در میان خاک و غبار آوردگاه، هومان سوار بر باره‌ای عقاب‌گون و کوه پیکر گام نهاد؛ اسبی که گویی از آهن گداخته ریخته شده یا صخره‌ای از کوه البرز بود که زره بر تن کرده باشد. در پیشاپیش تورانیان، ژوپینی درخشان بر چنگ گرفته بود و حریف می‌طلبید. از سوی ایرانیان، سپهسالار طوس نوذر غریو برآورد و بوق و نای نبرد را به صدا درآورد. طوس بانگ زد که درخت کینه‌توزی هنوز باری نداده و او خود ارژنگ گرد را از پای درآورده است، پس اگر هومان به کین‌خواهی آمده، طوس حتی بدون جوشن و کلاه‌خود رومی چون پلنگی خشمگین بر او خواهد تاخت. هومان در پاسخ، طوس را از خودبزرگ‌بینی و غرور بازداشت و خرده گرفت که چرا سپهسالار خود کلاه‌خود بر سر گذاشته و به رزم‌گاه آمده، در حالی که یلانی چون گیو و بیژن و گودرز باید جنگاوری کنند و طوس باید نگهبان درفش کاویانی باشد. هومان همچنین یادآور شد که اگر طوس به دست او کشته شود، سپاه ایران بی‌سرپرست و نومید خواهد گشت، هرچند اعتراف کرد که پس از رستم دستان، پهلوانی به فرّ و شکوه طوس ندیده است.
طوس پاسخ داد که او هم فرمانده است و هم مرد نبرد. سپس پند داد که ادامه این کینه‌توزی جز نابودی دو سپاه ثمری ندارد؛ چه کی‌خسرو شهریار ایران سفارش کرده است که پیران ویسه—پرورش‌دهنده و دوستدار وی—نباید در کارزار گزندی ببیند. هومان فرمانبرداری از شاه را پذیرفت و پیران را جوانمرد خواند، اما در همین هنگام، گیو کشوادگان خشمگین و شتابان چون باد فرا رسید و طوس را سرزنش کرد که چرا وقت خود را با گفتارهای فریبنده هومان می‌گذراند و با دشمن نباید جز با زبان شمشیر سخن گفت. هومان از سخن گیو به سختی برآشفت و خاندان کشواد را نفرین کرد و خویشتن را کشنده برادران و دلاوران ایران خواند.
سرانجام دو پهلوان نبرد را آغاز کردند. با گرزهای گران بر یکدیگر تاختند آن‌چنان که گرد و غبار گردون را تاریک ساخت و آواز پولاد در گردون پیچید. گرزهای رویین از ضربت‌های سنگین خمیده شد و تیغ‌های هندی بر اثر کوره‌سنگ ضربات خرد گردید. چنگ در دوال کمر یکدیگر زدند تا آن‌که بند کمر هومان گسست و اسبش از پای درآمد. هومان بر اسبی تازه نشست، اما طوس تیر خدنگ بر چله نهاد و بارانی از تیر بر او باراند تا اسب دوم هومان نیز سر بر خاک نهاد. هومان سپر بر سر کشید و یلان توران به یاری‌اش شتافتند و او را بر زین توزی نشاندند. تاریکی شب چون آبنوس بر جهان سایه افکند و نبرد تن‌به‌تن پایان یافت.
هومان به نزد پیران بازگشت و تورانیان بر او آفرین خواندند. هومان دلاوران توران را برای سپیده‌دم بشارت داد و طوس نیز تمام شب از خشم و شگفت از نیروی هومان می‌غرید. با دمیدن خورشید از برج خرچنگ و سپید شدن جهان، تبیره‌ها به صدا درآمدند و درفش‌های بنفش و زرد و سرخ برافراشته شدند. هومان لشکر توران را برانگیخت تا بی‌مهابا با سپرهای چینی و تیغ‌های برهنه بر یال اسبان بنشینند و بر ایرانیان بتازند. در آن سو، طوس نوذر سپاه ایران را چون چشم خروس آراست و با دیدن انبوه بی‌شمار دشمن—که دویست بر یک می‌نمود—دست به درگاه یزدان برداشت و از گودرز خواست تا بر کوهپایه بایستند و تنها به پشتیبانی ایزدی و پایداری دل ببندند. گودرز او را دلداری داد که گردش روزگار به فرمان پروردگار است و تعداد دشمنان تقدیر آسمانی را تغییر نخواهد داد.