🦅 IRANLORE | ایران‌نامه
✦
✦
✦
✦
دوره اساطیری (پیشدادیان)

پادشاهی نوذر

❖
42 بیت در این گفتار
برای مشاهده شناسنامه، معنی و هم‌پُرسی با سیمرغ روی هر بیت کلیک کنید
بخش ۱۰ - بازگشت زال، کشتن خزروان و کلباد و شکست شماساس و برخورد او با قارن
چون پیام‌آور رازهای دردناک ایران‌زمین به نزد زال سپیدموی رسید، آتش در نهاد آن پهلوان فرزانه زبانه کشید. زال بی‌درنگ سپاهی کین‌خواه گرد آورد و به سوی مهراب، شهریار هوشمند کابل تاخت. چون زال استواری و تدبیر مهراب را در جای خویش دید، دلش گرم شد و دریافت که با همراهی او، لشکریان توران جز مشتی خاک در برابر باد نخواهند بود. پس زال به مهراب گفت که امشب شبیخونی روانی بر تورانیان وارد خواهد کرد تا بداند که فرزند سام بازآمده است.

در دل تاریکی شب، زال کمانی کیانی به بازو کشید و سه تیر خدنگ برسان شاخ درخت به سه گوشه اردوی تورانیان راند. با سپیده‌دم، چون تورانیان آن تیرهای هیولاوار را دیدند، لرزه بر تنشان افتاد و دانستند که این نشان خشم زال زر است. با برآمدن آفتاب، غریو کوس و کرنا و زنگ‌های هندی از شهر و صحرا برآمد و دو سپاه در هامون در برابر هم صف آراستند.

خزروان، پهلوان نامدار توران، با گرز و سپر بر زال تاخت و با ضربتی سهمگین جوشن زال را درید. زال لحظه‌ای بپیچید اما دلاوران کابل گردش را گرفتند تا او درعی تازه بپوشد. زال پرخشم، گرز گاورنگ سام را به دست گرفت و بر خزروان حمله برد؛ چنان ضربتی بر سر خزروان زد که مغزش بر خاک ریخت و زمین چون پوست پلنگ از خونش گلگون شد. زال او را زیر سم باره افکند و به پیش راند.

شماساس با دیدن مرگ خزروان، جرات خروج نیافت و در میان غبار نهان شد. زال به دنبال دیگر سرکردگان، کلباد را دید؛ کمان کشید و تیری چنان بر بند زنجیرِ کمربندش زد که او را بر کوهه زین دوخت. با افتادن این دو پهلوان، شماساس و سپاهش روحیه‌باخته دست از نبرد کشیدند و سراسیمه به سوی بیابان گریختند. دلاوران زابل و کابل به دنبالشان تاختند و کشته‌ها برجای نهادند.

اما تیره‌بختی شماساس به بیابان پایان نیافت؛ در راه بازگشت به سوی افراسیاب، ناگهان با سپاه قارن کاوه روبه‌رو شد که تازه از درهم‌شکستن سپاه ویسه بازگشته بود. قارن کینه‌خواه با شنیدن خروش نای رویین، بر پیکر رمیده و خسته تورانیان تاخت و آنان را به خاک و خون کشید، چنان‌که شماساس تنها با چند تن از خشم تیغ قارن گریخت.
#1
فرستاده نزدیک دستان رسید
✦
به کردار آتش دلش بردمید
#2
سوی گرد مهراب بنهاد روی
✦
همی تاخت با لشکری جنگجوی
#3
چو مهراب را پای بر جای دید
✦
به سرش اندرون دانش و رای دید
#4
به دل گفت کاکنون ز لشکر چه باک
✦
چه پیشم خزروان چه یک مشت خاک
#5
پس آنگه سوی شهر بنهاد روی
✦
چو آمد به شهر اندرون نامجوی
#6
به مهراب گفت ای هشیوار مرد
✦
پسندیده اندر همه کارکرد
#7
کنون من شوم در شب تیره‌گون
✦
یکی دست یازم بریشان به خون
#8
شوند آگه از من که بازآمدم
✦
دل آگنده و کینه ساز آمدم
#9
کمانی به بازو در افگند سخت
✦
یکی تیر برسان شاخ درخت
#10
نگه کرد تا جای گردان کجاست
✦
خدنگی به چرخ اندرون راند راست
#11
بینداخت سه جای سه چوبه تیر
✦
برآمد خروشیدن دار و گیر
#12
چو شب روز شد انجمن شد سپاه
✦
بران تیر کردند هر کس نگاه
#13
بگفتند کاین تیر زالست و بس
✦
نراند چنین در کمان تیر کس
#14
چو خورشید تابان ز بالا بگشت
✦
خروش تبیره برآمد ز دشت
#15
به شهر اندرون کوس با کرنای
✦
خروشیدن زنگ و هندی درای
#16
برآمد سپه را به هامون کشید
✦
سراپرده و پیل بیرون کشید
#17
سپاه اندرآورد پیش سپاه
✦
چو هامون شد از گرد کوه سیاه
#18
خزروان دمان با عمود و سپر
✦
یکی تاختن کرد بر زال زر
#19
عمودی بزد بر بر روشنش
✦
گسسته شد آن نامور جوشنش
#20
چو شد تافته شاه زابلستان
✦
برفتند گردان کابلستان
#21
یکی درع پوشید زال دلیر
✦
به جنگ اندر آمد به کردار شیر
#22
به دست اندرون داشت گُرز پدر
✦
سرش گشته پر خشم و پر خون جگر
#23
بزد بر سرش گُرزهٔ گاورنگ
✦
زمین شد ز خونش چو پشت پلنگ
#24
بیفگند و بسپرد و زو درگذشت
✦
ز پیش سپاه اندر آمد به دشت
#25
شماساس را خواست کاید برون
✦
نیامد برون کش بخوشید خون
#26
به گرد اندرون یافت کلباد را
✦
به گردن برآورد پولاد را
#27
چو شمشیرزن گُرز دستان بدید
✦
همی کرد ازو خویشتن ناپدید
#28
کمان را به زه کرد زال سوار
✦
خدنگی بدو اندرون راند خوار
#29
بزد بر کمربند کلباد بر
✦
بران بند زنجیر پولاد بر
#30
میانش ابا کوههٔ زین بدوخت
✦
سپه را به کلباد بر دل بسوخت
#31
چو این دو سرافگنده شد در نبرد
✦
شماساس شد بی‌دل و روی زرد
#32
شماساس و آن لشکر رزم ساز
✦
پراگنده از رزم گشتند باز
#33
پس اندر دلیران زاولستان
✦
برفتند با شاه کابلستان
#34
چنان شد ز بس کشته در رزمگاه
✦
که گفتی جهان تنگ شد بر سپاه
#35
سوی شاه ترکان نهادند سر
✦
گشاده سلیح و گسسته کمر
#36
شماساس چون در بیابان رسید
✦
ز ره قارن کاوه آمد پدید
#37
که از لشکر ویسه برگشته بود
✦
به خواری گرامیش را کشته بود
#38
به هم بازخوردند هر دو سپاه
✦
شماساس با قارن کینه‌خواه
#39
بدانست قارن که ایشان کیند
✦
ز زاولستان ساخته بر چیند
#40
بزد نای رویین و بگرفت راه
✦
به پیش سپاه اندر آمد سپاه
#41
ازان لشکر خسته و بسته مرد
✦
به خورشید تابان برآورد گرد
#42
گریزان شماساس با چند مرد
✦
برفتند ازان تیره گرد نبرد

شناسنامه و تفسیر بیت

ترجمه انگلیسی:

معنی روان:

ابعاد ادبی و روایی:
موجودیت‌های نام‌برده:
رهنما
هم‌سخن رازهای کهن و راهنمای شاهنامه
درود بر شما، پویندهٔ کارنامهٔ کهن! من «رهنما» هستم؛ همراه شما در شناخت پهلوانان، شهریاران، دیوان، جانوران شگفت و بازخوانی ابیات شاهنامه فردوسی. از هر گوشهٔ این حماسه بپرسید تا با هم به بازخوانی آن بنشینیم.
پیشنهادهای خوانش: