#1
چو شاپور شد همچو سرو بلند
✦
ز چشم بدش بود بیم گزند
“When Shapur grew tall like a cypress tree, there was fear of harm to him from the evil eye.”
#2
نبودی جدا یک زمان ز اردشیر
✦
ورا همچو دستور بودی وزیر
“He was not separated for a single moment from Ardashir, acting as a wise counselor and minister to him.”
#3
نپرداختی شاه روزی ز جنگ
✦
به شادی نبودیش جای درنگ
“Not a day passed that the King was free from war; there was no room for him to rest in joy.”
#4
چو جایی ز دشمن بپرداختی
✦
دگر بدکنش سر برافراختی
“Whenever he cleared a place of one enemy, another ill-wisher raised his head.”
#5
همی گفت کز کردگار جهان
✦
بخواهم همی آشکار و نهان
“He kept saying: 'I pray to the Creator of the world, both openly and in secret,'”
#6
که بی‌دشمن آرم جهان را به دست
✦
نباشم مگر شاد و یزدان‌پرست
“'That I may bring the world into my hands without enemies, being ever joyful and a worshiper of God.'”
#7
بدو گفت فرخنده دستور اوی
✦
که ای شاه روشن‌دل و راه‌جوی
“His auspicious minister said to him: 'O bright-hearted and path-seeking King,'”
#8
سوی کید هندی فرستیم کس
✦
که دانش پژوهست و فریادرس
“'Let us send someone to Kayd of India, who is a seeker of wisdom and a solver of troubles.'”
#9
بداند شمار سپهر بلند
✦
در پادشاهی و راه گزند
“'He knows the reckonings of the high heavens, the secret of kingship, and the path of harm.'”
#10
اگر هفت کشور ترا بی همال
✦
بخواهد بدن بازیابد به فال
“'He can divine through omens whether the seven climes shall be yours without a rival.'”
#11
یکایک بگوید ندارد به رنج
✦
نخواهد بدین پاسخ از شاه گنج
“'He will explain it all without causing grief, and expects no treasure from the King in return.'”
#12
چو بشنید بگزید شاه اردشیر
✦
جوانی گرانمایه و تیزویر
“When King Ardashir heard this, he chose a noble and sharp-witted youth.”
#13
فرستاد نزدیک دانا به هند
✦
بسی اسپ و دینار و چندی پرند
“He sent him to the sage in India with many horses, dinars, and fine silk garments.”
#14
بدو گفت رو پیش دانا بگوی
✦
که ای مرد نیک‌اختر و راه‌جوی
“He told him: 'Go before the sage and say: O fortunate man who seeketh the righteous path,'”
#15
به اختر نگه کن که تا من ز جنگ
✦
کی آسایم و کشور آرم به چنگ
“'Look into the stars to see when I shall rest from war and bring the country under my grasp.'”
#16
اگر بود خواهد بدین دستگاه
✦
به تدبیر آن زور بنمای راه
“'If this glory is destined to be, guide me through counsel and strength.'”
#17
وگر نیست این تا نباشم به رنج
✦
برین گونه نپراگند نیز گنج
“'And if it is not, so that I suffer no more in vain, nor scatter treasures in this manner.'”
#18
بیامد فرستادهٔ شهریار
✦
بر کید با هدیه و با نثار
“The King's messenger arrived before Kayd, carrying gifts and offerings.”
#19
بگفت آنک با او شهنشاه گفت
✦
همه رازها برگشاد از نهفت
“He related all that the King of kings had spoken, revealing all secrets from concealment.”
#20
بپرسید زو کید و غمخواره شد
✦
ز پرسش سوی دانش و چاره شد
“Kayd questioned him and grew sympathetic; from the inquiry he turned toward knowledge and remedies.”
#21
بیاورد صلاب و اختر گرفت
✦
یکی زیج رومی به بر در گرفت
“He brought out the astrolabe to read the stars, and embraced a Roman astronomical table.”
#22
نگه کرد بر کار چرخ بلند
✦
ز آسانی و سود و درد و گزند
“He examined the workings of the high heavens, searching for ease, gain, sorrow, and harm.”
#23
فرستاده را گفت کردم شمار
✦
از ایران و از اختر شهریار
“He said to the messenger: 'I have calculated the fate of Iran and the King's star.'”
#24
گر از گوهر مهرک نوش‌زاد
✦
برآمیزد این تخمه با آن نژاد
“'If this royal lineage merges with the seed of Mehrak Nush-zad,'”
#25
نشیند به آرام بر تخت شاه
✦
نباید فرستاد هر سو سپاه
“'He shall sit in peace upon the King's throne, and need not send armies in every direction.'”
#26
بیفزایدش گنج و کاهدش رنج
✦
تو شو کینهٔ این دو گوهر بسنج
“'His treasure will increase and his pain lessen; go now and weigh the enmity of these two bloodlines.'”
#27
گر این کرد ایران ورا گشت راست
✦
بیابد همه کام دل هرچ خواست
“'If he accomplishes this, Iran will become right for him, and he will attain every desire of his heart.'”
#28
فرستاده را چیز بخشید و گفت
✦
کزین هرچ گفتم نباید نهفت
“He bestowed gifts upon the messenger and said: 'Nothing of what I have said must be hidden from him.'”
#29
گر او زین نپیچد سپهر بلند
✦
کند اینک گفتم برو ارجمند
“'If he does not turn away from this, the high heavens will fulfill all that I have prophesied.'”
#30
فرستاده آمد بر شهریار
✦
بگفت آنچ بشنید زان نامدار
“The messenger returned to the King and related all that he had heard from that illustrious sage.”
#31
چو بشنید گفتار او اردشیر
✦
دلش گشت پر درد و رخ چون زریر
“When Ardashir heard his words, his heart filled with pain and his face turned yellow as saffron.”
#32
فرستاده را گفت هرگز مباد
✦
که من بینم از تخم مهرک نژاد
“He said to the envoy: 'May it never be that I behold any offspring of Mehrak's lineage!'”
#33
به خانه درون دشمن آرم ز کوی
✦
شود با بر و بوم من کینه‌جوی
“'Shall I bring an enemy from the street into my house, so that one seeks vengeance upon my land?'”
#34
دریغ آن پراگندن گنج من
✦
فرستادن مردم و رنج من
“'Alas for the scattering of my treasure, the sending of my men, and my great labor!'”
#35
ز مهرک یکی دختری ماند و بس
✦
که او را به جهرم ندیدست کس
“'Only one daughter remains of Mehrak, whom no one in Jahrom has ever seen.'”
#36
بفرمایم اکنون که جوینده باز
✦
ز روم و ز چین و ز هند و طراز
“'I now command seekers to search for her from Rome, China, India, and Taraz.'”
#37
بر آتش چو یابمش بریان کنم
✦
برو خاک را زار و گریان کنم
“'When I find her, I shall roast her over fire and cause the earth to weep bitterly over her.'”
#38
به جهرم فرستاد چندی سوار
✦
یکی مرد جوینده و کینه‌دار
“He dispatched several horsemen to Jahrom, led by a vengeful seeker.”
#39
چو آگاه شد دخت مهرک بجست
✦
سوی خان مهتر به کنجی نشست
“When Mehrak's daughter learned of this, she fled and sat concealed in a corner of the village chief's house.”
#40
چو بنشست آن دخت مهرک بده
✦
مر او را گرامی همی کرد مه
“When Mehrak's daughter sat there in hiding, the chief held her in high honor and reverence.”
#41
ببالید بر سان سرو سهی
✦
خردمند با زیب و با فرهی
“She grew like a tall cypress, full of wisdom, beauty, and divine majesty.”
#42
مر او را دران بوم همتا نبود
✦
به کشور چنو سرو بالا نبود
“She had no equal in that land; there was no tall cypress like her in all the kingdom.”