🦅 IRANLORE | ایران‌نامه
✦
✦
✦
✦
دوره اساطیری (پیشدادیان)

پادشاهی نوذر

❖
23 بیت در این گفتار
برای مشاهده شناسنامه، معنی و هم‌پُرسی با سیمرغ روی هر بیت کلیک کنید
بخش ۷ - گرفتار شدن نوذر به دست افراسیاب و فرار قارن
چون خبر رفتن قارن کشواد به گوش نوذر رسید، شاه درمانده و هراسان در پی او روی به بیابان نهاد، به امید آنکه شاید از خشم گردون بدگرد و روزگار سیه‌روز رهایی یابد. اما چشمان بیدار افراسیاب بر حرکت شاه ایران افتاد. سالار توران لشکری گران گرد آورد و همچون شیری درنده به دنبال او تاخت. تاریکی شب با روشنایی روز بیابان درآمیخت و جنگی گردآلود و سخت درگرفت. نوذر هرچه کوشید تا راه رهایی یابد، چرخ ستمگر گردون کام او را تلخ‌تر ساخت؛ غبار سم اسبان آسمان را تار کرد و سرانجام نوذرشاه به چنگال افراسیاب گرفتار شد. همراه او، هزار و دویست تن از گردان و نامداران ایران‌زمین نیز در دام بلا افتادند و طناب بند بر دست و گردن شهریار و والاتباران پیچیده شد.

این‌چنین است گردش روزگار ناپایدار؛ که اگر با آدمی راز گوید، باز هم فرمان خویش برمی‌راند. گاه تاج و اورنگ پادشاهی می‌بخشد و گاه خوارداشت و تیرگی؛ با آدمی هم چون دوست مهر می‌ورزد و هم چون دشمن کین می‌توزد. اگر سر انسان به ابرهای تیره برین هم برسد، فرجامش جز خفتن در آغوش خاک تیره نخواهد بود.

افراسیاب چون نوذر و والامقامان را به بند کشید، بی‌درنگ فرمان داد تا غارها، کوه‌ها، دشت‌ها و آبگیرها را بکاوند تا قارن رزم‌زن رهایی نیابد. اما چون به او خبر رسید که قارن پیش از گرفتاری شاه، برای پاسداری از شبستان و دژ راهی شده و جان سالم به در برده است، خشم و غم بر دل افراسیاب سایه افکند؛ خواب و خوراک از او رخت بربست و از رهایی این پهلوان ایرانی بر خود پیچید. پس افراسیاب رو به ویسهٔ نامور کرد، او را تسلی داد تا بر مرگ فرزند دلاورش دل سخت کند و گفت: «قارنِ کاوه چون پای به کارزار نبرد می‌گذارد، حتی پلنگ تیزپا نیز در برابر شتابش درنگ می‌کند! اینک تو باید کمر رزم ببندی و با لشکری کارآزموده در پی او بتازی تا کین خویش بازستانی.»
#1
چو بشنید نوذر که قارن برفت
✦
دمان از پسش روی بنهاد و تفت
#2
همی تاخت کز روز بد بگذرد
✦
سپهرش مگر زیر پی نسپرد
#3
چو افراسیاب آگهی یافت زوی
✦
که سوی بیابان نهادست روی
#4
سپاه انجمن کرد و پویان برفت
✦
چو شیر از پسش روی بنهاد و تفت
#5
چو تنگ اندر آمد بر شهریار
✦
همش تاختن دید و هم کارزار
#6
بدان سان که آمد همی جست راه
✦
که تا بر سر آرد سری بی‌کلاه
#7
شب تیره تا شد بلند آفتاب
✦
همی گشت با نوذر افراسیاب
#8
ز گرد سواران جهان تار شد
✦
سرانجام نوذر گرفتار شد
#9
خود و نامداران هزار و دویست
✦
تو گفتی کشان بر زمین جای نیست
#10
بسی راه جستند و بگریختند
✦
به دام بلا هم برآویختند
#11
چنان لشکری را گرفته به بند
✦
بیاورد با شهریار بلند
#12
اگر با تو گردون نشیند به راز
✦
هم از گردش او نیابی جواز
#13
همو تاج و تخت بلندی دهد
✦
همو تیرگی و نژندی دهد
#14
به دشمن همی ماند و هم به دوست
✦
گهی مغز یابی ازو گاه پوست
#15
سرت گر بساید به ابر سیاه
✦
سرانجام خاک است ازو جایگاه
#16
وزان پس بفرمود افراسیاب
✦
که از غار و کوه و بیابان و آب
#17
بجویید تا قارن رزم زن
✦
رهایی نیابد ازین انجمن
#18
چو بشنید کاو پیش ازان رفته بود
✦
ز کار شبستان برآشفته بود
#19
غمی گشت ازان کار افراسیاب
✦
ازو دور شد خورد و آرام و خواب
#20
که قارن رها یافت از وی به جان
✦
بران درد پیچید و شد بدگمان
#21
چنین گفت با ویسهٔ نامور
✦
که دل سخت گردان به مرگ پسر
#22
که چون قارن کاوه جنگ آورد
✦
پلنگ از شتابش درنگ آورد
#23
ترا رفت باید ببسته کمر
✦
یکی لشکری ساخته پرهنر

شناسنامه و تفسیر بیت

ترجمه انگلیسی:

معنی روان:

ابعاد ادبی و روایی:
موجودیت‌های نام‌برده:
رهنما
هم‌سخن رازهای کهن و راهنمای شاهنامه
درود بر شما، پویندهٔ کارنامهٔ کهن! من «رهنما» هستم؛ همراه شما در شناخت پهلوانان، شهریاران، دیوان، جانوران شگفت و بازخوانی ابیات شاهنامه فردوسی. از هر گوشهٔ این حماسه بپرسید تا با هم به بازخوانی آن بنشینیم.
پیشنهادهای خوانش: