سرگذشت و جایگاه در حماسه

پهلوان بزرگ ایران، فرزند گودرز کشواد و آورنده کی‌خسرو از توران به ایران. او در زمره یاران نزدیکی بود که کی‌خسرو را تا چشمه ناپدید شدن همراهی کردند. پس از غیبت شگفت‌انگیز شاه، گیو در سوگ او رثایی بلیغ سر داد و کی‌خسرو را به سبب دادگری، دلاوری پیل‌آسا در رزم و تابندگی چون ماه در بزم ستود.

نمونه ابیات شاهنامه در پیوند با این موجودیت (40)

چو طوس و چو گودرز کشواد و گیو / چو خراد و گرگین و رهام نیو

معنی: بزرگانی چون طوس، گودرز کشواد، گیو، خراد، گرگین و رهام دلاور...

پادشاهی کی‌کاووس و رفتن او به مازندران • بخش ۱ - وسوسهٔ دیو رامشگر و تصمیم کاووس برای لشکرکشی به مازندران و فراخواندن زال بیت #4634

خبر شد به طوس و به گودرز و گیو / به رهام و گرگین و گردان نیو

معنی: خبر آمدن زال به طوس، گودرز، گیو، رهام، گرگین و دیگر پهلوانان دلیر رسید،

پادشاهی کی‌کاووس و رفتن او به مازندران • بخش ۱ - وسوسهٔ دیو رامشگر و تصمیم کاووس برای لشکرکشی به مازندران و فراخواندن زال بیت #4676

برفتند با او بزرگان نیو / چو طوس و چو گودرز و رهام و گیو

معنی: پهلوانان و بزرگان دلیر همچون طوس، گودرز، رهام و گیو همراه با زال از پیش شاه بیرون آمدند.

پادشاهی کی‌کاووس و رفتن او به مازندران • بخش ۲ - پند زال به کاووس دربارهٔ پرهیز از لشکرکشی به مازندران و رد شدن آن توسط شاه بیت #4737

به زال آنگهی گفت گیو از خدای / همی خواهم آنک او بود رهنمای

معنی: سپس گیو به زال گفت: از خداوند بزرگ می‌خواهم که او خود راهنما و هدایت‌گر ما در این مسیر باشد.

پادشاهی کی‌کاووس و رفتن او به مازندران • بخش ۲ - پند زال به کاووس دربارهٔ پرهیز از لشکرکشی به مازندران و رد شدن آن توسط شاه بیت #4738

بفرمود پس گیو را شهریار / دوباره ز لشکر گزیدن هزار

معنی: شهریار به گیو فرمان داد که دگربار هزار سوار برگزیده از لشکر جدا کند.

پادشاهی کی‌کاووس و رفتن او به مازندران • بخش ۳ - لشکرکشی کاووس به مازندران، غارت شهر و اسارت او به دست دیو سپید بیت #4759

کمر بست و رفت از بر شاه گیو / ز لشکر گزین کرد گردان نیو

معنی: گیو میان بست و از نزد شاه رفت و پهلوانان دلیر را از لشکر برگزید.

پادشاهی کی‌کاووس و رفتن او به مازندران • بخش ۳ - لشکرکشی کاووس به مازندران، غارت شهر و اسارت او به دست دیو سپید بیت #4764

چو طوس و فریبرز و گودرز و گیو / چو رهام و گرگین و فرهاد نیو

معنی: بزرگانی چون توس، فریبرز، گودرز، گیو، و پهلوانانی چون رهام، گرگین و فرهاد دلیر.

پادشاهی کی‌کاووس و رفتن او به مازندران • بخش ۱۱ - خان هفتم رستم: کشتن دیو سپید، درمان چشم کاووس و گشودن مازندران بیت #5213

به طوس و به گودرز کشوادگان / به گیو و به گرگین آزادگان

معنی: و نیز به طوس و گودرز کشوادگان و گیو و گرگین آزاده‌تبار،

پادشاهی کی‌کاووس و رفتن او به مازندران • بخش ۱۶ - نبرد نهایی با مازندران، کشتن جویان و شاه جادو و سپردن تاج به اولاد بیت #5351

سپهبد بفرمود تا گیو و طوس / به پشت سپاه اندر آرند کوس

معنی: سپهبد دستور داد تا گیو و طوس در پشت سپاه طبل‌های جنگی را به صدا درآورند.

پادشاهی کی‌کاووس و رفتن او به مازندران • بخش ۱۶ - نبرد نهایی با مازندران، کشتن جویان و شاه جادو و سپردن تاج به اولاد بیت #5403

چو فرهاد و خراد و برزین و گیو / برفتند با نامداران نیو

معنی: دلاورانی چون فرهاد، خراد، برزین و گیو همراه با نامدارانِ شجاع پیش رفتند.

پادشاهی کی‌کاووس و رفتن او به مازندران • بخش ۱۶ - نبرد نهایی با مازندران، کشتن جویان و شاه جادو و سپردن تاج به اولاد بیت #5406

ازان میمنه تا بدان میسره / بشد گیو چون گرگ پیش بره

معنی: از جناح راست تا جناح چپ، گیو همچون گرگی در میان گلهٔ بره‌ها به هر سو می‌تاخت.

پادشاهی کی‌کاووس و رفتن او به مازندران • بخش ۱۶ - نبرد نهایی با مازندران، کشتن جویان و شاه جادو و سپردن تاج به اولاد بیت #5409

وزان سوی گودرز کشواد بود / چو گیو و چو شیدوش و میلاد بود

معنی: و در آن سو گودرزِ کشواد بود و پهلوانانی چون گیو و شیدوش و میلاد نیز حاضر بودند.

رزم کاووس با شاه هاماوران • بخش ۱ - لشکرکشی کاووس به باختر، نبرد در بربرستان و آغاز جنگ هاماوران بیت #5562

گرفتند ناگاه کاووس را / چو گودرز و چون گیو و چون طوس را

معنی: آنان ناگهان کاووس‌شاه و پهلوانانی چون گودرز و گیو و طوس را به بند کشیدند.

رزم کاووس با شاه هاماوران • بخش ۳ - خیانت شاه هاماوران، اسارت کاووس و سودابه و آشفتگی ایران بیت #5657

بدان دژ فرستاد کاووس را / همان گیو و گودرز و هم طوس را

معنی: کاووس و همچنین گیو و گودرز و طوس را به آن دژ فرستادند.

رزم کاووس با شاه هاماوران • بخش ۳ - خیانت شاه هاماوران، اسارت کاووس و سودابه و آشفتگی ایران بیت #5667

سپهدار چون گیو و گودرز و طوس / بدرید دلتان ز آوای کوس

معنی: آیا با وجود پهلوانانی چون گیو و گودرز و طوس، دل شما از صدای طبل جنگی آنان دریده شد و از ترس لرزیدید؟

رزم کاووس با شاه هاماوران • بخش ۳ - خیانت شاه هاماوران، اسارت کاووس و سودابه و آشفتگی ایران بیت #5677

چو از دژ رها کرد کاووس را / همان گیو و گودرز و هم طوس را

معنی: چون کاووس‌شاه را از دژ رها کرد و همچنین گیو و گودرز و طوس را آزاد ساخت،

رزم کاووس با شاه هاماوران • بخش ۵ - نبرد رستم با سپاه سه کشور، اسارت شاهان و آزادی کاووس بیت #5788

خبر یافت زو رستم و گیو و طوس / برفتند با لشکری گشن و کوس

معنی: رستم، گیو و طوس از او باخبر شدند و با لشکری بزرگ و بانگ کوس به راه افتادند.

رزم کاووس با شاه هاماوران • بخش ۹ - نجات کاووس از سقوط، سرزنش گودرز و توبهٔ چهل‌روزهٔ شاه بیت #5924

چو طوس و چو گودرز کشوادگان / چو بهرام و چون گیو آزادگان

معنی: چون طوس و گودرز فرزند کشواد، و بهرام و گیو از تبار آزادگان،

رزم کاووس با شاه هاماوران • بخش ۱۰ - سور رستم در نوند، شکار هفت یل در دشت توران و آماده‌سازی افراسیاب برای حملهٔ ناگهانی بیت #5973

به مستی چنین گفت یک روز گیو / به رستم که ای نامبردار نیو

معنی: روزی در میان مستی، گیو به رستم گفت: ای پهلوان نامدار و دلاور،

رزم کاووس با شاه هاماوران • بخش ۱۰ - سور رستم در نوند، شکار هفت یل در دشت توران و آماده‌سازی افراسیاب برای حملهٔ ناگهانی بیت #5978

چنین گفت پس گیو با پهلوان / که ای نازش شهریار و گوان

معنی: پس از آن، گیو به رستم گفت: ای مایه افتخار پادشاه و پهلوانان!

