بخش ۱ - تاج‌گذاری گرشاسپ، حملهٔ دوبارهٔ افراسیاب و آمادگی رستم برای نبرد
#1
پسر بود زو را یکی خویش کام
✦
پدر کرده بودیش گرشاسپ نام
#2
بیامد نشست از بر تخت و گاه
✦
به سر بر نهاد آن کیانی کلاه
#3
چو بنشست بر تخت و گاه پدر
✦
جهان را همی داشت با زیب و فر
#4
چنین تا برآمد برین روزگار
✦
درخت بلا کینه آورد بار
#5
به ترکان خبر شد که زو درگذشت
✦
بران سان که بد تخت بی‌کار گشت
#6
بیامد به خوار ری افراسیاب
✦
ببخشید گیتی و بگذاشت آب
#7
نیاورد یک تن درود پشنگ
✦
سرش پر ز کین بود و دل پر ز جنگ
#8
دلش خود ز تخت و کله گشته بود
✦
به تیمار اغریرث آغشته بود
#9
بدو روی ننمود هرگز پشنگ
✦
شد آن تیغ روشن پر از تیره زنگ
#10
فرستاده رفتی به نزدیک اوی
✦
بدو سال و مه هیچ ننمود روی
#11
همی گفت اگر تخت را سر بدی
✦
چو اغریرثش یار درخور بدی
#12
تو خون برادر بریزی همی
✦
ز پرورده مرغی گریزی همی
#13
مرا با تو تا جاودان کار نیست
✦
به نزد منت راه دیدار نیست
#14
پرآواز شد گوش ازین آگهی
✦
که بی‌کار شد تخت شاهنشهی
#15
پیامی بیامد به کردار سنگ
✦
به افراسیاب از دلاور پشنگ
#16
که بگذار جیحون و برکش سپاه
✦
ممان تا کسی برنشیند به گاه
#17
یکی لشکری ساخت افراسیاب
✦
ز دشت سپیجاب تا رود آب
#18
که گفتی زمین شد سپهر روان
✦
همی بارد از تیغ هندی روان
#19
یکایک به ایران رسید آگهی
✦
که آمد خریدار تخت مهی
#20
سوی زابلستان نهادند روی
✦
جهان شد سراسر پر از گفت‌وگوی
#21
بگفتند با زال چندی درشت
✦
که گیتی بس آسان گرفتی به مشت
#22
پس از سام تا تو شدی پهلوان
✦
نبودیم یک روز روشن روان
#23
سپاهی ز جیحون بدین سو کشید
✦
که شد آفتاب از جهان ناپدید
#24
اگر چاره دانی مراین را بساز
✦
که آمد سپهبد به تنگی فراز
#25
چنین گفت پس نامور زال زر
✦
که تا من ببستم به مردی کمر
#26
سواری چو من پای بر زین نگاشت
✦
کسی تیغ و گرز مرا برنداشت
#27
به جایی که من پای بفشاردم
✦
عنان سواران شدی پاردم
#28
شب و روز در جنگ یکسان بدم
✦
ز پیری همه ساله ترسان بدم
#29
کنون چنبری گشت یال یلی
✦
نتابد همی خنجر کابلی
#30
کنون گشت رستم چو سرو سهی
✦
بزیبد برو بر کلاه مهی
#31
یکی اسپ جنگیش باید همی
✦
کزین تازی اسپان نشاید همی
#32
بجویم یکی بارهٔ پیلتن
✦
بخواهم ز هر سو که هست انجمن
#33
بخوانم به رستم بر این داستان
✦
که هستی برین کار همداستان
#34
که بر کینهٔ تخمهٔ زادشم
✦
ببندی میان و نباشی دژم
#35
همه شهر ایران ز گفتار اوی
✦
ببودند شادان دل و تازه روی
#36
ز هر سو هیونی تکاور بتاخت
✦
سلیح سواران جنگی بساخت
#37
به رستم چنین گفت کای پیلتن
✦
به بالا سرت برتر از انجمن
#38
یکی کار پیشست و رنجی دراز
✦
کزو بگسلد خواب و آرام و ناز
#39
ترا نوز پورا گه رزم نیست
✦
چه سازم که هنگامهٔ بزم نیست
#40
هنوز از لبت شیر بوید همی
✦
دلت ناز و شادی بجوید همی
#41
چگونه فرستم به دشت نبرد
✦
ترا پیش ترکان پر کین و درد
#42
چه گویی چه سازی چه پاسخ دهی
✦
که جفت تو بادا مهی و بهی
#43
چنین گفت رستم به دستان سام
✦
که من نیستم مرد آرام و جام
#44
چنین یال و این چنگهای دراز
✦
نه والا بود پروریدن به ناز
#45
اگر دشت کین آید و رزم سخت
✦
بود یار یزدان پیروزبخت
#46
ببینی که در جنگ من چون شوم
✦
چو اندر پی ریزش خون شوم
#47
یکی ابر دارم به چنگ اندرون
✦
که همرنگ آبست و بارانش خون
#48
همی آتش افروزد از گوهرش
✦
همی مغز پیلان بساید سرش
#49
یکی باره باید چو کوه بلند
✦
چنان چون من آرم به خم کمند
#50
یکی گرز خواهم چو یک لخت کوه
✦
گرآیند پیشم ز توران گروه
#51
سرانشان بکوبم بدان گرز بر
✦
نیاید برم هیچ پرخاشخر
#52
که روی زمین را کنم بی‌سپاه
✦
که خون بارد ابر اندر آوردگاه
شناسنامه و تفسیر بیت
ترجمه انگلیسی:
معنی روان:
ابعاد ادبی و روایی:
موجودیت‌های نام‌برده:
رهنما
هم‌سخن رازهای کهن و راهنمای شاهنامه
درود بر شما، پویندهٔ کارنامهٔ کهن! من «رهنما» هستم؛ همراه شما در شناخت پهلوانان، شهریاران، دیوان، جانوران شگفت و بازخوانی ابیات شاهنامه فردوسی. از هر گوشهٔ این حماسه بپرسید تا با هم به بازخوانی آن بنشینیم.