بخش ۱۴ - کشتن سازندگان دخمهٔ یزدگرد، فریب ماهوی و نشستن شبانزاده بر تخت
#1
کس آمد به ماهوی سوری بگفت
✦
که شاه جهان گشت با خاک جفت
#2
سکوبا و قسیس و رهبان روم
✦
همه سوگواران آن مرز و بوم
#3
برفتند با مویه برنا و پیر
✦
تن شاه بردند زان آبگیر
#4
یکی دخمه کردند او را به باغ
✦
بلند و بزرگیش برتر ز راغ
#5
چنین گفت ماهوی بدبخت و شوم
✦
که ایران نبُد پیش از این خویشِ روم
#6
فرستاد تا هر که آن دخمه کرد
✦
هم آنکس کزان کار تیمار خوَرد
#7
بکشتند و تاراج کردند مرز
✦
چنین بود ماهوی را کام و ارز
#8
ازان پس بگرد جهان بنگرید
✦
ز تخم بزرگان کسی را ندید
#9
همان تاج با او بد و مهر شاه
✦
شبانزاده را آرزو کرد گاه
#10
همه رازدارانش را پیش خواند
✦
سخن هرچ بودش به دل در براند
#11
به دستور گفت ای جهاندیده مرد
✦
فراز آمد آن روز ننگ و نبرد
#12
نه گنجست با من نه نام و نژاد
✦
همی داد خواهم سر خود بباد
#13
بر انگشتری یزدگردست نام
✦
به شمشیر بر من نگردند رام
#14
همه شهر ایران ورا بنده بود
✦
اگر خویش بد ار پراگنده بود
#15
نخواند مرا مرد داننده شاه
✦
نه بر مهرم آرام گیرد سپاه
#16
جزین بود چاره مرا در نهان
✦
چرا ریختم خون شاه جهان
#17
همه شب ز اندیشه پر خون بُدم
✦
جهاندار داند که من چون بدم
#18
بدو رای‌زن گفت که اکنون گذشت
✦
ازین کار گیتی پرآواز گشت
#19
کنون بازجویی همی کار خویش
✦
که بگسستی آن رشتهٔ تار خویش
#20
کنون او بدخمه درون خاک شد
✦
روان ورا زهر تریاک شد
#21
جهاندیدگان را همه گرد کن
✦
زبان تیز گردان به شیرین سخُن
#22
چنین گوی کاین تاج و انگشتری
✦
مرا شاه داد از پی مهتری
#23
چو دانست کامد ز ترکان سپاه
✦
چو شب تیره‌تر شد مرا خواند شاه
#24
مرا گفت چون خاست باد نبرد
✦
که داند به گیتی که بر کیست گرد
#25
تو این تاج و انگشتری را بدار
✦
بود روز کین تاجت آید به کار
#26
مرا نیست چیزی جزین در جهان
✦
همانا که هست این ز تازی نهان
#27
تو زین پس به دشمن مده گاه من
✦
نگه‌دار هم زین نشان راه من
#28
من این تاج میراث دارم ز شاه
✦
به فرمان او برنشینم به گاه
#29
بدین چاره ده بند بد را فروغ
✦
که داند که این راستست از دروغ
#30
چو بشنید ماهوی گفتا که زه
✦
تو دستوری و بر تو بر نیست مه
#31
همه مهتران را ز لشکر بخواند
✦
وزین گونه چندین سخنها براند
#32
بدانست لشکر که این نیست راست
✦
به شوخی ورا سر بریدن سزاست
#33
یکی پهلوان گفت کاین کارِ تست
✦
سخن گر درستست گر نادرست
#34
چو بشنید بر تخت شاهی نشست
✦
به افسون خراسانش آمد بدست
#35
ببخشید روی زمین بر مهان
✦
منم گفت با مهر شاه جهان
#36
جهان را سراسر به بخشش گرفت
✦
ستاره نظاره برو ای شگفت
#37
به مهتر پسر داد بلخ و هری
✦
فرستاد بر هر سوی لشکری
#38
بداندیشگان را همه برکشید
✦
بدانسان که از گوهر او سزید
#39
بدان را بهَر جای سالار کرد
✦
خردمند را سرنگونسار کرد
#40
چو زیر اندر آمد سر راستی
✦
پدید آمد از هر سوی کاستی
#41
چو لشکر فراوان شد و خواسته
✦
دل مرد بی تن شد آراسته
#42
سپه را درم داد و آباد کرد
✦
سر دوده خویش پرباد کرد
#43
به آموی شد پهلو پیش رو
✦
ابا لشکری جنگ‌سازان نو
#44
طلایه به پیش سپاه اندرون
✦
جهان‌دیده‌ای نام او گرستون
#45
به شهر بخارا نهادند روی
✦
چنان ساخته لشکری جنگجوی
#46
بدو گفت ما را سمرقند و چاچ
✦
بباید گرفتن بدین مهر و تاج
#47
به فرمان شاه جهان یزدگرد
✦
که سالار بُد او بر این هفت گرد
#48
ز بیژن بخواهم به شمشیر کین
✦
کزو تیره شد بخت ایران‌زمین
شناسنامه و تفسیر بیت
ترجمه انگلیسی:
معنی روان:
ابعاد ادبی و روایی:
موجودیت‌های نام‌برده:
رهنما
هم‌سخن رازهای کهن و راهنمای شاهنامه
درود بر شما، پویندهٔ کارنامهٔ کهن! من «رهنما» هستم؛ همراه شما در شناخت پهلوانان، شهریاران، دیوان، جانوران شگفت و بازخوانی ابیات شاهنامه فردوسی. از هر گوشهٔ این حماسه بپرسید تا با هم به بازخوانی آن بنشینیم.