🦅 IRANLORE | ایران‌نامه
✦
✦
✦
✦
دوره تاریخی (اشکانیان و ساسانیان)

پادشاهی شاپور پسر اردشیر سی و یک سال بود

❖
29 بیت در این گفتار
برای مشاهده شناسنامه، معنی و هم‌پُرسی با سیمرغ روی هر بیت کلیک کنید
بخش ۱ - نشستن شاپور بر تخت داد، سخن در خرد و داد و تازه شدن رسم اردشیر
چون شاپور، فرزند پاک‌نهاد اردشیر، بر تخت دادگری جلوس نمود و تاج کیانیِ دل‌افروز بر سر نهاد، بزرگان، دانایان و موبدان فرزانه در پیشگاه وی گرد آمدند. شهریار جوان، زبان به گوهربارترین سخنان گشود و بزرگان مجلس را خطاب ساخت که او فرزند اردشیر بزرگ است؛ پادشاهی که دانایی می‌جوید و داد را سرلوحه کار خویش می‌سازد. او فرمان داد که همگان پیمان شهریاری را پاس دارند، سخنان او را به ترازو و پژوهش بسنجند و اگر کلامی نپخته یا خامی دیدند، او را سرزنش نمایند.

شاپور در تحلیل شهریاری و گیتی، جهان را دارای دو بخش دانست: نخست پادشاهی که پاسبان خلق و نگهبان دارایی کوچک و بزرگ است و اگر بر دادگری استوار باشد، خردِ والا پاسبان و پشتیبان او خواهد بود؛ خردی که سر شهریار را از ابرهای تیره و ناگواری‌ها فراتر می‌برد و روان او را به رامش و آرامش می‌رسانید. دوم آن کس که با آزمودن خرد، مردانه می‌کوشد و با دانایی سپاس دادار پاک را به‌جای می‌آورد. او تاکید فرمود که تنها خردمند، شایسته تاج و تخت پادشاهی است؛ چرا که در پیشگاه خرد، سیم و زر بهیچ رو ارزشی ندارد. او خرسندی و قناعت را ریشه توانگری دانست و اعلام کرد آن‌که آرزو و آز بر دلش چیره شود، اندوه و رنجش افزون خواهد گشت. پس باید از مردمان ناپاک‌رای گریخت، به نیکی و آسایش گرایید و به مال دیگران دست نیازيد، زیرا دست‌اندازی به مال کسان نشان از کم‌بهره بودن از فرهنگ و ادب دارد.

شهریار سپس مهر خویش را بر مردم افزون‌تر از اختران گردون توصیف کرد و متعهد شد که رسوم و آیین‌های والا و شکوهمند اردشیر را به‌تمامی زنده نگه‌دارد. او مالیات دهقانان را آسان گرفت و تنها به گرفتن یک سهم از سی سهم خرسند شد تا هزینه‌های لشکر را تامین کند؛ چرا که گنجینه شاهی آباد و بی‌نیاز از اموال مردم بود و نیازی به آزورزی بر دارایی رعیتی که موجب دشمنی می‌شد، وجود نداشت. او درهایبارگاه را بر روی دادخواهان گشود و اعلام کرد که کارآگاهان و جاسوسان هشیار را به سرتاسر گیتی می‌فرستد تا از احوال جهان و مردم ناظر باشند و جز آفرین و رضایت پروردگار جهان چیزی نمی‌جوید. بزرگان و موبدان چون این سخنان حکیمانه و دادگرانه را شنیدند، یکسر به پا خاستند، زبان به آفرین شاپور گشودند و زبرجد بر تاج او افشاندند. بدین‌سان آیین اردشیر بابکان تازه گشت و برنا و پیر در سایه داد شاپور شادمان و رامشگر شدند.
#1
چو شاپور بنشست بر تخت داد
✦
کلاه دلفروز بر سر نهاد
#2
شدند انجمن پیش او بخردان
✦
بزرگان فرزانه و موبدان
#3
چنین گفت کای نامدار انجمن
✦
بزرگان پردانش و رای‌زن
#4
منم پاک فرزند شاه اردشیر
✦
سرایندهٔ دانش و یادگیر
#5
همه گوش دارید فرمان من
✦
مگردید یکسر ز پیمان من
#6
وزین هرچ گویم پژوهش کنید
✦
وگر خام گویم نکوهش کنید
#7
چو من دیدم اکنون به سود و زیان
✦
دو بخشش نهاده شد اندر میان
#8
یکی پادشا پاسبان جهان
✦
نگهبان گنج کهان و مهان
#9
وگر شاه با داد و فرخ پیست
✦
خرد بی‌گمان پاسبان ویست
#10
خرد پاسبان باشد و نیک‌خواه
✦
سرش برگذارد ز ابر سیاه
#11
همه جستنش داد و دانش بود
✦
ز دانش روانش به رامش بود
#12
دگر آنک او بآزمون خرد
✦
بکوشد بمردی و گرد آورد
#13
به دانش ز یزدان شناسد سپاس
✦
خنک مرد دانا و یزدان‌شناس
#14
به شاهی خردمند باشد سزا
✦
به جای خرد زر شود بی‌بها
#15
توانگر شود هرک خشنود گشت
✦
دل آرزو خانهٔ دود گشت
#16
کرا آرزو بیش تیمار بیش
✦
بکوش ونیوش و منه آز پیش
#17
به آسایش و نیک‌نامی گرای
✦
گریزان شو از مرد ناپاک رای
#18
به چیز کسان دست یازد کسی
✦
که فرهنگ بهرش نباشد بسی
#19
مرا بر شما زان فزونست مهر
✦
که اختر نماید همی بر سپهر
#20
همان رسم شاه بلند اردشیر
✦
بجای آورم با شما ناگزیر
#21
ز دهقان نخواهم جز از سی یکی
✦
درم تا به لشکر دهم اندکی
#22
مرا خوبی و گنج آباد هست
✦
دلیری و مردی و بنیاد هست
#23
ز چیز کسان بی‌نیازیم نیز
✦
که دشمن شود مردم از بهر چیز
#24
بر ما شما را گشتاده‌ست راه
✦
به مهریم با مردم نیک‌خواه
#25
بهر سو فرستیم کارآگهان
✦
بجوییم بیدار کار جهان
#26
نخواهیم هرگز به جز آفرین
✦
که بر ما کنند از جهان‌آفرین
#27
مهان و کهان پاک برخاستند
✦
زبان را به خوبی بیاراستند
#28
به شاپور بر آفرین خواندند
✦
زبرجد به تاجش برافشاندند
#29
همی تازه شد رسم شاه اردشیر
✦
بدو شاد گشتند برنا و پیر

شناسنامه و تفسیر بیت

ترجمه انگلیسی:

معنی روان:

ابعاد ادبی و روایی:
موجودیت‌های نام‌برده:
رهنما
هم‌سخن رازهای کهن و راهنمای شاهنامه
درود بر شما، پویندهٔ کارنامهٔ کهن! من «رهنما» هستم؛ همراه شما در شناخت پهلوانان، شهریاران، دیوان، جانوران شگفت و بازخوانی ابیات شاهنامه فردوسی. از هر گوشهٔ این حماسه بپرسید تا با هم به بازخوانی آن بنشینیم.
پیشنهادهای خوانش: