بخش ۸ - نامهٔ اندوهگین یزدگرد به مرزبانان: تعبیر خواب نوشین‌روان، تاخت تازیان و نهفتن گنج و ساز در دژها

#1

یکی نامه بنوشت دیگر بطوس

✦

پر از خون دل و روی چون سندروس

#2

نخست آفرین کرد بر دادگر:

✦

«کزو دید نیرو و بخت و هنر؛

#3

خداوند پیروزی و فرهی،

✦

خداوند دیهیم شاهنشهی

#4

پی پشه تا پر و چنگ عقاب

✦

به خشکی چو پیل و نهنگ اندر آب

#5

ز پیمان و فرمان او نگذرد

✦

دم خویش بی رای او نشمرد»

#6

ز شاه جهان یزدگرد بزرگ

✦

پدر نامور شهریار سترگ

#7

سپهدار یزدان پیروزگر

✦

نگهبان جنبده و بوم و بر

#8

ز تخم بزرگان یزدان‌شناس

✦

که از تاج دارند از اختر سپاس

#9

کزیشان شد آباد روی زمین

✦

فروزندهٔ تاج و تخت و نگین

#10

سوی مرزبانان با گنج و گاه

✦

که با فر و برزند و با داد و راه

#11

شمیران و رویین‌دژ و رابه‌کوه

✦

کلات از دگر دست و دیگر گروه

#12

نگهبان ما باد پروردگار

✦

شما بی‌گزند از بد روزگار

#13

مبادا گزند سپهر بلند

✦

مه پیکار آهرمن پرگزند

#14

همانا شنیدند گردنکشان

✦

خنیده شد اندر جهان این نشان

#15

که بر کارزاری و مرد نژاد

✦

دل ما پر‌آزرم و مهرست و داد

#16

به ویژه نژاد شما را که رنج

✦

فزونست نزدیک شاهان ز گنج

#17

چو بهرام چوبینه آمد پدید

✦

ز فرمان دیهیم ما سرکشید

#18

شما را دل از شهرهای فراخ

✦

بپیچید وز باغ و میدان و کاخ

#19

برین باستان راغ و کوه بلند

✦

کده ساختید از نهیب گزند

#20

گر ایدون که نیرو دهد کردگار

✦

به کام دل ما شود روزگار

#21

ز پاداش نیکی فزایش کنیم

✦

برین پیش‌دستی نیایش کنیم

#22

همانا که آمد شما را خبر

✦

که ما را چه آمد ز اختر به سر

#23

ازین مارخوار اهرمن چهرگان

✦

ز دانایی و شرم بی‌بهرگان

#24

نه گنج و نه نام و نه تخت و نژاد

✦

همی‌داد خواهند گیتی بباد

#25

بسی گنج و گوهر پراگنده شد

✦

بسی سر به خاک اندر آگنده شد

#26

چنین گشت پرگار چرخ بلند

✦

که آید بدین پادشاهی گزند

#27

ازین زاغ‌ساران بی‌آب و رنگ

✦

نه هوش و نه دانش نه نام و نه ننگ

#28

که نوشین‌روان دیده بود این به خواب

✦

کزین تخت بپراگند رنگ و آب

#29

چنان دید کز تازیان صدهزار

✦

هیونان مست و گسسته مهار

#30

گذر یافتندی به اروند‌رود

✦

نماندی برین بوم بر تار و پود

#31

به ایران و بابل نه کشت و درود

✦

به چرخ زحل برشدی تیره‌دود

#32

هم آتش بمُردی به آتشکده

✦

شدی تیره نوروز و جشن سده

#33

از ایوان شاه جهان کنگره

✦

فتادی به میدان او یکسره

#34

کنون خواب را پاسخ آمد پدید

✦

ز ما بخت گردن بخواهد کشید

#35

شود خوار هر کس که هست ارجمند

✦

فرومایه را بخت گردد بلند

#36

پراگنده گردد بدی در جهان

✦

گزند آشکارا و خوبی نهان

#37

بهَر کشوری در ستمگاره‌ای

✦

پدید آید و زشت پتیاره‌ای

#38

نشان شب تیره آمد پدید

✦

همی روشنایی بخواهد پرید

#39

کنون ما به دستوری رهنمای

✦

همه پهلوانان پاکیزه‌رای

#40

به سوی خراسان نهادیم روی

✦

برِ مرزبانان دیهیم‌جوی

#41

ببینیم تا گردش روزگار

✦

چه گوید بدین رای نا‌استوار

#42

پس اکنون ز بهر کنارنگ طوس

✦

بدین سو کشیدیم پیلان و کوس

#43

فرخ‌زاد با ما ز یک پوستست

✦

به پیوستگی نیز هم دوستست

#44

بالتونیه‌ست او کنون رزمجوی

✦

سوی جنگ دشمن نهادست روی

#45

کنون کشمگان پور آن رزمخواه

✦

بر ما بیامد بدین بارگاه

#46

بگفت آنچ آمد ز شایستگی

✦

هم از بندگی هم ز بایستگی

#47

شیندیم زین مرزها هرچ گفت

✦

بلندی و پستی و غار و نهفت

#48

دژ گنبدین کوه تا خرمنه

✦

دگر لاژوردین ز بهر بنه

#49

ز هر گونه بنمود آن دل گسل

✦

ز خوبی نمود آنچ بودش به دل

#50

وزین جایگه شد بهَر جای کس

✦

پژوهنده شد کارها پیش و پس

#51

چنین لشکری گشن ما را که هست

✦

برین تنگ‌دژها نشاید نشست

#52

نشستیم و گفتنیم با رای‌زن

✦

همه پهلوانان شدند انجمن

#53

ز هر گونه گفتیم و انداختیم

✦

سرانجام یکسر برین ساختیم

#54

که از تاج و ز تخت و مهر و نگین

✦

همان جامهٔ روم و کشمیر و چین

#55

ز پرمایه چیزی که آمد بدست

✦

ز روم و ز طایف همه هرچ هست

#56

همان هرچه از ما پراگند نیست

✦

گر از پوشش است ار ز افگندنیست

#57

ز زرینه و جامهٔ نابرید

✦

ز چیزی که آن را نشاید کشید

#58

هم از خوردنیها ز هر گونه ساز

✦

که ما را بیاید برو بر نیاز

#59

ز گاوان گردون‌کشان چل‌هزار

✦

که رنج آورد تا که آید به کار

#60

به خروار زان پس ده و دو هزار

✦

به خوشه درون گندم آرد ببار

#61

همان ارزن و پسته و ناردان

✦

بیارد یکی موبدی کاردان

#62

شتروار زین هر یکی ده‌هزار

✦

هیونان بختی بیارند بار

#63

همان گاو گردون هزار از نمک

✦

بیارند تا بر چه گردد فلک

#64

ز خرما هزار و ز شکر هزار

✦

بود سخته و راست‌کرده شمار

#65

ده و دو هزار انگبین کندره

✦

بدژها کشند آن همه یکسره

#66

نمک خورده سر پوست چون چل‌هزار

✦

بیارند آن را که آید به کار

#67

شتروار سیصد ز زربفت شاه

✦

بیارند بر بارها تا دو ماه

#68

بیاید یکی موبدی با گروه

✦

ز گاه شمیران و از رابه‌کوه

#69

به دیدار پیران و فرهنگیان

✦

بزرگان که‌اَند از کنارنگیان

#70

به دو روز نامه به دژها نهند

✦

یکی نامه گنجور ما را دهند

#71

دگر خود بدارند با خویشتن

✦

بزرگان که باشند زان انجمن

#72

همانا بران راغ و کوه بلند

✦

ز ترک و ز تازی نیاید گزند

#73

شما را بدین روزگار سترگ

✦

یکی دست باشد بر ما بزرگ

#74

هنرمند گوینده دستور ما

✦

بفرماید اکنون به گنجور ما

#75

که هر کس این را ندارد به رنج

✦

فرستد ورا پارسی جامه پنج

#76

یکی خوب سربند پیکر به زر

✦

بیابند فرجام زین کار بر

#77

بدین روزگار تباه و دژم

✦

بیابد ز گنجور ما چل درم

#78

به سنگ کسی کو بود زیردست

✦

یکی زین درمها گر آید بدست

#79

از آن شست بر سر شش و چاردانگ

✦

بیارد نبشته بخواند به بانگ

#80

بیک روی بر نام یزدان پاک

✦

کزویَست امید و زو ترس و باک

#81

دگر پیکرش افسر و چهر ما

✦

زمین بارور گشته از مهر ما

#82

به نوروز و مهر آن هم آراستست

✦

دو جشن بزرگست و با خواستست

#83

درود جهان بر کم‌آزار‌مرد

✦

کسی کو ز دیهیم ما یاد کرد

#84

بلند اختری نامجویی سوار

✦

بیامد به کف نامهٔ شهریار

پادشاهی یزدگرد

شناسنامه و تفسیر بیت

ترجمه انگلیسی:

معنی روان:

ابعاد ادبی و روایی:

موجودیت‌های نام‌برده:

رهنما