🦅 IRANLORE | ایران‌نامه
✦
✦
✦
✦
دوره اساطیری (پیشدادیان)

پادشاهی نوذر

❖
33 بیت در این گفتار
برای مشاهده شناسنامه، معنی و هم‌پُرسی با سیمرغ روی هر بیت کلیک کنید
بخش ۱۱ - کشته شدن نوذر به دست افراسیاب و نجات اسیران به شفاعت اغریرث
چون خبر کشته شدن پهلوانان تورانی به گوش افراسیاب رسید، شعله‌های خشم و غم در جانش زبانه کشید و اشک خونین از دیدگانش روان گشت. فریاد خشم برآورد که نوذر کجاست تا کینِ ویسه و کشته‌شدگان خویش را از او بازستانم؟ بی‌درنگ فرمان داد تا شاهِ درمانده ایران را خوار و برهنه، در غل و زنجیر کشیدند و همچون اسیری بی‌یاور پیش کشیدند. نوذر که روزگار را بر خود تیره و برگشته دید، دانست که پیمانه عمرش پر شده است. افراسیab از دور چشمان کینه‌توزش را بر شاه افتاده دوخت و آتش کهنِ نیاگانش، تور و سلم را، زنده ساخت. بی‌هیچ آزرم و دریغی، شمشیر آبداده برکشید و سر از تنِ یادگار منوچهر شاه جدا ساخت و پیکر بی‌جانش را بر خاکِ مذلت افکند؛ تا ایران‌زمین تهی از تخت و تاج شهریاری گردد.

پس از آن، دژخیمان افراسیاب اسیران ایرانی را نالان و لرزان به میان آوردند تا به دم تیغ سپارند. در این میان، اغریرث—برادر پاک‌نهاد و خردمند افراسیاب—با دلی سوزان و خروشان پیش آمد و افراسیاب را پند داد که کشتن اسیرانِ دست‌وبسته و بی‌سلاح، آیین بزرگی و مردانگی نیست. او زاری‌کنان از شاه توران خواست تا جان این بی‌گناهان را به او بخشد تا آنان را در غاری استوار در دیار ساری محبوس سازد. افراسیاب با شنیدن سخنان برادر، از کشتن آنان درگذشت و فرمان داد تا اسیران را با بند و مسمار سنگین به ساری برند. آن‌گاه افراسیab گردونه جنگ را حرکت داد و با سپاهی گران از دهستان روی به ری نهاد و بر تخت کیانی نشست و به گشودن گنجینه‌ها و بخشش دینار پرداخت.
#1
سوی شاه ترکان رسید آگهی
✦
کزان نامداران جهان شد تهی
#2
دلش گشت پر آتش از درد و غم
✦
دو رخ را به خون جگر داد نم
#3
برآشفت و گفتا که نوذر کجاست
✦
کزو ویسه خواهد همی کینه خواست
#4
چه چاره است جز خون او ریختن
✦
یکی کینهٔ نو برانگیختن
#5
به دژخیم فرمود کو را کشان
✦
ببر تا بیاموزد او سرفشان
#6
سپهدار نوذر چو آگاه شد
✦
بدانست کش روز کوتاه شد
#7
سپاهی پر از غلغل و گفت و گوی
✦
سوی شاه نوذر نهادند روی
#8
ببستند بازوش با بند تنگ
✦
کشیدندش از جای پیش نهنگ
#9
به دشت آوریدندش از خیمه خوار
✦
برهنه سر و پای و برگشته کار
#10
چو از دور دیدش زبان برگشاد
✦
ز کین نیاگان همی کرد یاد
#11
ز تور و ز سلم اندر آمد نخست
✦
دل و دیده از شرم شاهان بشست
#12
بدو گفت هر بد که آید سزاست
✦
بگفت و برآشفت و شمشیر خواست
#13
بزد گردن خسرو تاجدار
✦
تنش را بخاک اندر افگند خوار
#14
شد آن یادگار منوچهر شاه
✦
تهی ماند ایران ز تخت و کلاه
#15
ایا دانشی مرد بسیار هوش
✦
همه چادر آزمندی مپوش
#16
که تخت و کله چون تو بسیار دید
✦
چنین داستان چند خواهی شنید
#17
رسیدی به جایی که بشتافتی
✦
سرآمد کزو آرزو یافتی
#18
چه جویی از این تیره خاک نژند
✦
که هم بازگرداندت مستمند
#19
که گر چرخ گردان کشد زین تو
✦
سرانجام خاکست بالین تو
#20
پس آن بستگان را کشیدند خوار
✦
به جان خواستند آنگهی زینهار
#21
چو اغریرث پرهنر آن بدید
✦
دل او ببر در چو آتش دمید
#22
همی گفت چندین سر بی‌گناه
✦
ز تن دور ماند به فرمان شاه
#23
بیامد خروشان به خواهشگری
✦
بیاراست با نامور داوری
#24
که چندین سرافراز گرد و سوار
✦
نه با ترگ و جوشن نه در کارزار
#25
گرفتار کشتن نه والا بود
✦
نشیبست جایی که بالا بود
#26
سزد گر نیاید به جانشان گزند
✦
سپاری همیدون به من شان ببند
#27
بریشان یکی غار زندان کنم
✦
نگهدارشان هوشمندان کنم
#28
به ساری به زاری برآرند هوش
✦
تو از خون به کش دست و چندین مکوش
#29
ببخشید جان‌شان به گفتار اوی
✦
چو بشنید با درد پیکار اوی
#30
بفرمودشان تا به ساری برند
✦
به غل و به مسمار و خواری برند
#31
چو این کرده شد ساز رفتن گرفت
✦
زمین زیر اسپان نهفتن گرفت
#32
ز پیش دهستان سوی ری کشید
✦
از اسپان به رنج و به تک خوی کشید
#33
کلاه کیانی به سر بر نهاد
✦
به دینار دادن در اندرگشاد

شناسنامه و تفسیر بیت

ترجمه انگلیسی:

معنی روان:

ابعاد ادبی و روایی:
موجودیت‌های نام‌برده:
رهنما
هم‌سخن رازهای کهن و راهنمای شاهنامه
درود بر شما، پویندهٔ کارنامهٔ کهن! من «رهنما» هستم؛ همراه شما در شناخت پهلوانان، شهریاران، دیوان، جانوران شگفت و بازخوانی ابیات شاهنامه فردوسی. از هر گوشهٔ این حماسه بپرسید تا با هم به بازخوانی آن بنشینیم.
پیشنهادهای خوانش: