون دید بهرام را

✦

بدانستش آغاز و فرجام را

#25

چنین گفت کان دودگون دراز

✦

نشسته بر آن ابلق سرفراز

#26

بدو گفت گردوی که آری همان

✦

نبرده‌ست هرگز به نیکی گمان

#27

چنین گفت کز پهلو کوژپشت

✦

بپرسی سخن پاسخ آرد درشت

#28

همان خوک بینی و خوابیده چشم

✦

دل آگنده دارد تو گویی به خشم

#29

به دیده ندیدی مر او را به دست

✦

کجا در جهان دشمن ایزدست

#30

نبینم همی در سرش کهتری

✦

نیابد کس او را به فرمانبری

#31

ازآن پس به بندوی و گستهم گفت

✦

که بگشایم این داستان از نهفت

#32

که گر خر نیاید به نزدیک بار

✦

تو بار گران را به نزد خر آر

#33

چو بفریفت چوبینه را نره دیو

✦

کجا بیند او راه گیهان خدیو

#34

هرآن دل که از آز شد دردمند

✦

نیایدش کار بزرگان پسند

#35

جز از جنگ چوبینه را رای نیست

✦

به دل‌ش اندرون داد را جای نیست

#36

چو بر جنگ رفتن بسی شد سُخُن

✦

نگه کرد باید ز سر تا به بُن

#37

که داندکه در جنگ پیروز کیست

✦

بدان سر دگر لشکر افروز کیست

#38

برین گونه آراسته لشکری

✦

به پرخاش بهرام یل مهتری

#39

دژاگاه مردی چو دیو سترگ

✦

سپاهی به کردار درنده گرگ

#40

گر ایدون که باشیم همداستان

✦

نباشد مرا ننگ زین داستان

#41

به پرسش یکی پیش دستی کنم

✦

از آن به که در جنگ سستی کنم

#42

اگر زو بر اندازه یابم سخن

✦

نوآیین بدیهاش گردد کهن

#43

ز گیتی یکی گوشه او را دهم

✦

سپاسی ز دادن بدو برنهم

#44

همه آشتی گردد این جنگ ما

✦

برین رزمگه جستن آهنگ ما

#45

مرا ز آشتی سودمندی بود

✦

خرد بی‌گمان تاج بندی بود

#46

چو بازارگانی کند پادشا

✦

ازو شاد باشد دل پارسا

#47

بدو گفت گستهم کای شهریار

✦

انوشه بدی تا بود روزگار

#48

همی گوهر افشانی اندر سُخُن

✦

تو داناتری هرچ باید بکن

#49

تو پُردادی و بنده بیدادگر

✦

تو پرمغزی و او پر از باد سر

#50

چو بشنید خسرو بپیمود راه

✦

خرامان بیامد به پیش سپاه

#51

بپرسید بهرام یل را ز دور

✦

همی‌ جست هنگامهٔ رزم سور

#52

به بهرام گفت ای سرافراز مرد

✦

چگونه‌ست کارت به دشت نبرد

#53

تو درگاه را همچو پیرایه‌ای

✦

همان تخت ودیهیم را مایه‌ای

#54

ستون سپاهی به هنگام رزم

✦

چو شمع درخشنده هنگام بزم

#55

جهانجوی گردی و یزدان پرست

✦

مداراد دارنده باز از تو دست

#56

سگالیده‌ام روزگار تو را

✦

به خوبی بسیجیده کار تو را

#57

تو را با سپاه تو مهمان کنم

✦

ز دیدار تو رامش جان کنم

#58

سپهدار ایرانت خوانم به داد

✦

کنم آفریننده را بر تو یاد

#59

سخنهاش بشنید بهرام گرد

✦

عنان بارهٔ تیزتگ را سپرد

#60

هم از پشت آن باره بردش نماز

✦

همی‌ بود پیشش زمانی دراز

#61

چنین داد پاسخ مر ابلق سوار

✦

که من خرمم شاد و به روزگار

#62

تو را روزگار بزرگی مباد

✦

نه بیداد دانی ز شاهی نه داد

#63

الان شاه چون شهریاری کند

✦

ورا مرد بدبخت یاری کند

#64

تو را روزگاری سگالیده‌ام

✦

بنوی کمندیت مالیده‌ام

#65

به زودی یکی دار سازم بلند

✦

دو دستت ببندم به خم کمند

#66

بیاویزمت زان سزاوار دار

✦

ببینی ز من تلخی روزگار

#67

چو خسرو ز بهرام پاسخ شنید

✦

به رخساره شد چون گل شنبلید

#68

چنین داد پاسخ که ای ناسپاس

✦

نگوید چنین مرد یزدان شناس

#69

چو مهمان به خوان تو آید ز دور

✦

تو دشنام سازی به هنگام سور

#70

نه آیین شاهان بود زین نشان

✦

نه آنِ سواران گردنکشان

#71

نه تازی چنین کرد و نه پارسی

✦

اگر بشمری سال صدبار سی

#72

ازین ننگ دارد خردمند مرد

✦

به گرد درِ ناسپاسی مگرد

#73

چو مهمانت آواز فرخ دهد

✦

برین گونه بر دیو پاسخ دهد

#74

بترسم که روز بد آیدت پیش

✦

که سرگشته بینمت بر رای خویش

#75

تو را چاره بر دست آن پادشاست

✦

که زنده‌ست جاوید وفرانرواست

#76

گنهکار یزدانی و ناسپاس

✦

تن اندر نکوهش دل اندر هراس

#77

مرا چون الان شاه خوانی همی

✦

ز گوهر به یک سوم دانی همی

#78

مگر ناسزایم به شاهنشهی

✦

نه زیباست بر من کلاه مهی

#79

چون کسری نیا و چو هرمز پدر

✦

کرا دانی از من سزاوارتر

#80

ورا گفت بهرام کای بدنشان

✦

به گفتار و کردار چون بیهشان

#81

نخستین ز مهمان گشادی سخن

✦

سرشتت بدو داستانت کهن

#82

تو را با سخنهای شاهان چه کار

✦

نه فرزانه مردی نه جنگی سوار

#83

الان شاه بودی کنون کهتری

✦

هم از بندهٔ بندگان کمتری

#84

گنه کارتر کس توی در جهان

✦

نه شاهی نه زیباسری از مهان

#85

به شاهی مرا خواندند آفرین

✦

نمانم که پی برنهی بر زمین

#86

دگر آنک گفتی که بداختری

✦

نزیبد تو را شاهی و مهتری

#87

ازآن گفتم ای ناسزاوار شاه

✦

که هرگز مبادی تو در پیشگاه

#88

که ایرانیان بر تو بر دشمنند

✦

بکوشند و بیخت زبن برکنند

#89

بدرند بر تنت بر پوست و رگ

✦

سپارند پس استخوانت به سگ

#90

بدو گفت خسرو که‌ ای بدکنش

✦

چرا گشته‌ای تند و بتر منش

#91

که آهوست بر مرد گفتار زشت

✦

تو را اندر آغاز بود این سرشت

#92

ز مغز تو بگسست روشن خرد

✦

خنک نامور کو خرد پرورد

#93

هرآن دیو کاید زمانش فراز

✦

زبانش به گفتار گردد دراز

#94

نخواهم که چون تو یکی پهلوان

✦

به تندی تبه گردد و ناتوان

#95

سزد گر ز دل خشم بیرون کنی

✦

نجوشی و بر تیزی افسون کنی

#96

ز دارندهٔ دادگر یاد کن

✦

خرد را بدین یاد بنیاد کن

#97

یکی کوه داری به زیر اندورن

✦

که گر بنگری برتر از بیستون

#98

گر از تو یکی شهریار آمدی

✦

مغیلان بی‌بر به بار آمدی

#99

تو را دل پراندیشه مهتریست

✦

ببینیم تا رای یزدان به چیست

#100

ندانم که آمختت این بد تنی

✦

تو را با چنین کیش آهرمنی

#101

هران کاین سخن با تو گوید همی

✦

به گفتار مرگ تو جوید همی

#102

بگفت و فرود آمد از خنگ عاج

✦

ز سر بر گرفت آن بهاگیر تاج

#103

بنالید و سر سوی خورشید کرد

✦

ز یزدان دلش پر ز امید کرد

#104

چنین گفت کای روشن دادگر

✦

درخت امید از تو آید به بر

#105

تو دانی که بر پیش این بنده کیست

✦

کزین ننگ بر تاج باید گریست

#106

وز آنجا سبک شد به جای نماز

✦

همی‌گفت با داور پاک راز

#107

گر این پادشاهی ز تخم کیان

✦

بخواهد شدن تا نبندم میان

#108

پرستنده باشم به آتشکده

✦

نخواهم خورش جز ز شیر دده

#109

ندارم به گنج اندرون زر و سیم

✦

به گاه پرستش بپوشم گلیم

#110

گر ایدون که این پادشاهی مراست

✦

پرستنده و ایمن و داد و راست

#111

تو پیروز گردان سپاه مرا

✦

به بنده مده تاج وگاه مرا

#112

اگر کام دل یابم این تاج و اسپ

✦

بیارم دمان پیش آذرگشسپ

#113

همین یاره و طوق و این گوشوار

✦

همین جامهٔ زر گوهرنگار

#114

همان نیزده بدره دینار زرد

✦

فشانم برین گنبد لاژورد

#115

پرستندگان را دهم ده هزار

✦

درم چون شوم بر جهان شهریار

#116

ز بهرامیان هرک گردد اسیر

✦

به پیش من آرد کسی دستگیر

#117

پرستنده فرخ آتش کنم

✦

دل موبد و هیربد خوش کنم

#118

بگفت این وز خاک بر پای خاست

✦

ستمدیده گویندهٔ بود راست

#119

ز جای نیایش بیامد چو گرد

✦

به بهرام چوبینه آواز کرد

#120

که‌ای دوزخی بندهٔ دیو نر

✦

خرد دور و دور از تو آیین و فر

#121

ستمگاره دیویست با خشم و زور

✦

کزین گونه چشم تو را کرد کور

#122

به جای خرد خشم و کین یافتی

✦

ز دیوان کنون آفرین یافتی

#123

تو را خارستان شارستانی نمود

✦

یکی دوزخی بوستانی نمود

#124

چراغ خرد پیش چشمت بمرد

✦

ز جان و دلت روشنایی ببرد

#125

نبوده‌ست جز جادوی پرفریب

✦

که اندر بلندی نمودت نشیب

#126

به شاخی همی یازی امروز دست

✦

که برگش بود زهر و بارش کبست

#127

نجسته‌ست هرگز تبار تو این

✦

نباشد به جوینده بر آفرین

#128

تو را ایزد این فر و برزت نداد

✦

نیاری ز گرگین میلاد یاد

#129

ایا مرد بدبخت و بیدادگر

✦

به نابودنیها گمانی مبر

#130

که خرچنگ را نیست پر عقاب

✦

نپرد عقاب از بر آفتاب

#131

به یزدان پاک و به تخت و کلاه

✦

که گر من بیابم تو را بی‌سپاه

#132

اگر برزنم بر تو بر باد سرد

✦

ندارمت رنجه ز گرد نبرد

#133

سخنها شنیدیم چندی درشت

✦

به پیروزگر باز هشتیم پشت

#134

اگر من سزاوار شاهی نیم

✦

مبادا که در زیر دستی زیم

#135

چنین پاسخش داد بهرام باز

✦

که ای بی خرد ریمن دیوساز

#136

پدرت آن جهاندار دین دوست مرد

✦

که هرگز نزد بر کسی باد سرد

#137

چنو مرد را ارج نشناختی

✦

به خواری ز تخت اندر انداختی

#138

پس او جهاندار خواهی بدن

✦

خردمند و بیدار خواهی بدن

#139

تو ناپاکی و دشمن ایزدی

✦

نبینی ز نیکی دهش جز بدی

#140

گر ایدون که هرمزد بیداد بود

✦

زمان و زمین زو به فریاد بود

#141

تو فرزند اویی نباشد سزا

✦

به ایران و توران شده پادشا

#142

تو را زندگانی نباید نه تخت

✦

یکی دخمه‌ای بس که دوری ز بخت

#143

هم ان کین هرمز کنم خواستار

✦

دگر کاندر ایران منم شهریار

#144

کنون تازه کن برمن این داستان

✦

که از راستان گشت همداستان

#145

که تو داغ بر چشم شاهان نهی

✦

کسی کو نهد نیز فرمان دهی

#146

ازان پس بیابی که شاهی مراست

✦

ز خورشید تا برج ماهی مراست

#147

بدو گفت خسرو که هرگز مباد

✦

که باشد به درد پدر بنده شاد

#148

نوشته چنین بود وبود آنچ بود

✦

سخن بر سخن چند باید فزود

#149

تو شاهی همی‌سازی از خویشتن

✦

که گر مرگت آید نیابی کفن

#150

بدین اسپ و برگستوان کسان

✦

یکی خسروی برزو نارسان

#151

نه خان و نه مان و نه بوم و نژاد

✦

یکی شهریاری میان پر ز باد

#152

بدین لشکر و چیز و نامی دروغ

✦

نگیری بر تخت شاهی فروغ

#153

ز تو پیش بودند کنداوران

✦

جهانجوی و با گرزهای گران

#154

نجستند شاهی که کهتر بدند

✦

نه اندر خور تخت و افسر بدند

#155

همی هرزمان سرفرازی به خشم

✦

همی آب خشم اندر آری به چشم

#156

بجوشد همی بر تنت بدگمان

✦

زمانه به خشم آردت هر زمان

#157

جهاندار شاهی ز داد آفرید

✦

دگر از هنر وز نژاد آفرید

#158

بدان کس دهد کو سزاوارتر

✦

خرددارتر هم بی آزارتر

#159

الان شاه ما را پدر کرده بود

✦

کجا برمن از کارت آزرده بود

#160

کنون ایزدم داد شاهنشهی

✦

بزرگی و تخت و کلاه مهی

#161

پذیرفتم این از خدای جهان

✦

شناسنده آشکار و نهان

#162

به دستوری هرمز شهریار

✦

کجا داشت تاج پدر یادگار

#163

ازان نامور پر هنر بخردان

✦

بزرگان و کارآزموده ردان

#164

بدان دین که آورده بود از بهشت

✦

خرد یافته پیر سر زردهشت

#165

که پیغمبر آمد به لهراسپ داد

✦

پذیرفت زان پس به گشتاسپ داد

#166

هرآنکس که ما را نموده‌ست رنج

✦

دگر آنک ازو یافته‌ستیم گنج

#167

همه یکسر اندر پناه منند

✦

اگر دشمن ار نیکخواه منند

#168

همه بر زن و زاده بر پادشا

✦

نخوانیم کس را مگر پارسا

#169

ز شهری که ویران شد اندر جهان

✦

به جایی که درویش باشد نهان

#170

توانگر کنم مرد درویش را

✦

پراگنده و مردم خویش را

#171

همه خارستانها کنم چون بهشت

✦

پر از مردم و چارپایان و کشت

#172

بمانم یکی خوبی اندر جهان

✦

که نامم‌پس از مرگ نبود نهان

#173

بیاییم و دل را ترازو کنیم

✦

بسنجیم ونیرو به بازو کنیم

#174

چو هرمز جهاندار و باداد بود

✦

زمین و زمانه بدو شاد بود

#175

پسر بی‌گمان از پدر تخت یافت

✦

کلاه و کمر یافت و هم بخت یافت

#176

تو ای پرگناه فریبنده مرد

✦

که جستی نخستین ز هرمز نبرد

#177

نبد هیچ بد جز به فرمان تو

✦

وگر تنبل و مکر ودستان تو

#178

گر ایزد بخواهد من از کین شاه

✦

کنم بر تو خورشید روشن سیاه

#179

کنون تاج را درخور کار کیست

✦

چو من ناسزایم سزاوار کیست

#180

بدو گفت بهرام کای مرد گرد

✦

سزا آن بود کز تو شاهی ببرد

#181

چو از دخت بابک بزاد اردشیر

✦

که اشکانیان را بدی دار و گیر

#182

نه چون اردشیر اردوان را بکشت

✦

به نیرو شد و تختش آمد به مشت

#183

کنون سال چون پانصد برگذشت

✦

سر تاج ساسانیان سرد گشت

#184

کنون تخت و دیهیم را روز ماست

✦

سرو کار با بخت پیروز ماست

#185

چو بینیم چهر تو و بخت تو

✦

سپاه و کلاه تو و تخت تو

#186

بیازم بدین کار ساسانیان

✦

چو آشفته شیری که گردد ژیان

#187

ز دفتر همه نامشان بسترم

✦

سر تخت ساسانیان بسپرم

#188

بزرگی مر اشکانیان را سزاست

✦

اگر بشنود مرد داننده راست

#189

چنین پاسخ آورد خسرو بدوی

✦

که‌ای بیهده مرد پیکار جوی

#190

اگر پادشاهی ز تخم کیان

✦

بخواهد شدن تو کیی در جهان

#191

همه رازیان از بنه خود کیند

✦

دو رویند وز مردمی برچیند

#192

نخست از ری آمد سپاه اندکی

✦

که شد با سپاه سکندر یکی

#193

میان را ببستند با رومیان

✦

گرفتند ناگاه تخت کیان

#194

ز ری بود ناپاکدل ماهیار

✦

کزو تیره شد تخم اسفندیار

#195

ازان پس ببستند ایرانیان

✦

به کینه یکایک کمر بر میان

#196

نیامد جهان آفرین را پسند

✦

ازیشان به ایران رسید آن گزند

#197

کلاه کیی بر سر اردشیر

✦

نهاد آن زمان داور دستگیر

#198

به تاج کیان او سزاوار بود

✦

اگر چند بی‌گنج و دینار بود

#199

کنون نام آن نامداران گذشت

✦

سخن گفتن ما همه باد گشت

#200

کنون مهتری را سزاوار کیست

✦

جهان را بنوی جهاندار کیست

#201

بدو گفت بهرام جنگی منم

✦

که بیخ کیان را ز بن برکنم

#202

چنین گفت خسرو که آن داستان

✦

که داننده یاد آرد از باستان

#203

که هرگز به نادان وبی‌راه و خرد

✦

سلیح بزرگی نباید سپرد

#204

که چون بازخواهی نیاید به دست

✦

که دارنده زان چیز گشته‌ست مست

#205

چه گفت آن خردمند شیرین سخن

✦

که گر بی‌بُنان را نشانی ببن

#206

به فرجام کار آیدت رنج و درد

✦

به گرد در ناسپاسان مگرد

#207

دلاور شدی تیز و بتر منش

✦

ز بد گوهر آمد تو را بدکنش

#208

تو را کرد سالار گردنکشان

✦

شدی مهتر اندر زمین کشان

#209

بران تخت سیمین و آن مهرشاه

✦

سرت مست شد بازگشتی ز راه

#210

کنون نام چوبینه بهرام گشت

✦

همان تخت سیمین تو را دام گشت

#211

برآن تخت بر ماه خواهی شدن

✦

سپهبد بدی شاه خواهی شدن

#212

سخن زین نشان مرد دانا نگفت

✦

بر آنم که با دیو گشتی تو جفت

#213

بدو گفت بهرام کای بدکنش

✦

نزیبد همی بر تو جز سرزنش

#214

تو پیمان یزدان نداری نگاه

✦

همی ناسزا خوانی این پیشگاه

#215

نهی داغ بر چشم شاه جهان

✦

سخن زین نشان کی بود در نهان

#216

همه دوستان بر تو بر دشمنند

✦

به گفتار با تو به دل با منند

#217

بدین کار خاقان مرا یاورست

✦

همان کاندر ایران و چین لشکرست

#218

بزرگی من از پارس آرم بری

✦

نمانم کزین پس بود نام کی

#219

برافرازم اندر جهان داد را

✦

کنم تازه آیین میلاد را

#220

من از تخمهٔ نامور آرشم

✦

چو جنگ آورم آتش سرکشم

#221

نبیره جهانجوی گرگین منم

✦

هم آن آتش تیز برزین منم

#222

به ایران بران رای بد ساوه‌شاه

✦

که نه تخت ماند نه مهر و کلاه

#223

کند با زمین راست آتشکده

✦

نه نوروز ماند نه جشن سده

#224

همه بنده بودند ایرانیان

✦

برین بوم تا من ببستم میان

#225

تو خودکامه را گر ندانی شمار

✦

برو چارصد بار بشمر هزار

#226

ز پیلان جنگی هزار و دویست

✦

که گفتی که بر راه برجای نیست

#227

هزیمت گرفت آن سپاه بزرگ

✦

من از پس خروشان چو دیو سترگ

#228

چنان دان که کس بی‌هنر در جهان

✦

به خیره نجوید نشست مهان

#229

همی بوی تاج آید از مغفرم

✦

همی تخت عاج آید از خنجرم

#230

اگر با تو یک پشه کین آورد

✦

ز تختت به روی زمین آورد

#231

بدو گفت خسرو که‌ای شوم پی

✦

چرا یاد گرگین نگیری بری

#232

که اندر جهان بود و تختش نبود

✦

بزرگی و اورنگ و بختش نبود

#233

ندانست کس نام او در جهان

✦

فرومایه بد در میان مهان

#234

بیامد گرانمایه مهران ستاد

✦

به شاه زمانه نشان تو داد

#235

ز خاک سیاهت چنان برکشید

✦

شد آن روز بر چشم تو ناپدید

#236

تو را داد گنج و سلیح و سپاه

✦

درفش تهمتن دُرفشان چو ماه

#237

نبد خواست یزدان که ایران زمین

✦

به ویرانی آرند ترکان چین

#238

تو بودی بدین جنگشان یارمند

✦

کلاهت برآمد به ابر بلند

#239

چو دارندهٔ چرخ گردان بخواست

✦

که آن پادشا را شود کار راست

#240

تو زان مایه مر خویشتن را نهی

✦

که هرگز ندیدی بهی و مهی

#241

گرین پادشاهی ز تخم کیان

✦

بخواهد شدن تو چه بندی میان

#242

چو اسکندری باید اندر جهان

✦

که تیره کند بخت شاهنشهان

#243

توبا چهرهٔ دیو و با رنگ و خاک

✦

مبادی به گیتی جز اندر مغاک

#244

ز بی راهی و کارکرد تو بود

✦

که شد روز برشاه ایران کبود

#245

نوشتی همان نام من بر درم

✦

زگیتی مرا خواستی کرد کم

#246

بدی را تو اندر جهان مایه‌ای

✦

هم از بی‌رهان برترین پایه‌ای

#247

هران خون که شد در جهان ریخته

✦

توباشی بران گیتی آویخته

#248

نیابی شب تیره آن را به خواب

✦

که جویی همی روز در آفتاب

#249

ایا مرد بدبخت بیدادگر

✦

همه روزگارت به کژی مبر

#250

ز خشنودی ایزد اندیشه کن

✦

خردمندی و راستی پیشه کن

#251

که این بر من و تو همی‌ بگذرد

✦

زمانه دم ما همی‌ بشمرد

#252

که گوید کژی به از راستی

✦

به کژی چرا دل بیاراستی

#253

چو فرمان کنی هرچ خواهی تو راست

✦

یکی بهر ازین پادشاهی تو راست

#254

بدین گیتی اندر بزی شادمان

✦

تن آسان و دور از بد بدگمان

#255

وگر بگذری زین سرای سپنج

✦

گه بازگشتن نباشی به رنج

#256

نشاید کزین کم کنیم ار فزون

✦

که زردشت گوید به زند اندرون

#257

که هرکس که برگردد از دین پاک

✦

ز یزدان ندارد به دل بیم و باک

#258

به سالی همی‌ داد بایدش پند

✦

چو پندش نباشد ورا سودمند

#259

ببایدش کشتن به فرمان شاه

✦

فکندن تن پرگناهش به راه

#260

چو بر شاه گیتی شود بدگمان

✦

ببایدش کشتن هم اندر زمان

#261

بریزند هم بی‌گمان خون تو

✦

همین جستن تخت وارون تو

#262

کنون زندگانیت ناخوش بود

✦

وگر بگذری جایت آتش بود

#263

وگر دیر مانی برین هم نشان

✦

سر از شاه وز داد یزدان کشان

#264

پشیمانی آیدت زین کار خویش

✦

ز گفتار ناخوب و کردار خویش

#265

تو بیماری و پند داروی تست

✦

بگوییم تا تو شوی تن درست

#266

وگر چیره شد بر دلت کام و رشک

✦

سخن گوی تا دیگر آرم پزشک

#267

پزشک تو پندست و دارو خرد

✦

مگر آز تاج از دلت بسترد

#268

به پیروزی اندر چنین کش شدی

✦

وز اندیشه گنج سرکش شدی

#269

شنیدی که ضحاک شد ناسپاس

✦

ز دیو و ز جادو جهان پرهراس

#270

چو زو شد دل مهتران پر ز درد

✦

فریدون فرخنده با او چه کرد

#271

سپاهت همه بندگان منند

✦

به دل زنده و مردگان منند

#272

ز تو لختکی روشنی یافتند

✦

بدین سان سر از داد برتافتند

#273

چومن گنج خویش آشکارا کنم

✦

دل جنگیان پرمدارا کنم

#274

چو پیروز گشتی تو بر ساوه شاه

✦

برآن برنهادند یکسر سپاه

#275

که هرگز نبینند زان پس شکست

✦

چو از خواسته سیر گشتند و مست

#276

نباید که بر دست من بر هلاک

✦

شوند این دلیران بی‌بیم و باک

#277

تو خواهی که جنگی سپاهی گران

✦

همه نامداران و کنداوران

#278

شود بوم ایران ازیشان تهی

✦

شکست اندر آید به تخت مهی

#279

که بد شاه هنگام آرش بگوی

✦

سرآید مگر بر من این گفت و گوی

#280

بدو گفت بهرام کان گاه شاه

✦

منوچهر بد با کلاه و سپاه

#281

بدو گفت خسرو که‌ ای بدنهان

✦

چو دانی که او بود شاه جهان

#282

ندانی که آرش ورا بنده بود

✦

به فرمان و رایش سرافکنده بود

#283

بدو گفت بهرام کز راه داد

✦

تو از تخم ساسانی ای بد نژاد

#284

که ساسان شبان و شبان زاده بود

✦

نه بابک شبانی بدو داده بود

#285

بدو گفت خسرو که‌ ای بدکنش

✦

نه از تخم ساسان شدی بر منش

#286

دروغست گفتار تو سر به سر

✦

سخن گفتن کژ نباشد هنر

#287

تو از بدتنان بودی وبی‌بُنان

✦

نه از تخم ساسان رسیدی به نان

#288

بدو گفت بهرام کاندر جهان

✦

شبانی ز ساسان نگردد نهان

#289

ورا گفت خسرو که دارا بمرد

✦

نه تاج بزرگی به ساسان سپرد

#290

اگر بخت گم شد کجا شد نژاد

✦

نیاید ز گفتار بیداد داد

#291

بدین هوش و این رای و این فرهی

✦

بجویی همی تخت شاهنشهی

#292

بگفت و بخندید و برگشت زوی

✦

سوی لشکر خویش بنهاد روی

#293

ز خاقانیان آن سه ترک سترگ

✦

که ارغنده بودند بر سان گرگ

#294

کجا گفته بودند بهرام را

✦

که ما روز جنگ از پی نام را

#295

اگر مرده گر زنده بالای شاه

✦

به نزد تو آریم پیش سپاه

#296

ازیشان سواری که ناپاک بود

✦

دلاور بد و تند و ناباک بود

#297

همی‌راند پرخاشجوی و دژم

✦

کمندی ببازو و درون شست خم

#298

چو نزدیکتر گشت با خنگ عاج

✦

همی‌بود یازان به پرمایه تاج

#299

بینداخت آن تاب داده کمند

✦

سر تاج شاه اندرآمد ببند

#300

یکی تیغ گستهم زد برکمند

✦

سرشاه را زان نیامد گزند

#301

کمان را به زه کرد بَنْدوی گرد

✦

به تیر از هوا روشنایی ببرد

#302

بدان ترک بدساز بهرام گفت

✦

که جز خاک تیره مبادت نهفت

#303

که گفتت که با شاه رزم آزمای

✦

ندیدی مرا پیش او بر به پای

#304

پس آمد به لشکرگه خویش باز

✦

روانش پر از درد وتن پرگداز

پادشاهی خسرو پرویز

شناسنامه و تفسیر بیت

ترجمه انگلیسی:

معنی روان:

ابعاد ادبی و روایی:

موجودیت‌های نام‌برده:

رهنما