رزم کاووس با شاه هاماوران • بخش ۱۱ - نبرد هفت یل با افراسیاب، کشتن الکوس توسط رستم و شکست تورانیان بیت #6042

شوم ره بگیرم به افراسیاب / نمانم که آید بدین روی آب

معنی: می‌روم تا راه را بر افراسیاب ببندم و نگذارم به این سوی آب بیاید.

رزم کاووس با شاه هاماوران • بخش ۱۱ - نبرد هفت یل با افراسیاب، کشتن الکوس توسط رستم و شکست تورانیان بیت #6043

بشد تازیان تا سر پل دمان / به زه بر نهاده دو زاغ کمان

معنی: او تاخت‌کنان به سر پل شتافت، در حالی که کمانش زه‌کرده و آماده تیراندازی بود.

رزم کاووس با شاه هاماوران • بخش ۱۱ - نبرد هفت یل با افراسیاب، کشتن الکوس توسط رستم و شکست تورانیان بیت #6046

چو طوس و چو گودرز نیزه‌گذار / چو گرگین و چون گیو گرد و سوار

معنی: پهلوانانی چون طوس و گودرز نیزه‌گذار، و گرگین و گیو دلاور و سوار،

رزم کاووس با شاه هاماوران • بخش ۱۱ - نبرد هفت یل با افراسیاب، کشتن الکوس توسط رستم و شکست تورانیان بیت #6052

بدان‌گونه شد گیو در کارزار / چو شیری که گم کرده باشد شکار

معنی: گیو چنان وارد میدان نبرد شد که گویی شیری است که شکار خود را گم کرده باشد.

رزم کاووس با شاه هاماوران • بخش ۱۱ - نبرد هفت یل با افراسیاب، کشتن الکوس توسط رستم و شکست تورانیان بیت #6056

به مستی همی گیو را خواستی / همه جنگ با رستم آراستی

معنی: در حالت مستی گیو را به مبارزه می‌خواست و نبرد با رستم را آراسته می‌دانست!

رزم کاووس با شاه هاماوران • بخش ۱۱ - نبرد هفت یل با افراسیاب، کشتن الکوس توسط رستم و شکست تورانیان بیت #6078

چو طوس و چو گودرز کشواد و گیو / چو گرگین و بهرام و فرهاد نیو

معنی: چون طوس و گودرز کشواد و گیو و گرگین و بهرام و فرهاد دلاور.

سهراب • بخش ۸ - نامهٔ گژدهم به کاووس از زور سهراب، ترک دژ و رای بر خواندن رستم بیت #6440

بر آن برنهادند یکسر که گیو / به زابل شود نزد سالار نیو

معنی: همگی بر آن اتفاق کردند که گیو به زابلستان نزد سالار دلاور (رستم) برود.

سهراب • بخش ۸ - نامهٔ گژدهم به کاووس از زور سهراب، ترک دژ و رای بر خواندن رستم بیت #6445

بدان‌گونه دیدند گردان نیو / که پیش تو آید گرانمایه گیو

معنی: پهلوانان دلاور چنین صلاح دیدند که گیو گران‌قدر خود به نزد تو آید.

سهراب • بخش ۹ - نامهٔ کاووس به رستم، شتاب گیو به زابل و درنگ سه روزهٔ تهمتن بیت #6461

به گیو آنگهی گفت برسان دود / عنان تگاور بباید بسود

معنی: سپس به گیو گفت: چون دود شتابان برو و عنان اسب تاخت‌وتازت را بکش.

سهراب • بخش ۹ - نامهٔ کاووس به رستم، شتاب گیو به زابل و درنگ سه روزهٔ تهمتن بیت #6465

پیاده شدش گیو و گردان بهم / هر آنکس که بودند از بیش و کم

معنی: گیو و تمام پهلوانان همراهش، از خرد و بزرگ، پیاده شدند.

سهراب • بخش ۹ - نامهٔ کاووس به رستم، شتاب گیو به زابل و درنگ سه روزهٔ تهمتن بیت #6472

به روز چهارم برآراست گیو / چنین گفت با گرد سالار نیو

معنی: در روز چهارم گیو وسایل سفر را آماده کرد و به آن پهلوان و سالار دلاور (رستم) چنین گفت:

سهراب • بخش ۹ - نامهٔ کاووس به رستم، شتاب گیو به زابل و درنگ سه روزهٔ تهمتن بیت #6494

یکی بانگ برزد به گیو از نخست / پس آنگاه شرم از دو دیده بشست

معنی: نخست بر گیو بانگ زد و آزرم و حیا را از دیدگان خود بشست.

سهراب • بخش ۱۰ - خشم کاووس و فرمان بردار کردن رستم، زدن طوس، میانجیگری گودرز و بزم آشتی بیت #6504

ز گفتار او گیو را دل بخست / که بردی به رستم بر آن‌گونه دست

معنی: دل گیو از گفتار شاه آزرده شد که چگونه جسارت کرده و چنین فرمانی درباره رستم می‌دهد.

سهراب • بخش ۱۰ - خشم کاووس و فرمان بردار کردن رستم، زدن طوس، میانجیگری گودرز و بزم آشتی بیت #6507

برآشفت با گیو و با پیلتن / فرو ماند خیره همه انجمن

معنی: شاه بر گیو و رستم تهمتن برآشفت و همه اهل مجلس از این تندی مبهوت ماندند.

سهراب • بخش ۱۰ - خشم کاووس و فرمان بردار کردن رستم، زدن طوس، میانجیگری گودرز و بزم آشتی بیت #6508

دگر روز فرمود تا گیو و طوس / ببستند شبگیر بر پیل کوس

معنی: روز بعد، پادشاه فرمان داد تا گیو و طوس هنگام سحر، طبل‌های جنگی را بر پشت پیل‌ها ببندند.

سهراب • بخش ۱۱ - رسیدن سپاه کاووس به در دژ، بیم هومان و بی‌پروایی سهراب و می نوشیدن او بیت #6583

چو برگشت رستم برِ شهریار / از ایران سپه گیو بد پاسدار

معنی: چون رستم به سوی پادشاه بازمی‌گشت، گیو نگهبان و پاسدار سپاه ایران بود.

سهراب • بخش ۱۲ - شب رفتن رستم با جامهٔ ترکان به بزم سهراب، کشتن ژنده‌رزم و گزارش برز او به کاووس بیت #6643

بدانست رستم کز ایران سپاه / به شب گیو باشد طلایه به راه

معنی: رستم دریافت که در آن شب تاریک، گیو طلایه‌دار و نگهبان سپاه ایران است.

سهراب • بخش ۱۲ - شب رفتن رستم با جامهٔ ترکان به بزم سهراب، کشتن ژنده‌رزم و گزارش برز او به کاووس بیت #6646

بگفتش به گیو آن کجا کرده بود / چنان شیرمردی که آزرده بود

معنی: رستم آنچه را انجام داده بود و اینکه چگونه آن شیرمرد (ژنده‌رزم) را از پای درآورده بود، برای گیو بازگفت.

سهراب • بخش ۱۲ - شب رفتن رستم با جامهٔ ترکان به بزم سهراب، کشتن ژنده‌رزم و گزارش برز او به کاووس بیت #6650

بدو گفت کان پور گودرز گیو / که خوانند گردان ورا گیو نیو

معنی: هجیر به او گفت: آن خیمه متعلق به گیو، فرزند گودرز است که پهلوانان او را گیوِ دلاور می‌خوانند.

سهراب • بخش ۱۳ - دیدن لشکرگاه ایران از بلندی، پرسش درفش‌ها از هجیر و نهفتن نشان رستم بیت #6707

هشیوار و ز تخمهٔ گیوگان / که بر درد و سختی نگردد ژگان

معنی: او خردمند و از نژادِ خاندانِ گیو است و در سختی و رنج، غمگین و پژمرده نمی‌شود.

سهراب • بخش ۱۳ - دیدن لشکرگاه ایران از بلندی، پرسش درفش‌ها از هجیر و نهفتن نشان رستم بیت #6720