#1
پسر بود زو را یکی خویش کام
✦
پدر کرده بودیش گرشاسپ نام
“Zou had a relative of his own heart, whom his father had named Garshasp.”
#2
بیامد نشست از بر تخت و گاه
✦
به سر بر نهاد آن کیانی کلاه
“He came and sat upon the throne and royal seat, placing upon his head the Kayanid crown.”
#3
چو بنشست بر تخت و گاه پدر
✦
جهان را همی داشت با زیب و فر
“When he sat upon his father's throne, he held the world in splendour and divine grace.”
#4
چنین تا برآمد برین روزگار
✦
درخت بلا کینه آورد بار
“Thus passed the time until the tree of hardship bore the fruit of vengeance.”
#5
به ترکان خبر شد که زو درگذشت
✦
بران سان که بد تخت بی‌کار گشت
“Word reached the Turks that Zou had passed away, and that the throne was left empty and without a king.”
#6
بیامد به خوار ری افراسیاب
✦
ببخشید گیتی و بگذاشت آب
“Afrasiab arrived at Khar-e Ray; he partitioned the realm and crossed the waters.”
#7
نیاورد یک تن درود پشنگ
✦
سرش پر ز کین بود و دل پر ز جنگ
“Pashang sent him no greeting; his head was filled with malice and his heart with war.”
#8
دلش خود ز تخت و کله گشته بود
✦
به تیمار اغریرث آغشته بود
“His heart had grown weary of throne and crown, stained with sorrow for the slain Aghriras.”
#9
بدو روی ننمود هرگز پشنگ
✦
شد آن تیغ روشن پر از تیره زنگ
“Pashang never showed his face to him; that gleaming sword was rusted with dark grief.”
#10
فرستاده رفتی به نزدیک اوی
✦
بدو سال و مه هیچ ننمود روی
“Messengers went to him continuously, yet for years Pashang would not grant him an audience.”
#11
همی گفت اگر تخت را سر بدی
✦
چو اغریرثش یار درخور بدی
“He kept saying: 'If the throne had a true lord, someone like Aghriras would have been his worthy companion.'”
#12
تو خون برادر بریزی همی
✦
ز پرورده مرغی گریزی همی
“'You spill the blood of your own brother, yet you flee from a bird raised in a nest!'”
#13
مرا با تو تا جاودان کار نیست
✦
به نزد منت راه دیدار نیست
“'I have no business with you forever; there is no path for you to see my face.'”
#14
پرآواز شد گوش ازین آگهی
✦
که بی‌کار شد تخت شاهنشهی
“Yet ears were filled with the news that the imperial throne had become empty.”
#15
پیامی بیامد به کردار سنگ
✦
به افراسیاب از دلاور پشنگ
“A message hard as stone came to Afrasiab from the valiant Pashang:”
#16
که بگذار جیحون و برکش سپاه
✦
ممان تا کسی برنشیند به گاه
“'Cross the Jayhun and mobilize the army; do not let anyone sit upon the throne!'”
#17
یکی لشکری ساخت افراسیاب
✦
ز دشت سپیجاب تا رود آب
“Afrasiab raised an army stretching from the plain of Spijab to the river's edge.”
#18
که گفتی زمین شد سپهر روان
✦
همی بارد از تیغ هندی روان
“You would say the earth became a moving firmament, and souls rained down from Indian steel blades.”
#19
یکایک به ایران رسید آگهی
✦
که آمد خریدار تخت مهی
“One by one, tidings reached Iran that a seeker of the grand throne had arrived.”
#20
سوی زابلستان نهادند روی
✦
جهان شد سراسر پر از گفت‌وگوی
“They turned their faces toward Zabulistan; the whole world became filled with anxious talk.”
#21
بگفتند با زال چندی درشت
✦
که گیتی بس آسان گرفتی به مشت
“They spoke harshly to Zal, saying: 'You have taken the world too lightly in your fist!'”
#22
پس از سام تا تو شدی پهلوان
✦
نبودیم یک روز روشن روان
“'Since Sam passed away and you became our champion, we have not enjoyed a single bright day.'”
#23
سپاهی ز جیحون بدین سو کشید
✦
که شد آفتاب از جهان ناپدید
“'An army has crossed over from Jayhun so immense that the sun has vanished from the sky.'”
#24
اگر چاره دانی مراین را بساز
✦
که آمد سپهبد به تنگی فراز
“'If you know a remedy, prepare it now, for the enemy chieftain has pressed close upon us.'”
#25
چنین گفت پس نامور زال زر
✦
که تا من ببستم به مردی کمر
“Then spoke the renowned Zal the White-Haired: 'Ever since I girded my loins in manly valor,'”
#26
سواری چو من پای بر زین نگاشت
✦
کسی تیغ و گرز مرا برنداشت
“'When a rider like me set foot in the stirrup, no man could withstand my sword and mace.'”
#27
به جایی که من پای بفشاردم
✦
عنان سواران شدی پاردم
“'Wherever I pressed my foot, the reins of horsemen turned to cruppers in flight.'”
#28
شب و روز در جنگ یکسان بدم
✦
ز پیری همه ساله ترسان بدم
“'Night and day I stood constant in battle, yet I ever feared the onset of old age.'”
#29
کنون چنبری گشت یال یلی
✦
نتابد همی خنجر کابلی
“'Now my hero's neck has grown bent like a hoop, and my Kabuli dagger no longer shines.'”
#30
کنون گشت رستم چو سرو سهی
✦
بزیبد برو بر کلاه مهی
“'Yet now Rostam has grown like a tall cypress; the crown of greatness fits him well.'”
#31
یکی اسپ جنگیش باید همی
✦
کزین تازی اسپان نشاید همی
“'He needs a warhorse of mighty size, for these Arabian steeds will not suffice.'”
#32
بجویم یکی بارهٔ پیلتن
✦
بخواهم ز هر سو که هست انجمن
“'I will seek a steed strong as an elephant, demanding it from every herd assembled.'”
#33
بخوانم به رستم بر این داستان
✦
که هستی برین کار همداستان
“'I will recite this tale to Rostam, so that he may consent to this great task,'”
#34
که بر کینهٔ تخمهٔ زادشم
✦
ببندی میان و نباشی دژم
“'That to avenge the line of Zadasham, he may gird his loins and feel no sorrow.'”
#35
همه شهر ایران ز گفتار اوی
✦
ببودند شادان دل و تازه روی
“All the people of Iran grew joyful at his words, their hearts gladdened and their faces refreshed.”
#36
ز هر سو هیونی تکاور بتاخت
✦
سلیح سواران جنگی بساخت
“Swift couriers rode out in every direction, preparing armor and weapons for the warriors.”
#37
به رستم چنین گفت کای پیلتن
✦
به بالا سرت برتر از انجمن
“Zal said to Rostam: 'O elephant-bodied champion, whose stature towers above all assemblies!'”
#38
یکی کار پیشست و رنجی دراز
✦
کزو بگسلد خواب و آرام و ناز
“'A heavy trial lies ahead, a long labor that will sunder sleep, rest, and luxury.'”
#39
ترا نوز پورا گه رزم نیست
✦
چه سازم که هنگامهٔ بزم نیست
“'My son, it is not yet your time for battle! Yet what can I do when it is no time for feasting?'”
#40
هنوز از لبت شیر بوید همی
✦
دلت ناز و شادی بجوید همی
“'The scent of milk still lingers on your lips, and your heart still seeks delight and joy.'”
#41
چگونه فرستم به دشت نبرد
✦
ترا پیش ترکان پر کین و درد
“'How can I send you to the battlefield against Turanians filled with malice and grief?'”
#42
چه گویی چه سازی چه پاسخ دهی
✦
که جفت تو بادا مهی و بهی
“'What do you say? What will you do? What is your answer? May greatness and goodness be your companion!'”
#43
چنین گفت رستم به دستان سام
✦
که من نیستم مرد آرام و جام
“Thus answered Rostam to Zal of Sam: 'I am not a man of rest and wine-cups!'”
#44
چنین یال و این چنگهای دراز
✦
نه والا بود پروریدن به ناز
“'Such a neck and these long arms were not nurtured to be reared in soft luxury.'”
#45
اگر دشت کین آید و رزم سخت
✦
بود یار یزدان پیروزبخت
“'If the battlefield of revenge and fierce fighting comes, victorious God will be my helper.'”
#46
ببینی که در جنگ من چون شوم
✦
چو اندر پی ریزش خون شوم
“'You shall see how I behave in battle when I ride forth to shed the enemy's blood!'”
#47
یکی ابر دارم به چنگ اندرون
✦
که همرنگ آبست و بارانش خون
“'I hold a cloud within my grasp, clear as water, yet raining down blood!'”
#48
همی آتش افروزد از گوهرش
✦
همی مغز پیلان بساید سرش
“'Fire blazes from its essence, and its tip crushes the brains of giant elephants.'”
#49
یکی باره باید چو کوه بلند
✦
چنان چون من آرم به خم کمند
“'I require a steed tall as a high mountain, capable of bearing me when I cast my lasso.'”
#50
یکی گرز خواهم چو یک لخت کوه
✦
گرآیند پیشم ز توران گروه
“'I need a mace like a heavy crag, so if the host of Turan confronts me,'”
#51
سرانشان بکوبم بدان گرز بر
✦
نیاید برم هیچ پرخاشخر
“'I will smash their chiefs with that mace, so no warlord dare step before me!'”
#52
که روی زمین را کنم بی‌سپاه
✦
که خون بارد ابر اندر آوردگاه
“'So that I may empty the face of the earth of their host, and cause clouds to rain blood upon the battlefield.'”