در روزگاران کهن، ماخِ خردمند—مرزبان پیر و جهان‌دیدهٔ هرات که فرّ دانی و شکوهِ سخنوری داشت—پرده از داستانِ پادشاهیِ هرمز برداشت؛ آن‌گاه که فرزندِ نوشین‌روان بر اورنگِ شهریاری تکیه زد. هرمز در نخستین روزهای برتخت‌نشینی، زبان به سپاسِ پروردگارِ جهان گشود و در برابر بزرگانِ کشور، پیمانِ دادگری بست. او نوید داد که بالِ امان بر سرِ درویشان و ستم‌دیدگان بگسترد، گنه‌کاران را هراسان سازد، از کین و آز بپرهیزد و سرایِ پهناورِ ایران را چون پدرش به آیینِ داد اداره کند. مجلسِ ایران از گفتارِ شیوایِ او لبریز از امید گشت؛ خردمندان شادمان شدند و ستمکاران از بیم به لرزه درآمدند.
اما دوریِ روزگار چرخی دگر زد و نهادِ هرمز به تیرگی و بدخویی گرایید. شاه از راهِ داد بیرون شد و دل بر گمان‌های خبیث سپرد. او که از نفوذ و فرّهٔ سه دبیر و وزیرِ نامدارِ پدرش—ایزدگشسب، برزمهر، و ماه‌آذر—هراسان بود، تصمیم بر نابودیِ آنان گرفت. نخست، ایزدگشسبِ دانا را بی‌هیچ گناهی در بند و زندان افکند و چنان بر او سخت گرفت که آن پیرِ سالخورده از گرسنگی و تشنگی به فغان آمد. موبدِ موبدان (زردهشت)، که دلی پاک و رنجور داشت، پنهانی خوراک برای ایزدگشسب فرستاد و خود بر باره نشست تا به دیدارِ او در سیاهچاله رود. آن دو با دیدگانی پرخون یکدیگر را در آغوش کشیدند و ایزدگشسب، وصیتِ خویش را زمزمه کرد تا موبد به گوشِ شاه برساند که: «من عمر در خدمتِ پدرت سپردم و تو را در آغوش پروردم؛ اما پاداشم زندان شد. تظلمِ این دلِ بی‌گناه را به دادگاهِ ایزدی خواهم برد.» خبرِ این دیدار به گوشِ هرمز رسید؛ پس در دم فرمان داد تا ایزدگشسب را در زندان به قتل رسانند.
کینهٔ هرمز به همین‌جا پایان نیافت. او برای خاموش ساختنِ موبد، خوانی آراسته برپا کرد و زهرِ کشنده‌ای را در خورشِ موبد نهاد و به دستِ خویش آن لقمهٔ مسموم را به او خورانید. موبد با آنکه می‌دانست نیشِ مرگ در آن لقمه نهان است، از فرمانِ شاه سر نپیچید و خوراک را بلعید. او شتابان به خانه بازگشت و پادزهرها نوشید، اما زهر در جانش کارگر گشته بود. موبد در دمِ مرگ به فرستادهٔ هرمز گفت: «به شاه بگو که بختت برگشته است؛ به زودی در پیشگاهِ دادارِ جهان برابر خواهیم شد و کیفرِ این بدکرداری را خواهی دید.» با مرگِ موبد، کشور غرق در اندوه گشت، اما هرمز بر شدتِ خون‌ریزی افزود.
سپس هرمز توطئه‌ای بر ضدِ بهرامِ آذرمهان و سیمایِ برزین چید. او بهرام را پنهانی فراخواند و نویدِ گنج و جاه داد تا در بارگاه بر ضدِ سیمایِ برزین گواهیِ دروغین دهد. بامدادان، چو شاه بر تختِ عاج نشست و بزرگان گرد آمدند، بهرام آشکارا سیمایِ برزین را تخمِ پلیدی و عاملِ ویرانیِ ایران خواند. سیمایِ برزین فریاد برآورد و خیانتِ بهرام را فاش ساخت و یادآوری کرد که در روزگارِ انوشیروان، تنها بهرام بود که هرمز را—با وجودِ آنکه مادرش از نژادِ خاقانِ ترک بود—شایستهٔ پادشاهی می‌دانست! از فاش شدنِ این راز، هرمز شرمسار و خشمگین گشت و هر دو را به زندان افکند و سیمایِ برزین را شبانه کشت.
بهرامِ آذرمهان که مرگ را نزدیک دید، پیامی رازآمیز برای هرمز فرستاد و از نامه‌ای مکتوب به خطِ انوشیروان در گنجینه خبر داد. شاه شتابان گنجور را فرستاد و صندوقچهٔ سیاه‌رنگِ مهرشده را گشود. درونِ صندوقچه، بر پرنیانی سپید، به خطِ انوشیروان پیشگوییِ شومی نگاشته شده بود: هرمز دوازده سال شهریاری خواهد کرد؛ سپس جهان پرآشوب گردد، دشمنی آهرمن‌نژاد بر او خروج کند، سپاهش پراکنده شود، نزدیکانش دو چشمِ او را کور سازند و سرانجام جانش را بگیرند. هرمز از دیدنِ خطِ پدر و این سرنوشتِ تیره، لرزه بر اندامش افتاد و رخسارش زرد گشت. بهرام با تلخی به او بانگ زد: «ای ترک‌زاده! از خون‌ریزی شادمان مباش که تو از نژادِ کیقباد نیستی و این تاج و اورنگ را تنها به لطفِ کسری یافتی!»