🦅 IRANLORE | ایران‌نامه
✦
✦
✦
✦
دوره پهلوانی (کیانیان)

داستان هفتخوان اسفندیار

❖
66 بیت در این گفتار
برای مشاهده شناسنامه، معنی و هم‌پُرسی با سیمرغ روی هر بیت کلیک کنید
بخش ۸ - گذر شبانهٔ اسفندیار از دریای بی‌بن، کشتن گرگسار و دو ترک و نومیدی از رویین دژ
چون یک پاس از تیرگی شب سپری گشت، غلغله و خروش پیشروان کاروان و جرس شتران برآمد. اسفندیارِ جوان‌بخت بر باره خروشید و خندان از انتهای سپاه به پیشتازان لشکر پیوست. چون سپهدار به جلوتر راند، ژرف‌دریایی بی‌بن و سهمگین در برابر خویش دید که موج می‌زد. شتر پیشرو کاروان که ساربان بر آن سوار بود، در غرقاب گل و آب فرو رفت. اسفندیار بی‌درنگ دست پیش آورد و دو ران شتر و ساربان را گرفت و از میان لجن‌زار برکشید. در این هنگام، گرگسارِ بدخواه که ترفندش برای غرق کردن سپاه ناکام مانده بود، از ترس بر خود لرزید.

اسفندیار بفرمود تا گرگسارِ نژند را با دلی پردرد و پای دربند به پیش آورند و بدو گفت: «ای گرگسارِ ریمن که در چنگال من گرفتاری! مگر نگفته بودی که در این راه آب نخواهیم یافت و سوزش آفتاب ما را خواهد سوخت؟ چرا این بیابان را دریا کردی و می‌خواستی سپاه ایران را به نابودی بکشانی؟» گرگسار پاسخ داد: «مرگ سپاه تو برای من چون روشنیِ مهر و ماه شادی‌بخش است! من از تو جز بند و گزند چه دیده‌ام که خیرت را بخواهم؟» اسفندیار از سرکشی و بی‌باکی او بخندید و خشم خویش فرونشاند، سپس وعده داد: «اگر با ما راست‌گویی و راه نمودن بپذیری، چون بر ارجاسپ پیروز شوم، تو را سپهسالار رویین‌دژ کنم و بر خویشان و فرزندانت بخشایم.» گرگسار چون این وعده شنید، پرامید گشت، بر خاک افتاد و پوزش خواست. آن‌گاه راهِ کم‌عمق گذر از دریا را نشان داد.

سپهدار بفرمود تا مشک‌های آب را در آب دریا تخلیه کنند تا بارها سبک شود. سپاهیان همگی به یکباره بر آب زدند و با سلامت از آن سوی دریا به خشک‌زار پای نهادند و میمنه و میسره سپاه آراسته شد. سپاه تا ده فرسنگی رویین‌دژ پیش راند و خیمه زد. اسفندیار به جشن و باده‌گساری نشست و بفرمود تا جوشن و خُود و تیغش را حاضر آورند. آن‌گاه گرگسارِ گشاده‌بند را خواند و گفت: «اکنون که راه راست نمودی، بگوی که چون سر از تن ارجاسپ ببرم و کینِ لهراسپ و فرشیدورد و کشته‌شدگانمان را از کهرم و اندریمان بستانم، آیا شادمان خواهی شد یا غمگین؟»

گرگسار از این سخنان سخت دلتنگ و خشمگین شد و زبان به نفرین گشود: «امید که اختر بد بر جانت تابد و خنجر، میانه‌ات را بدوزد! تنت پرخون بر خاک افتد و گرد بیابان جامه‌ات شود!» اسفندیار از این زبان‌درازی برآشفت و تیغ هندی برکشید و چنان بر فرق گرگسار فرود آورد که او را از تارک تا بر به دو نیم ساخت و پیکرش را خوراک ماهیان دریا گردانید.

پس از آن، اسفندیار بر فراز بلندی رفت تا رویین‌دژ را بنگرد. دژی دید از آهنِ استوار، به بلندی سه فرسنگ و پهنای چهل فرسنگ که باروی آن چنان فراخ بود که چهار سوار بر بالای دیوارش پهلوبه‌پلو می‌تاختند. اسفندیار از دیدن آن دژ حیرت‌انگیز آهی سرد از سینه برکشید و دانست که این دژ با نبرد آشکار و زورِ بازو فتح‌شدنی نیست. در همین اندیشه بود که دو ترک شکارچی را دید که با چهار سگ شکاری در دشت می‌پوئیدند. از کوه فرود آمد و آنان را به چنگ آورد و از وضعیت دژ پرسید. آنان فاش کردند که درون دژ سی هزار سوار جنگجو به فرمان ارجاسپ حضور دارند و آذوقه و آذوقه‌دان دژ تا ده سال سپاه را بسنده است و صد هزار سوار کمکی نیز از چین در راهند.

اسفندیار چون همه رازهای رویین‌دژ را از زبان آن دو بشنید، تیغ برکشید و هر دو را از پای درآورد تا راز سپاهش آشکار نگردد، و خود در اندیشه تدبیری نو برای گشودن دژ فرو رفت.

شناسنامه و تفسیر بیت

ترجمه انگلیسی:

معنی روان:

ابعاد ادبی و روایی:
موجودیت‌های نام‌برده:
رهنما
هم‌سخن رازهای کهن و راهنمای شاهنامه
درود بر شما، پویندهٔ کارنامهٔ کهن! من «رهنما» هستم؛ همراه شما در شناخت پهلوانان، شهریاران، دیوان، جانوران شگفت و بازخوانی ابیات شاهنامه فردوسی. از هر گوشهٔ این حماسه بپرسید تا با هم به بازخوانی آن بنشینیم.
پیشنهادهای خوانش: