#1
سپهدار ترکان دو دیده پرآب
✦
شگفتی فرو ماند ز افراسیاب
“The commander of the Turanians filled his eyes with tears, remaining in utter astonishment at Afrasiab's report.”
#2
یکی مرد با هوش را برگزید
✦
فرسته به ایران چنان چون سزید
“He selected a wise and prudent messenger, dispatching him to Iran in a manner befitting royalty.”
#3
یکی نامه بنوشت ارتنگ‌وار
✦
برو کرده صد گونه رنگ و نگار
“He wrote an epistle adorned like Artang, painted with a hundred colors and exquisite flourishes.”
#4
به نام خداوند خورشید و ماه
✦
که او داد بر آفرین دستگاه
“'In the name of the Lord of the Sun and the Moon, who granted power and authority over creation,'”
#5
وزو بر روان فریدون درود
✦
کزو دارد این تخم ما تار و پود
“'And peace be upon the soul of Fereydun, from whom our lineage derives its very warp and weft.'”
#6
گر از تور بر ایرج نیک‌بخت
✦
بد آمد پدید از پی تاج و تخت
“'If evil befell the fortunate Iraj from Tur for the sake of the crown and throne,'”
#7
بران بر همی راند باید سخن
✦
بباید که پیوند ماند به بن
“'We must speak wisely of those deeds; the ancient kinship must remain rooted in its foundation.'”
#8
گر این کینه از ایرج آمد پدید
✦
منوچهر سرتاسر آن کین کشید
“'If this vengeance stemmed from Iraj, Manuchehr exacted that revenge in full.'”
#9
بران هم که کرد آفریدون نخست
✦
کجا راستی را به بخشش بجست
“'Let us return to what Fereydun decreed at first, when he sought truth and justice through fair division.'”
#10
سزد گر برانیم دل هم بران
✦
نگردیم از آیین و راه سران
“'It is right that we set our hearts upon that path and turn not from the custom of our noble forefathers.'”
#11
ز جیحون و تا ماورالنهر بر
✦
که جیحون میانچیست اندر گذر
“'From the Jayhun onward unto Transoxiana, let the Jayhun serve as the dividing boundary between us.'”
#12
بر و بوم ما بود هنگام شاه
✦
نکردی بران مرز ایرج نگاه
“'That realm was ours during the great King's reign, and Iraj never cast his gaze upon those borders.'”
#13
همان بخش ایرج ز ایران زمین
✦
بداد آفریدون و کرد آفرین
“'Likewise, the portion of Iran destined for Iraj was bestowed by Fereydun with his blessings.'”
#14
ازان گر بگردیم و جنگ آوریم
✦
جهان بر دل خویش تنگ آوریم
“'If we turn away from this division and wage war, we shall narrow the world upon our own hearts.'”
#15
بود زخم شمشیر و خشم خدای
✦
نیابیم بهره به هر دو سرای
“'There will be the strike of the sword and the wrath of God; we shall benefit from neither this world nor the next.'”
#16
و گر همچنان چون فریدون گرد
✦
به تور و به سلم و به ایرج سپرد
“'And if we hold to how valiant Fereydun entrusted the realm to Tur, Salm, and Iraj,'”
#17
ببخشیم و زان پس نجوییم کین
✦
که چندین بلا خود نیرزد زمین
“'We shall divide it and seek vengeance no more, for this earth is not worth so much affliction.'”
#18
سراینده از سال چون برف گشت
✦
ز خون کیان خاک شنگرف گشت
“The storyteller's hair has turned white as snow with age, while the earth turned vermilion with the blood of Kings.”
#19
سرانجام هم جز به بالای خویش
✦
نیابد کسی بهره از جای خویش
“In the end, no man receives more portion of the earth than the measure of his own grave.”
#20
بمانیم روز پسین زیر خاک
✦
سراپای کرباس و جای مغاک
“On the final day we shall abide beneath the dust, wrapped head to foot in cotton linen within a narrow pit.”
#21
و گر آزمندیست و اندوه و رنج
✦
شدن تنگ‌دل در سرای سپنج
“Or if there be greed, grief, and pain, it is merely growing heartsick within this fleeting abode.”
#22
مگر رام گردد برین کیقباد
✦
سر مرد بخرد نگردد ز داد
“'May Kay Qobad yield to this counsel, for the head of a wise man turns not away from justice.'”
#23
کس از ما نبینند جیحون بخواب
✦
وز ایران نیایند ازین روی آب
“'None of us shall cross the Jayhun even in dream, nor shall the Iranians step to this side of the river.'”
#24
مگر با درود و سلام و پیام
✦
دو کشور شود زین سخن شادکام
“'Save with greetings, peace, and messages, so that both kingdoms may rejoice in this pact.'”
#25
چو نامه به مهر اندر آورد شاه
✦
فرستاد نزدیک ایران سپاه
“When the King sealed the letter, he dispatched it toward the host of Iran.”
#26
ببردند نامه بر کیقباد
✦
سخن نیز ازین گونه کردند یاد
“They brought the letter to Kay Qobad and recounted the message in like manner.”
#27
چنین داد پاسخ که دانی درست
✦
که از ما نبد پیشدستی نخست
“He replied: 'You know full well that the initiation of aggression came not from us.'”
#28
ز تور اندر آمد نخستین ستم
✦
که شاهی چو ایرج شد از تخت کم
“'The first cruelty arose from Tur, when a monarch like Iraj was severed from his throne.'”
#29
بدین روزگار اندر افراسیاب
✦
بیامد به تیزی و بگذاشت آب
“'And in recent days, Afrasiab came in impetuous haste and crossed the waters.'”
#30
شنیدی که با شاه نوذر چه کرد
✦
دل دام و دد شد پر از داغ و درد
“'You heard what he inflicted upon King Nowzar, filling the hearts of beast and fowl with pain and grief.'”
#31
ز کینه به اغریرث پرخرد
✦
نه آن کرد کز مردمی در خورد
“'And out of malice toward wise Aghriras, he committed deeds unworthy of humanity.'”
#32
ز کردار بد گر پشیمان شوید
✦
بنوی ز سر باز پیمان شوید
“'Yet if you repent of those evil deeds and renew your covenant afresh,'”
#33
مرا نیست از کینه و آز رنج
✦
بسیچیده‌ام در سرای سپنج
“'I harbor no torment of malice or greed, for I am prepared for departure from this transient abode.'”
#34
شما را سپردم ازان روی آب
✦
مگر یابد آرامش افراسیاب
“'I yield that side of the river to you, so that perchance Afrasiab may find tranquility.'”
#35
بنوی یکی باز پیمان نوشت
✦
به باغ بزرگی درختی بکشت
“He wrote a new treaty once more, planting a tree of peace in the garden of greatness.”
#36
فرستاده آمد بسان پلنگ
✦
رسانید نامه به نزد پشنگ
“The messenger sped like a leopard, delivering the letter directly to Pashang.”
#37
بنه برنهاد و سپه را براند
✦
همی گرد بر آسمان برفشاند
“Pashang packed the camp baggage and moved his army, raising clouds of dust to the heavens.”
#38
ز جیحون گذر کرد مانند باد
✦
وزان آگهی شد بر کیقباد
“He crossed the Jayhun swift as the wind, and news thereof reached Kay Qobad.”
#39
که دشمن شد از پیش بی‌کارزار
✦
بدان گشت شادان دل شهریار
“That the enemy had retreated without battle, which made the King's heart rejoice.”
#40
بدو گفت رستم که ای شهریار
✦
مجو آشتی درگه کارزار
“Rostam said to him: 'O Sovereign! Seek not peace upon the very field of battle!'”
#41
نبد پیشتر آشتی را نشان
✦
بدین روز گرز من آوردشان
“'There was no sign of peace before; it was my mace today that brought them to submission!'”
#42
چنین گفت با نامور کیقباد
✦
که چیزی ندیدم نکوتر ز داد
“Renowned Kay Qobad answered him: 'I have seen nothing finer than Justice.'”
#43
نبیره فریدون فرخ پشنگ
✦
به سیری همی سر بپیچد ز جنگ
“'Pashang, the grandson of blessed Fereydun, turns his head in weariness away from war.'”
#44
سزد گر هر آنکس که دارد خرد
✦
بکژی و ناراستی ننگرد
“'It is fitting that whoever possesses wisdom should not look toward deceit and injustice.'”
#45
ز زاولستان تا بدریای سند
✦
نوشتیم عهدی ترا بر پرند
“'From Zabulistan unto the Sea of Sindh, we have written a charter for you upon silk.'”
#46
سر تخت با افسر نیمروز
✦
بدار و همی باش گیتی فروز
“Hold the throne and crown of Nimruz, and continue to illuminate the world with thy rule.”
#47
وزین روی کابل به مهراب ده
✦
سراسر سنانت به زهر آب ده
“And entrust Kabul on this side to Mehrab, while keeping the tips of thy lances tempered with poison.”
#48
کجا پادشاهیست بی‌جنگ نیست
✦
وگر چند روی زمین تنگ نیست
“For wherever there is kingship, conflict is never absent, though the surface of the earth is far from narrow.”
#49
سرش را بیاراست با تاج زر
✦
همان گردگاهش به زرین کمر
“He adorned his head with a golden crown, and bound his waist with a girdle of gold.”
#50
ز یک روی گیتی مرو را سپرد
✦
ببوسید روی زمین مرد گرد
“He entrusted one realm of the earth to him, and the valiant warrior kissed the ground before the throne.”
#51
ازان پس چنین گفت فرخ قباد
✦
که بی‌زال تخت بزرگی مباد
“Thereupon blessed Qobad declared: "May the throne of greatness never be bereft of Zal!"”
#52
به یک موی دستان نیرزد جهان
✦
که او ماندمان یادگار از مهان
“"The whole world is not worth a single hair of Dastan, for he remains our sole living memory of the great forefathers."”
#53
یکی جامهٔ شهریاری به زر
✦
ز یاقوت و پیروزه تاج و کمر
“He prepared a royal robe woven with gold, alongside a crown and belt embellished with rubies and turquoises.”
#54
نهادند مهد از بر پنج پیل
✦
ز پیروزه رخشان بکردار نیل
“They mounted a royal litter upon five elephants, gleaming blue with turquoise like the waters of the Nile.”
#55
بگسترد زر بفت بر مهد بر
✦
یکی گنج کش کس ندانست مر
“They draped gold brocade over the litter—a treasure so vast that none could reckon its wealth.”
#56
فرستاد نزدیک دستان سام
✦
که خلعت مرا زین فزون بود کام
“He sent all this to Dastan, son of Sam, saying: "My desire to grant thee robes of honor was even greater than this."”
#57
اگر باشدم زندگانی دراز
✦
ترا دارم اندر جهان بی‌نیاز
“"If a long life be granted to me, I shall render thee free of all want in this world."”
#58
همان قارن نیو و کشواد را
✦
چو برزین و خراد پولاد را
“Likewise to the brave Qaran and Keshvad, as well as Barzin, Khorrad, and Pulad,”
#59
برافگند خلعت چنان چون سزید
✦
کسی را که خلعت سزاوار دید
“He bestowed robes of honor as befitted each hero, rewarding everyone who was worthy of such distinction.”
#60
درم داد و دینار و تیغ و سپر
✦
کرا در خور آمد کلاه و کمر
“He distributed silver, gold, swords, and shields, bestowing crowns and girdles of rank upon all who merited them.”