🦅 IRANLORE | ایران‌نامه
✦
✦
✦
✦
دوره پهلوانی (کیانیان)

داستان رستم و شغاد

❖
68 بیت در این گفتار
برای مشاهده شناسنامه، معنی و هم‌پُرسی با سیمرغ روی هر بیت کلیک کنید
بخش ۵ - سوگ زال بر مرگ رستم، بازآوردن پیکر از چاه کابل و ساختن دخمه در زابلستان
پیک پیاده و سواری شتابان، خسته و خاک‌آلوده، خود را به پایگاه زابلستان رسانید؛ پیامی شوم و درداور بر زبان داشت که پیر فلک را نیز به فغان می‌آورد: «پیل ژیان ایران، رستم دستان، با خاک هم‌آغوش شد و زواره و سپاهیانش در دام بدخواهان افتادند.» با شنیدن این خروش مرگبار، فغان و ناله از سرای زال زر و سراسر زمین زابلستان به آسمان پیوست. زال سپیدموی، خاک سیه بر سر و یال ریخت، جامه بر تن بدرید و روی خویش بخراشید. او در میان اشک و سوز، فرزانه پهلوان خود را مویه می‌کرد و می‌گفت: «ای گو پیلتن و ای اژدهای دلیر! چگونه روباهی شوم و شوریده‌بخت چون شغاد توانست خسروانی‌درختی چنین تناور را از بن برکند؟ کجاست آن درفش اژدهاپیکر، آن گرز گران و تیغ بنفش؟ چرا من زنده ماندم تا سوز مرگ تو را ببینم؟»

پس از سوگواری تلخ، زال دستور داد تا فرامرز، فرزند دلاور رستم، با سپاهی گران روانه کابلستان شود تا کین نیای خویش بستاند و پیکرهای پاک را به میهن بازآورد. فرامرز چون به کابل رسید، شهر را تهی از نامداران و مردمان را بریان‌دل و گریان یافت. او شتابان به دشت نخچیرگاه شتافت؛ به همان جایی که چاه‌های غدر کنده شده بود. چون چشم فرامرز بر پیکر گل‌آلود و غرق در خون پدر افتاد، خروشی چون شیر ژیان برآورد. بر خاک افتا د و به جان یزدان و روان سام و نریمان سوگند یاد کرد که تا انتقام خون رستم و زواره را از شاه کابل و همدستانش نستاند، زره از تن بیرون نیاورد.

آنگاه فرامرز دستور داد تختهای گران از ساج و آبنوس بیاورند. پیکر تهمتن را با ملاطفت از چاه برکشیدند، جامه رزم از تنش بگشودند و خون گرم از تن و ریش کافورگونش بشستند. زخم‌های پیکر تهمتن را با نخ‌های ابریشمین بردوختند و بر سر و تنش گلاب، کافور، مشک و زعفران ریختند و او را در پارچه‌های پرنیان و دیبای خسروانی پیچیدند. پیکر رستم آن‌چنان عظیم بود که بر دو تخت نیز بسنده نمی‌نمود. تابوتی گران‌بها از چوب ساج با میخ‌های زرین و نقش‌های عاج ساختند، درزهایش را به قیر و عبیر مسدود کردند و رستم را در آن نهادند. سپس پیکر زواره و اسب وفادار او، رخش، را نیز از چاه‌ها برکشیدند، تطهیر کردند و در دیبا پیچیدند.

کاروانی عظیم و سوگوار پیکرها را بر پشت فیلان نهاده، روانه زابلستان شد. تمام مسیر کابل تا زابل از زن و مرد سوگوار لبریز بود؛ چنان که گویی زمین غلغله‌زار گشته و هامون به جوش آمده است. ده روز و ده شب پیکرها بر دوش و پشت فیلان حمل شد و هیچ‌کس آن‌ها را بر زمین ننهاد. در زابلستان، به فرموده زال و فرامرز، در میان باغی مصفا دخمه‌ای والا ساختند که سر به ابرهای آسمان می‌سود. دو تخت زرین در دخمه نهادند و پیکرهای رستم و زواره را بر آن خواباندند. آزادگان و پرستندگان، مشک و گلاب بر پای پهلوانان افشاندند و زار بگریستند. پس از آن، درِ دخمه را بستند و مهر کردند.

شاهنامه در پایان این سوگنامه، جهانیان را به اندیشه در ناپایداری گیتی فرامی‌خواند: سرای سپنجی که آغازش رنج است و فرجامش رنج؛ چه دین‌پناه باشی و چه اهریمن‌خو، عاقبت به خاک تیره بازمی‌گردی. پس تا زنده هستی، راه نیکی و داد پیش گیر تا در سرای دیگر کامگار گردی.

شناسنامه و تفسیر بیت

ترجمه انگلیسی:

معنی روان:

ابعاد ادبی و روایی:
موجودیت‌های نام‌برده:
رهنما
هم‌سخن رازهای کهن و راهنمای شاهنامه
درود بر شما، پویندهٔ کارنامهٔ کهن! من «رهنما» هستم؛ همراه شما در شناخت پهلوانان، شهریاران، دیوان، جانوران شگفت و بازخوانی ابیات شاهنامه فردوسی. از هر گوشهٔ این حماسه بپرسید تا با هم به بازخوانی آن بنشینیم.
پیشنهادهای خوانش: