🦅 IRANLORE | ایران‌نامه
✦
✦
✦
✦
دوره اساطیری (پیشدادیان)

پادشاهی نوذر

❖
36 بیت در این گفتار
برای مشاهده شناسنامه، معنی و هم‌پُرسی با سیمرغ روی هر بیت کلیک کنید
بخش ۵ - روز دوم نبرد دهستان، شکست ایرانیان و پند نوذر به پسران برای نجات خاندان
سپیده دم روز دوم دمید و هر دو سپاه پس از آسایشی کوتاه، بار دیگر صف‌های جنگ‌آزموده خود را بیاراستند. ایرانیان بر پایه آیین کُهن شهریاران کیانی رده بستند و در برابرشان، افراسیاب با شنیدن بانگ کوس رویین، لشکر بی‌شمار توران را به گردش درآورد. از گرد سواران و شتاب باره‌ها، خورشید در میان گردی سیاه پنهان شد و فغان از سراسر بیابان به چرخ برین رسید، چنان‌که دشت و کوه از یکدیگر بازشناخته نمی‌شد.

نبرد آغاز شد و خون پهلوانان چون رودی خروشان بر خاک خشک فرو ریخت. در یک سو، قارن رزم‌خواه به هر سو که می‌تاخت، از سپاه دشمن خاک و خون می‌انگیخت؛ و در سوی دیگر، افراسیاب هر کجا گام می‌نهاد، بیابان را از خون ایرانیان لعل‌گون می‌کرد. عاقبت نوذر شاه از قلب سپاه بیرون آمد و مستقیم در برابر افراسیاب جای گرفت. دو شهریار نیزه بر نیزه افکندند و سنان‌ها را چنان در هم پیچیدند که دو مار ژیان به هم درنمی‌آمیزند. تا تاریکی شب، این دو نبرد رستم‌وار ادامه یافت اما دست پور پشنگ چیره گشت و سپاه ایران زیر فشار تیرها و سنگینی لشکر توران درهم شکسته شد. ایرانیان، خسته و زخم‌خورده، درمانده به هامون عقب نشستند و کشتگان خویش را بر خاک رها ساختند.

دل نوذر از اندوه و غم آکنده بود و تاج کیانی‌اش از گردش بد اختر به خاک تیره نشست. چون آوای کوس و شیپور خاموش گشت، نوذر فرزندان خویش، طوس و گستهم را فراخواند. دو شاهزاده با لبانی پر از آه سرد و رانی پر از درد به پیشگاه پدر آمدند. نوذر با دیدگانی خون‌بار از پندهای پدر خویش منوچهر یاد کرد؛ پندی که خبر داده بود روزی از توران و چین سپاهی بی‌شمار خواهد آمد و جهان را بر ایرانیان تنگ خواهد ساخت.

نوذر به پسران گفت که زمان آن پیشگویی سرآمده و روز تیره شهریاران فرا رسیده است. او دستور داد تا طوس و گستهم پنهانی از میان لشکر بیرون روند و به سوی سپاهان و پارس بشتابند، شبستان شاهی را بردارند و به سوی کوه البرز و زاوه‌کوه پناه برند تا مبادا تخمهٔ فریدون به تمامی از میان برود. او از آنان خواست که نگذارند لشکریان از رفتنشان آگاه شوند تا دل شکسته‌شان درمانده‌تر نگردد. نوذر با تن دادن به قضا و قدر آسمانی، فرزندانش را در آغوش کشید و اشک‌ریزان با آنان بدرود گفت، در حالی که می‌دانست این آخرین دیدار آنان در این گیتی است.
#1
برآسود پس لشکر از هر دو روی
✦
برفتند روز دوم جنگجوی
#2
رده برکشیدند ایرانیان
✦
چنان چون بود ساز جنگ کیان
#3
چو افراسیاب آن سپه را بدید
✦
بزد کوس رویین و صف برکشید
#4
چنان شد ز گرد سواران جهان
✦
که خورشید گفتی شد اندر نهان
#5
دهاده برآمد ز هر دو گروه
✦
بیابان نبود ایچ پیدا ز کوه
#6
برانسان سپه بر هم آویختند
✦
چو رود روان خون همی ریختند
#7
به هر سو که قارن شدی رزمخواه
✦
فرو ریختی خون ز گرد سیاه
#8
کجا خاستی گُردْ افراسیاب
✦
همه خون شدی دشت چون رود آب
#9
سرانجام نوذر ز قلب سپاه
✦
بیامد به نزدیک او رزمخواه
#10
چنان نیزه بر نیزه انداختند
✦
سنان یک به دیگر برافراختند
#11
که بر هم نپیچد بران گونه مار
✦
شهان را چنین کی بود کارزار
#12
چنین تا شب تیره آمد به تنگ
✦
برو خیره شد دست پور پشنگ
#13
از ایران سپه بیشتر خسته شد
✦
وزان روی پیکار پیوسته شد
#14
به بیچارگی روی برگاشتند
✦
به هامون برافگنده بگذاشتند
#15
دل نوذر از غم پر از درد بود
✦
که تاجش ز اختر پر از گرد بود
#16
چو از دشت بنشست آوای کوس
✦
بفرمود تا پیش او رفت طوس
#17
بشد طوس و گستهم با او به هم
✦
لبان پر ز باد و روان پر ز غم
#18
بگفت آنک در دل مرا درد چیست
✦
همی گفت چندی و چندی گریست
#19
از اندرز فرخ پدر یاد کرد
✦
پر از خون جگر لب پر از باد سرد
#20
کجا گفته بودش که از ترک و چین
✦
سپاهی بیاید به ایران زمین
#21
ازیشان ترا دل شود دردمند
✦
بسی بر سپاه تو آید گزند
#22
ز گفتار شاه آمد اکنون نشان
✦
فراز آمد آن روز گردنکشان
#23
کس از نامهٔ نامداران نخواند
✦
که چندین سپه کس ز ترکان براند
#24
شما را سوی پارس باید شدن
✦
شبستان بیاوردن و آمدن
#25
وزان جا کشیدن سوی زاوه کوه
✦
بران کوه البرز بردن گروه
#26
ازیدر کنون زی سپاهان روید
✦
وزین لشکر خویش پنهان روید
#27
ز کار شما دل شکسته شوند
✦
برین خستگی نیز خسته شوند
#28
ز تخم فریدون مگر یک دو تن
✦
برد جان ازین بی‌شمار انجمن
#29
ندانم که دیدار باشد جزین
✦
یک امشب بکوشیم دست پسین
#30
شب و روز دارید کارآگهان
✦
بجویید هشیار کار جهان
#31
ازین لشکر ار بد دهند آگهی
✦
شود تیره این فر شاهنشهی
#32
شما دل مدارید بس مستمند
✦
که باید چنین بد ز چرخ بلند
#33
یکی را به جنگ اندر آید زمان
✦
یکی با کلاه مهی شادمان
#34
تن کشته با مرده یکسان شود
✦
تپد یک زمان بازش آسان شود
#35
بدادش مران پندها چون سزید
✦
پس آن دست شاهانه بیرون کشید
#36
گرفت آن دو فرزند را در کنار
✦
فرو ریخت آب از مژه شهریار

شناسنامه و تفسیر بیت

ترجمه انگلیسی:

معنی روان:

ابعاد ادبی و روایی:
موجودیت‌های نام‌برده:
رهنما
هم‌سخن رازهای کهن و راهنمای شاهنامه
درود بر شما، پویندهٔ کارنامهٔ کهن! من «رهنما» هستم؛ همراه شما در شناخت پهلوانان، شهریاران، دیوان، جانوران شگفت و بازخوانی ابیات شاهنامه فردوسی. از هر گوشهٔ این حماسه بپرسید تا با هم به بازخوانی آن بنشینیم.
پیشنهادهای خوانش: